Cuộc chiến giữa Mỹ và Iran đã bước sang tháng thứ hai và theo đánh giá của IEA, đây đã là cú sốc nguồn cung lớn nhất từng ghi nhận đối với thị trường dầu mỏ toàn cầu.

Tổng giám đốc IEA, Fatih Birol, chia sẻ với tờ Le Figaro rằng cuộc khủng hoảng hiện nghiêm trọng hơn cả các cú sốc dầu mỏ năm 1973, 1979 và cả cú sốc do chiến sự Ukraine năm 2022 cộng lại.

Giá dầu thô WTI tại Mỹ hiện đang dao động quanh mức 97 USD/thùng.

Điều khiến cuộc khủng hoảng lần này trở nên đặc biệt không nằm ở mức tăng giá, mà ở phạm vi tác động lan rộng của nó. Không chỉ dầu mỏ, giá khí đốt, chi phí vận tải và thậm chí cả lương thực đều bị cuốn vào vòng xoáy tăng giá, tạo nên một “cú sốc đa tầng” hiếm thấy.

Trong bối cảnh đó, nền kinh tế thế giới đang phải đối mặt với nguy cơ lạm phát quay trở lại. Khi chi phí năng lượng tăng, giá sản xuất và vận chuyển leo thang, áp lực sẽ nhanh chóng truyền sang giá tiêu dùng.

Nguy hiểm hơn, nhiều chuyên gia cảnh báo về kịch bản “đình lạm” - khi tăng trưởng chững lại nhưng giá cả vẫn tiếp tục leo thang, tương tự giai đoạn khủng hoảng những năm 1970. Đây cũng là lý do khiến các ngân hàng trung ương rơi vào thế khó, khi việc kiểm soát lạm phát có thể đồng thời làm suy yếu đà phục hồi kinh tế.

So với các cuộc khủng hoảng trước đây, thế giới hiện nay lại dễ bị tổn thương hơn. (Nguồn: The Economist)

Ông Birol cho biết nền kinh tế toàn cầu đang phải đối mặt với nhiều cú sốc cùng lúc từ cuộc xung đột này và tác động không chỉ dừng lại ở năng lượng.

“Chúng ta đang đối diện với một cú sốc năng lượng lớn, kết hợp giữa cú sốc dầu mỏ, khí đốt và cả lương thực. Đây là một biến động lớn đối với nền kinh tế”, ông nói.

Eo biển Strait of Hormuz được xem là điểm nghẽn chiến lược đối với hoạt động thương mại toàn cầu, không chỉ với dầu mỏ mà còn với nhiều mặt hàng quan trọng khác như phân bón và khí heli. Đây cũng là vấn đề then chốt trong các cuộc đàm phán nhằm chấm dứt xung đột, khi Iran muốn được công nhận quyền kiểm soát tuyến đường này.

Người đứng đầu IEA cảnh báo rằng, ngay cả khi eo biển Hormuz được mở lại hoàn toàn, sẽ cần thêm thời gian để khôi phục đầy đủ hoạt động sản xuất năng lượng trong khu vực.

So với các cuộc khủng hoảng trước đây, thế giới hiện nay lại dễ bị tổn thương hơn. Nền kinh tế toàn cầu đã trở nên phụ thuộc sâu sắc vào các chuỗi cung ứng liên kết chặt chẽ, nơi bất kỳ gián đoạn nào cũng có thể tạo ra hiệu ứng lan truyền nhanh chóng.

Cuộc xung đột lần này diễn ra trong bối cảnh kinh tế toàn cầu vẫn chưa hoàn toàn phục hồi sau đại dịch, trong khi lạm phát chưa được kiểm soát triệt để, khiến mức độ rủi ro càng gia tăng.

Dù bày tỏ sự lo ngại về tác động kinh tế trước mắt, ông Birol cho rằng cuộc khủng hoảng này có thể thúc đẩy quá trình chuyển dịch sang năng lượng tái tạo và điện hạt nhân - yếu tố có thể mang lại lợi ích lâu dài cho kinh tế toàn cầu.

Ông cũng khuyến nghị các quốc gia cần sử dụng năng lượng một cách tiết kiệm, nâng cao hiệu quả, đồng thời đẩy mạnh phát triển năng lượng tái tạo và đa dạng hóa chuỗi cung ứng.

Theo Doanh Nghiệp & Kinh Doanh

Tổng thống Mỹ Donald Trump đang đưa ra các kịch bản khác xa nhau cho cuộc chiến ở Iran. (Ảnh minh họa: MarketWatch).

Các tín hiệu mâu thuẫn từ Tổng thống Mỹ Donald Trump đang khiến giới đầu tư rất khó đoán định xung đột ở Iran sẽ diễn ra như thế nào. Trong những ngày gần đây, ông khi thì tuyên bố Mỹ sẽ chỉ dừng tấn công nếu Tehran mở cửa lại Eo biển Hormuz, khi thì ẩn ý Mỹ sẽ sớm rút lui và để lại vấn đề Hormuz cho những nước khác giải quyết.

Hai khả năng trái ngược đó lại tương ứng với dự báo của ông Larry Fink, CEO của công ty quản lý tài sản lớn nhất thế giới BlackRock. Theo ông, cuộc chiến ở Iran chỉ có thể dẫn đến một trong hai kết cục: giá dầu giảm xuống 40 USD/thùng hoặc duy trì ở mức trên 100 USD/thùng trong nhiều năm, thậm chí lên đến gần 150 USD/thùng.

Con số 40 USD gắn với kịch bản các cường quốc chấp nhận Iran quay trở lại hệ thống quốc tế, cho phép dầu và các mặt hàng xuất khẩu khác của nước này buôn bán tự do trên thị trường thế giới.

Ngược lại, con số 150 USD xuất phát từ kịch bản Iran duy trì vị thế đối địch, đe dọa thương mại và Eo biển Hormuz.

Ông Fink nhấn mạnh: “Mọi người phải hiểu rằng sẽ không có con số nào ở giữa”.

Trong bài đăng trên mạng xã hội Truth Social vào ngày 1/4, ông Trump tuyên bố Iran đã đề nghị ngừng bắn, nhưng Mỹ sẽ chỉ xem xét điều đó một khi Eo biển Hormuz “được mở cửa, tự do và thông thoáng”.

Bài đăng này ngầm chỉ ra tầm quan trọng của Eo biển Hormuz với Mỹ. Dù Mỹ là nhà sản xuất dầu lớn nhất thế giới và nhập khẩu rất ít dầu khí qua Hormuz, thị trường năng lượng toàn cầu có tính liên thông cao, nên bất kỳ gián đoạn nào cũng gây ra tác động dây chuyền. Trong tháng qua, giá xăng ở Mỹ đã tăng hơn 36%, vượt mức 4 USD/gallon.

Điều đó cho thấy Mỹ có lý do để nỗ lực mở cửa Hormuz, dù bằng quân sự hay ngoại giao.

Bà Emma Salisbury, Thành viên cấp cao tại Viện Nghiên cứu Chính sách Đối ngoại, tin chắc ông Trump sẽ leo thang xung đột bằng cách chiếm một hòn đảo của Iran trong vùng Vịnh.

Nguồn tin của tờ Wall Street Journal cho biết Các Tiểu Vương quốc Arab Thống nhất (UAE) đang chuẩn bị giúp Mỹ khai thông Eo biển Hormuz bằng vũ lực. Đất nước vùng Vịnh này cũng đang kêu gọi các cường quốc quân sự ở châu Âu và châu Á thành lập liên minh để góp sức.

Mỹ và Iran cũng có thể sẽ cố đạt thỏa thuận để mở cửa Hormuz, nhưng triển vọng thành công không cao. Theo báo cáo của các cơ quan tình báo Mỹ, chính phủ Iran tin rằng họ có ưu thế trong cuộc chiến và không cần phải chấp nhận các điều kiện của Mỹ. Ngoài ra, Iran không tin tưởng Mỹ và không cho rằng Tổng thống Trump nghiêm túc về việc đàm phán.

Dù ông Trump theo đuổi con đường nào, việc Mỹ mở cửa Eo biển Hormuz vẫn là kịch bản tốt nhất với nguồn cung năng lượng toàn cầu.

Khi an ninh hàng hải được đảm bảo, tàu chở dầu có thể lưu thông bình thường tới các nền kinh tế châu Á - khu vực phụ thuộc lớn vào nguồn cung Trung Đông. Trước khi xung đột nổ ra, nhiều tổ chức đã dự báo thị trường dầu năm 2026 sẽ ở trạng thái tương đối dư cung, với giá trung bình khoảng 60 USD/thùng.

Nếu chiến sự kết thúc, các nước vùng Vịnh sẽ có thể khôi phục sản lượng đã cắt giảm, trong khi đó Iran - một khi được dỡ bỏ lệnh trừng phạt - cũng sẽ quay lại thị trường quốc tế với nguồn cung đáng kể.

Khi nguồn cung đồng loạt gia tăng, cán cân cung - cầu không chỉ được khôi phục mà còn có thể nghiêng về phía dư cung, đặc biệt khi quá trình chuyển dịch sang năng lượng sạch đã được đẩy nhanh trong thời gian chiến sự.

Trong bối cảnh đó, giá dầu hoàn toàn có thể giảm sâu về vùng 40 USD/thùng, giống như kịch bản ông Fink đề cập.

Tuy Mỹ có động lực, nhưng việc mở lại Hormuz không hề dễ dàng. Iran vẫn chưa chính thức ngồi vào bàn đàm phán. Trong khi đó, phương án quân sự sẽ làm tiêu tốn đáng kể tài nguyên vũ khí của Washington, đồng thời tiềm ẩn nhiều nguy hiểm đối với binh sĩ Mỹ.

Rất có thể chính vì lý do này, ông Trump đã phát tín hiệu rằng các nước phụ thuộc vào dầu Trung Đông nên tự đảm nhận vai trò đảm bảo lưu thông tại Hormuz.

Trong bài phát biểu toàn quốc vào ngày 1/4, ông tuyên bố những nước nhập khẩu dầu từ vùng Vịnh - ở châu Âu và châu Á - nên cố gắng mở cửa Eo biển Hormuz. Ông nói: “Những nước này nên giành lấy Eo biển Hormuz và trân trọng nó. Họ có thể làm điều đó dễ dàng”.

Đến nay chưa có dấu hiệu nào cho thấy các quốc gia này sẵn sàng phát động hoặc tham gia một chiến dịch quân sự. Vào ngày 2/4, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron còn nói rõ phương án quân sự ở Hormuz là phi thực tế.

Vì vậy, nếu lực lượng Mỹ rút khỏi Iran mà không giải quyết vấn đề Hormuz, trong ngắn hạn kịch bản dễ xảy ra nhất là Tehran sẽ siết chặt gọng kìm với tuyến hàng hải này.

Ủy ban An ninh Quốc gia của Quốc hội Iran đang chuẩn bị thông qua dự luật mới, theo đó các tàu thuyền đi qua Eo biển Hormuz phải trả phí và cấm các quốc gia không thân thiện với Iran vào Vịnh Ba Tư.

Ông Ebrahim Azizi, Chủ tịch Ủy ban An ninh Quốc gia Iran tuyên bố: “Cuối cùng ông Trump đã đạt được giấc mơ thay đổi chế độ - nhưng là trong chế độ hàng hải của khu vực. Eo biển Hormuz chắc chắn sẽ mở cửa trở lại, nhưng không phải cho Mỹ: Nó sẽ mở cửa cho những ai tuân thủ luật mới của Iran”.

Liệu các quốc gia có chấp nhận kế hoạch “trạm thu phí” của Iran hay không? Một mặt, giá dầu thế giới hiện vẫn đang ở mức cao, trên 100 USD/thùng. Nếu Tehran áp dụng mức phí không quá lớn, chẳng hạn khoảng 0,5 USD/thùng, các nước xuất khẩu vùng Vịnh có thể chấp nhận để duy trì dòng chảy dầu khí và bảo vệ nguồn thu.

Tuy nhiên, Hormuz không chỉ là bài toán kinh tế, mà còn đi kèm với nhiều ý nghĩa chính trị. Việc để Iran kiểm soát eo biển này đồng nghĩa với việc các quyết định xuất khẩu và chính sách kinh tế—vốn trước đây do các nước vùng Vịnh tự chủ—có nguy cơ phải phụ thuộc vào Tehran. Về dài hạn, một cơ chế như vậy khó có thể duy trì ổn định.

Đối với các quốc gia ngoài Trung Đông, vấn đề cũng tương tự. Trong bối cảnh nguồn cung năng lượng căng thẳng, việc tàu thuyền có thể đi qua Hormuz an toàn - thậm chí khi phải trả thêm chi phí - có thể là giải pháp chấp nhận được trong ngắn hạn. Nhưng về lâu dài, sự phụ thuộc vào một tuyến hàng hải bị kiểm soát mang tính chính trị sẽ khiến an ninh năng lượng trở nên bấp bênh.

Ông Hasan Alhasan, thành viên cấp cao của Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế, cảnh báo rằng nếu kiểm soát được Hormuz, Iran có thể áp đặt các biện pháp trừng phạt lên bất kỳ quốc gia nào vào bất kỳ thời điểm nào, đồng thời luôn có khả năng đe dọa dòng chảy hàng hải qua eo biển này.

Rủi ro này sẽ được phản ánh vào thị trường năng lượng, giữ giá dầu ở mức cao. Nếu giá dầu tăng lên 150 USD/thùng như kịch bản của CEO BlackRock Larry Fink, nguy cơ suy thoái kinh tế toàn cầu sẽ gia tăng đáng kể.

Khi giá năng lượng leo thang, các hộ gia đình buộc phải cắt giảm chi tiêu cho những hàng hóa và dịch vụ khác, làm suy yếu nhu cầu tiêu dùng—động lực chính của nhiều nền kinh tế.

Với doanh nghiệp, chi phí đầu vào tăng trong khi sức cầu suy giảm sẽ bào mòn biên lợi nhuận, buộc họ trì hoãn đầu tư, thu hẹp hoạt động, thậm chí cắt giảm nhân sự. Trên thực tế, các ngành tiêu thụ nhiều năng lượng tại châu Âu như thép, hóa chất và xi măng đã phải kêu gọi hỗ trợ khẩn cấp từ chính phủ.

Bên cạnh đó, để kiểm soát lạm phát do giá năng lượng tăng cao, các ngân hàng trung ương có thể cần phải tăng lãi suất, gây thêm sức ép lên tăng trưởng kinh tế.

Theo Doanh Nghiệp & Kinh Doanh

Kịch bản tăng trưởng kinh tế toàn cầu

Xung đột Mỹ- Iran bắt đầu từ ngày 28/2, sau một tháng diễn ra, nền kinh tế toàn cầu chịu tác động mạnh mẽ với giá dầu tăng và thị trường tài chính bất ổn. TS. Cấn Văn Lực cho rằng có ba kịch bản xảy ra đối với nền kinh tế toàn cầu.

Ở kịch bản cơ sở, với xác suất cao nhất khoảng 50%, xung đột được kiểm soát và không lan rộng, kết thúc trong vòng 4–6 tuần. Trong trường hợp này, eo biển Hormuz chỉ bị phong tỏa tạm thời khoảng một tháng. Giá dầu Brent có thể tăng mạnh trong ngắn hạn lên vùng 90–105 USD/thùng, thậm chí cao hơn do tâm lý thị trường, nhưng sau đó sẽ hạ nhiệt và ổn định quanh 70–75 USD/thùng. Tính chung cả năm 2026, giá dầu bình quân vào khoảng 80–83 USD/thùng, cao hơn 15–20% so với năm trước. Tác động lên kinh tế toàn cầu ở mức tương đối hạn chế, với lạm phát tăng thêm khoảng 0,4–0,6%, trong khi tăng trưởng GDP thế giới giảm nhẹ 0,2–0,3%.

Trong kịch bản tiêu cực hơn, chiếm khoảng 30% khả năng xảy ra, xung đột lan rộng trong khu vực và kéo dài từ 4–5 tháng, khiến hoạt động tại eo biển Hormuz bị gián đoạn trong 3–4 tháng. Khi đó, nguồn cung dầu toàn cầu chịu áp lực lớn hơn, đẩy giá Brent có thể vọt lên 115–120 USD/thùng trước khi dần ổn định ở mức 80–90 USD/thùng. Giá bình quân năm theo đó tăng lên 83–87 USD/thùng, tương đương mức tăng 20–25% so với năm 2025. Hệ quả là áp lực lạm phát gia tăng rõ rệt hơn, khoảng 0,6–1%, đồng thời kéo giảm tăng trưởng kinh tế toàn cầu từ 0,4–0,7%.

Ở kịch bản xấu nhất, với xác suất khoảng 20%, xung đột không chỉ kéo dài đến hết năm 2026 mà còn lan rộng ra ngoài khu vực, khiến eo biển Hormuz bị gián đoạn từ nửa năm trở lên. Trong bối cảnh này, thị trường năng lượng toàn cầu đối mặt cú sốc nghiêm trọng, đẩy giá dầu vượt ngưỡng 100 USD/thùng và có thể leo lên 120–140 USD/thùng trước khi điều chỉnh. Bình quân cả năm, giá dầu có thể đạt 90–95 USD/thùng, tăng mạnh 30–40% so với năm trước. Áp lực lạm phát toàn cầu khi đó có thể tăng từ 1,2–1,7%, thậm chí cao hơn, trong khi tăng trưởng GDP thế giới suy giảm sâu từ 0,8–1% hoặc hơn.

Kịch bản tăng trưởng kinh tế Việt Nam

Trong kịch bản cơ sở, với xác suất khoảng 50%, xung đột không lan rộng và sớm được kiểm soát trong vòng 4–6 tuần, trong khi eo biển Hormuz chỉ bị phong tỏa khoảng 4–5 tuần. Khi đó, giá xăng dầu trong nước dự kiến tăng khoảng 15% so với mức bình quân năm 2025, tạo áp lực nhưng chưa gây xáo trộn lớn đến nền kinh tế. TS Cấn Văn Lực cho rằng ở kịch bản này hoạt động xuất khẩu chịu ảnh hưởng nhẹ, giảm khoảng 0,5–1%, trong khi dòng vốn FDI cũng chững lại ở mức tương tự. Lạm phát bình quân cả năm có thể tăng thêm 0,3–0,5%, đưa CPI lên khoảng 4–4,5%. Trong bối cảnh này, tăng trưởng GDP vẫn duy trì đà tích cực nhưng có thể giảm khoảng 0,6–0,8% so với kỳ vọng ban đầu.

Ở kịch bản tiêu cực hơn, chiếm khoảng 30% khả năng xảy ra, xung đột lan rộng trong khu vực và kéo dài 4–5 tháng, khiến eo biển Hormuz bị gián đoạn trong 3–4 tháng. Áp lực lên giá năng lượng gia tăng rõ rệt, đẩy giá xăng dầu trong nước tăng khoảng 18–20% so với năm trước. Điều này kéo theo chi phí sản xuất và vận tải leo thang, khiến xuất khẩu giảm khoảng 2 điểm phần trăm. Dòng vốn FDI cũng bị ảnh hưởng mạnh hơn, giảm từ 1–1,5 điểm phần trăm khi nhà đầu tư trở nên thận trọng. Lạm phát theo đó tăng thêm 0,5– 0,7 %, đưa CPI bình quân lên khoảng 4,2–4,7%. Tăng trưởng GDP vì vậy có thể suy giảm từ 0,8–1,2 %.

Trong kịch bản rất tiêu cực, với xác suất khoảng 20%, xung đột leo thang kéo dài đến hết năm 2026 và lan rộng ra ngoài khu vực, khiến eo biển Hormuz bị gián đoạn từ 6 tháng trở lên. Đây là tình huống gây tác động mạnh nhất đến nền kinh tế Việt Nam. Giá xăng dầu trong nước có thể tăng tới 30–40%, tạo áp lực lớn lên chi phí sản xuất, tiêu dùng và ổn định vĩ mô. Xuất khẩu không chỉ suy giảm sâu mà còn đối mặt với chi phí logistics và bảo hiểm tăng mạnh, ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Dòng vốn FDI cũng có thể giảm khoảng 2 điểm phần trăm do tâm lý phòng thủ của nhà đầu tư quốc tế. Lạm phát trong kịch bản này có thể tăng thêm 0,8–1%, đẩy CPI bình quân lên mức 4,5–5% hoặc cao hơn. Đồng thời, tăng trưởng GDP có nguy cơ giảm từ 1,2–1,5 %, phản ánh tác động lan tỏa mạnh của cú sốc năng lượng và thương mại.

Mức độ kéo dài và lan rộng của xung đột sẽ quyết định trực tiếp đến sức chịu đựng của nền kinh tế Việt Nam trong năm 2026. Trong đó, rủi ro lớn nhất nằm ở kịch bản gián đoạn dài hạn tại eo biển Hormuz, khi áp lực chi phí và lạm phát có thể cộng hưởng, tạo ra

Theo Tin nhanh chứng khoán

Hệ lụy kinh tế từ cuộc xung đột Iran có thể trở thành bước khởi đầu cho sự suy giảm toàn hệ thống “petrodollar”, theo nhận định của một chiến lược gia tại Deutsche Bank.

Đồng USD từ lâu giữ vai trò đồng tiền dự trữ toàn cầu, một phần quan trọng là vì phần lớn dầu mỏ trên thế giới được định giá và thanh toán bằng đồng tiền này.

Tuy nhiên, xung đột với Iran có thể làm lung lay vị thế đó nếu các quốc gia bắt đầu chuyển sang định giá dầu bằng các đồng tiền khác, theo chiến lược gia ngoại hối Mallika Sachdeva của Deutsche Bank.

Đáng chú ý, bà cho rằng cuộc chiến này có thể được nhìn nhận như một chất xúc tác quan trọng, đánh dấu “sự xói mòn của petrodollar và khởi đầu của petroyuan”.

Thực tế, nhiều yếu tố làm suy yếu vị thế của petrodollar đã tồn tại từ trước, nhưng hậu quả của cuộc xung đột có thể đẩy nhanh quá trình này. Một trong những rủi ro lớn là sự rạn nứt của thỏa thuận “an ninh đổi lấy định giá dầu” - nền tảng đã duy trì suốt hơn 50 năm.

Petrodollar

Theo thỏa thuận ký kết năm 1974 giữa Mỹ và Arab Saudi, quốc gia vùng Vịnh này cam kết định giá dầu bằng USD và tái đầu tư nguồn thu vào trái phiếu kho bạc Mỹ, đổi lại là sự bảo đảm an ninh và hỗ trợ quân sự từ Washington.

Kể từ đó, mỗi thùng dầu được giao dịch trên thế giới đều gián tiếp củng cố sức mạnh của đồng bạc xanh. Các quốc gia muốn nhập khẩu năng lượng buộc phải dự trữ USD.

Trong khi đó, các nước xuất khẩu dầu lại quay trở lại mua tài sản Mỹ, tạo nên một vòng tuần hoàn khép kín: thế giới cần USD để mua dầu, sau đó lại gửi USD về Mỹ dưới dạng đầu tư.

Theo Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), đến nay USD vẫn chiếm gần 60% dự trữ ngoại hối toàn cầu - một con số phản ánh rõ sức ảnh hưởng của hệ thống này.

Nhờ petrodollar, Mỹ sở hữu một “đặc quyền” mà ít quốc gia nào có được: có thể duy trì thâm hụt lớn, in tiền với chi phí thấp và vẫn giữ được niềm tin toàn cầu. Nhưng chính những biến động địa chính trị gần đây đang khiến nền tảng này bị đặt dấu hỏi.

“Chiếc ô an ninh” này đang bị thử thách, khi các căn cứ quân sự, mỏ dầu và cơ sở hạ tầng trong khu vực liên tục trở thành mục tiêu tấn công.

Hệ lụy kinh tế từ cuộc xung đột Iran có thể trở thành bước khởi đầu cho sự suy giảm toàn hệ thống “petrodollar”. (Nguồn: CNBC).

Deutsche Bank cho rằng đây có thể là yếu tố thúc đẩy các quốc gia vùng Vịnh giảm dần lượng dự trữ USD.

Chuyên gia Sachdeva cũng nhấn mạnh xu hướng dài hạn: nhu cầu đối với năng lượng hóa thạch có thể suy giảm khi các quốc gia đẩy mạnh đầu tư vào năng lượng tái tạo. “Một thế giới tự chủ hơn về quốc phòng và năng lượng cũng sẽ là một thế giới nắm giữ ít dự trữ USD hơn”, bà nhận định.

Petroyuan sẽ là lựa chọn thay thế?

Deutsche Bank dẫn các thông tin cho thấy Iran đang đàm phán với một số quốc gia để cho phép tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz nếu thanh toán dầu bằng đồng nhân dân tệ.

Dù kịch bản này hiện vẫn mang tính suy đoán, nhưng vai trò chiến lược của Trung Đông đối với vị thế đồng USD là không thể xem nhẹ.

“Cuộc xung đột hiện tại có thể chính là ‘cơn bão hoàn hảo’ đối với petrodollar”, bà Sachdeva kết luận.

Trung Quốc đã nỗ lực thúc đẩy việc sử dụng nhân dân tệ trong thương mại năng lượng. (Nguồn: CNBC)

Trong nhiều năm qua, Trung Quốc đã nỗ lực thúc đẩy việc sử dụng nhân dân tệ trong thương mại năng lượng, bao gồm cả các cuộc thảo luận với Arab Saudi về khả năng thanh toán dầu bằng đồng tiền này.

Hiện bất kỳ thay đổi nào đối với việc lưu thông tàu chở dầu tại Hormuz - đặc biệt nếu gắn với các điều kiện thanh toán bằng đồng tiền khác USD - đều có thể tác động sâu rộng tới thị trường năng lượng và trật tự tài chính toàn cầu.

Với kinh tế Trung Quốc, ý nghĩa đầu tiên của petroyuan là giảm rủi ro tỷ giá và giảm phụ thuộc vào hạ tầng tài chính do Mỹ chi phối.

Reuters dẫn lại nhận định của cácChuyên gia tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) rằng việc quốc tế hóa nhân dân tệ theo hướng này có thể giúp Bắc Kinh giảm ảnh hưởng trước biến động tỷ giá và hạn chế mức độ tổn thương trước các lệnh trừng phạt tài chính của Mỹ. Điều này đặc biệt quan trọng với một nền kinh tế nhập khẩu năng lượng rất lớn như Trung Quốc.

Ý nghĩa thứ hai là tăng “cầu tự nhiên” cho đồng nhân dân tệ. Nếu Trung Quốc mua dầu, khí, các nước xuất khẩu năng lượng sẽ phải nắm giữ nhiều nhân dân tệ hơn để tái đầu tư, thanh toán thương mại hoặc dùng trong các thỏa thuận tài chính song phương.

Đây chính là logic mà Trung Quốc theo đuổi nhiều năm: dùng quy mô thương mại để kéo đồng tiền của mình ra ngoài biên giới.

Không chỉ dầu, một khi đồng tiền được dùng nhiều hơn trong năng lượng, nó sẽ kéo theo các dịch vụ ngân hàng, tài trợ thương mại, bảo hiểm, thanh toán xuyên biên giới và đầu tư tài sản.

Với bối cảnh Trung Đông hiện nay, Reuters cho rằng chiến sự Iran có thể làm lung lay ba trụ cột của petrodollar: nhu cầu dầu của Mỹ, định giá dầu bằng USD và chiếc ô an ninh của Washington với vùng Vịnh.

Tờ này dẫn lời Deutsche Bank cho biết Arab Saudi hiện bán cho Trung Quốc lượng dầu nhiều gấp 4 lần so với bán cho Mỹ.

Lịch sử cho thấy, những trật tự tưởng chừng bền vững nhất cũng có thể thay đổi khi các điều kiện nền tảng không còn giữ nguyên. Petrodollar - “đế chế vô hình” đã nâng đỡ sức mạnh tài chính của Mỹ suốt hơn 50 năm - có thể đang bước vào giai đoạn thử thách lớn nhất.

Dù vậy, nhiều chuyên gia vẫn cho rằng sự suy yếu của petrodollar, nếu xảy ra, sẽ là một quá trình kéo dài chứ không phải cú sụp đổ tức thời. Đồng USD vẫn có lợi thế vượt trội về độ ổn định, tính thanh khoản và hệ thống tài chính sâu rộng mà chưa đồng tiền nào có thể thay thế hoàn toàn.

Theo Doanh Nghiệp & Kinh Doanh

Hành lang hàng hải sầm uất bậc nhất thế giới đã biến thành một vùng biển tĩnh lặng đến rợn người trong vòng chưa đầy hai tuần. Vào ngày 27/2/2026, eo biển Hormuz vẫn tấp nập với 141 tàu hàng khổng lồ rẽ sóng, nhưng đến ngày 8/3, con số này chỉ còn 4 chiếc. Mức sụt giảm 97% lưu lượng hàng hải qua Hormuz cho thấy tác động nghiêm trọng đối với nền kinh tế toàn cầu.

Và những tác động này xảy đến khi Iran mới chỉ đe dọa tấn công (chứ chưa thực sự tấn công) các tàu thương mại đi qua Hormuz. Ngày 10/3, rủi ro tăng thêm một bậc khi nhiều nguồn tin cho biết Iran đã bắt đầu đặt thủy lôi ở Hormuz, khiến việc di chuyển qua eo biển huyết mạch này càng thêm nguy hiểm.

Tổng thống Mỹ Donald Trump đã lớn tiếng đe dọa: “Nếu thủy lôi đã được đặt vì bất cứ lí do gì, và chúng không được gỡ bỏ ngay lập tức, thì hậu quả quân sự đối với Iran sẽ ở mức độ chưa từng thấy trước nay. Ngược lại, nếu Iran gỡ bỏ những gì đã đặt, đó sẽ là một bước tiến lớn theo hướng đúng đắn!”.

Lời hăm dọa này được đưa ra ngay sau khi quân đội Mỹ đánh chìm 16 tàu rải thủy lôi của Iran và cho thế giới thấy một sự thật khắc nghiệt: Trong thế kỷ 21, một vũ khí thô sơ như thủy lôi lại đang vô hiệu hóa tuyến đường gánh vác 1/5 thương mại dầu mỏ toàn cầu, cũng như nhiều mặt hàng quan trọng chiến lược khác.

Thế cân bằng mong manh ở Hormuz bị phá vỡ

Eo biển Hormuz từ trước đến nay luôn được duy trì dựa trên một phiên bản kinh tế của thuyết “Đảm bảo hủy diệt lẫn nhau” (Mutually Assured Destruction - MAD) trong chiến tranh hạt nhân.

Mỹ và cả thế giới cần tuyến đường này để vận chuyển năng lượng, và bản thân Iran cũng phụ thuộc hoàn toàn vào Hormuz để xuất khẩu nguồn tài nguyên quý giá nhất của mình. Việc phong tỏa Hormuz từng được coi là một “công tắc tự hủy” mà Tehran cũng như Washington không bao giờ muốn kích hoạt.

Tuy nhiên, khi Israel tiến hành chiến dịch không kích dồn dập vào 30 kho chứa nhiên liệu tại thủ đô Tehran và các khu vực lân cận hôm 8/3, thế cân bằng đã bị phá vỡ.

Các cuộc tấn công đã tạo ra những đám mây khói độc khổng lồ bao trùm bầu trời, gây ra hiện tượng mưa axit và nhốt người dân trong bầu không khí ô nhiễm nặng nề. Động thái này của Israel đã vượt xa những gì Washington dự liệu, khiến giới chức Mỹ bày tỏ sự lo ngại sâu sắc.

Tổng thống Mỹ đã công khai tuyên bố muốn lật đổ chính quyền hiện tại ở Tehran, nhưng vẫn giữ nguyên hệ thống hạ tầng dầu mỏ để chính quyền mới, thân Mỹ hơn, có thể ngay lập tức bơm dầu ra thị trường, khôi phục lại “trạng thái bình thường” của nền kinh tế.

Mỹ lo ngại rằng đòn tấn công của Israel vào kho chứa dầu của Iran hôm 8/3 phá hủy các cơ sở hạ tầng phục vụ dân sinh, khơi dậy tinh thần chủ nghĩa dân tộc và đẩy người dân Iran đoàn kết lại xung quanh chế độ hiện tại.

Thêm nữa, tấn công vào dầu mỏ của Iran sẽ khiến nguồn cung dầu thu hẹp kể cả khi xung đột kết thúc, khiến giá năng lượng tại Mỹ lên cao, thổi bùng lạm phát và ảnh hưởng tới cuộc bầu cử Quốc hội giữa kỳ vào tháng 11 năm nay.

Một cố vấn của Tổng thống Trump đã chia sẻ thẳng thắn với trang tin Axios: “Tổng thống không thích cuộc tấn công này. Ông ấy muốn giữ lại dầu, không muốn đốt nó đi. Đốt dầu chỉ khiến cử tri nhớ đến giá xăng đắt đỏ”.

Đối tác nhập khẩu dầu thô lớn nhất của Iran là Trung Quốc, vậy phải chăng chỉ có Trung Quốc là phải chịu thiệt hại lớn nhất? Câu trả lời là không.

Khi mất đi nguồn cung dầu từ Iran, Trung Quốc sẽ tranh mua từ các nhà cung cấp khác để đáp ứng nhu cầu, đẩy giá dầu thô trên toàn thế giới lên cao. Trong một thị trường liên thông toàn cầu như dầu mỏ, không ai tránh được tác động.

Năng lượng đi qua Hormuz chủ yếu đi về châu Á, nhưng khi Hormuz bị phong tỏa, tác động sẽ lan rộng ra toàn cầu.

Điều quan trọng nhất là nếu Iran không còn dầu để xuất khẩu thì cũng không còn lý do đủ lớn để giữ cho eo biển Hormuz thông suốt. Trong những ngày đầu tháng 3, vẫn có một số tàu được đi qua Hormuz, và khi giao tranh chấm dứt, việc thông thương có thể hồi phục tương đối nhanh chóng.

Nhưng việc Iran bắt đầu thả thủy lôi cho thấy Tehran không muốn ngồi nhìn các đối thủ Vùng Vịnh như Saudi Arabia hay Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) kiếm bộn tiền trong khi kho dầu của mình bị phá tan hoang.

Quả bom rủi ro thực sự được kích hoạt khi Tehran chuyển trạng thái từ một quốc gia “bảo vệ lợi ích thương mại” sang vị thế của “kẻ không còn gì để mất”.

Rào cản tài chính còn mạnh hơn thủy lôi

Một quan chức Mỹ chia sẻ với Wall Street Journal rằng Iran hiện mới chỉ thả chưa tới 10 quả thỏa lôi. Nhưng theo một báo cáo giải mật của CIA, Iran không nhất thiết phải rải một bãi thủy lôi dày đặc để đạt được mục đích của mình. Trong nghệ thuật tác chiến phi đối xứng, chỉ riêng mối đe dọa của vài quả thủy lôi đã đủ để tạo ra một rào cản ngăn chặn tàu thuyền tương đương với một lệnh phong tỏa toàn diện.

Vũ khí thực sự chặn đứng các thương thuyền khổng lồ là phí bảo hiểm. Các công ty bảo hiểm rủi ro chiến tranh đã phản ứng lập tức bằng cách nâng mức phí lên những con số không tưởng. Theo tính toán của UNCTAD, một chuyến hàng vận tải trên con tàu chở dầu thô siêu lớn (VLCC) trị giá 100 triệu USD giờ đây phải gánh mức phí bảo hiểm lên tới 1 triệu USD thay vì mức 250.000 USD trước khủng hoảng.

Song song với phí bảo hiểm, cước phí vận tải thực tế cũng đang xô đổ các kỷ lục lịch sử. Chỉ số giá cước tàu chở nhiên liệu tinh chế (BCTI) đã tăng 72%, trong khi chỉ số cước tàu chở dầu thô (BDTI) tăng 54% chỉ trong vài ngày kể từ cuối tháng 2/2026. Chi phí nhiên liệu hàng hải tại Singapore, trạm tiếp nhiên liệu lớn nhất thế giới, cũng chứng kiến mức tăng 100% đối với loại nhiên liệu lưu huỳnh cao.

Trong bối cảnh chi phí bùng nổ, các hãng vận tải đã liên tục yêu cầu Hải quân Mỹ tổ chức các đội tàu hộ tống. Tuy nhiên, giới chức quân sự Mỹ hiện đang từ chối các yêu cầu này do đánh giá rủi ro quá lớn. Sự miễn cưỡng này một phần xuất phát từ khoảng trống năng lực rà phá mìn, khi Mỹ đã loại biên 4 tàu quét mìn lớp Avenger từng đồn trú tại Bahrain vào cuối năm 2025, trong khi các lớp tàu thay thế lại chưa đáp ứng yêu cầu tác chiến.

Khi lực lượng siêu cường cũng ngần ngại tiến vào vùng biển đầy rủi ro, các chủ tàu thương mại cũng như các thủy thủ đoàn sẽ không có lý do gì để đánh cược cả vận mệnh của mình.

Khói đen bao phủ bầu trời Tehran sau khi Israel không kích vào các kho chứa dầu ngày 8/3. (Ảnh: Reuters)

Khí đốt, phân bón và lương thực: Những điểm mù của thế giới

Báo giới thường bị ám ảnh bởi câu chuyện giá dầu mỗi khi căng thẳng Trung Đông leo thang. Nhưng điểm mù chết người của nền kinh tế toàn cầu lại nằm ở những mặt hàng không có sự thay thế linh hoạt và không có kho dự trữ chiến lược quy mô lớn: Khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG) và phân bón.

Theo báo cáo của UNCTAD, có tới 19% lượng LNG thương mại toàn cầu đi qua nút thắt Hormuz, trong đó một tỷ lệ áp đảo lên tới 83% có đích đến là các nền kinh tế tại châu Á. Việc gián đoạn nguồn cung này đã lập tức giáng một đòn chí mạng vào thị trường, đẩy giá khí đốt tự nhiên tăng sốc 74% từ ngày 27/2 đến 9/3/2026.

Các nhà máy điện khí Châu Á đang đứng trước nguy cơ thiếu hụt năng lượng trầm trọng. Trong khi các nhà máy hóa chất ở Châu Âu cũng đang sống lay lắt khi giá năng lượng tăng cao, và không có đủ LNG làm nguyên liệu sản xuất.

Khủng hoảng không chỉ dừng lại ở năng lượng, mà đang len lỏi trực tiếp vào chuỗi cung ứng nông nghiệp. Eo biển Hormuz gánh vác 1/3 lượng phân bón vận chuyển đường biển của toàn thế giới, trong đó bao gồm tới 67% lượng phân Ure toàn cầu.

Khi tuyến đường này đóng cửa, các quốc gia đang phát triển sẽ phải hứng chịu đòn giáng trực diện. UNCTAD chỉ ra rằng Sudan phụ thuộc tới 54% nguồn cung phân bón từ khu vực Vùng Vịnh, trong khi con số này ở Sri Lanka là 36%, Australia là 32% và Tanzania là 31%.

Cơ chế truyền dẫn của cuộc khủng hoảng này hoạt động như một chuỗi domino. Khí tự nhiên là nguyên liệu đầu vào cốt lõi để sản xuất phân bón gốc nitơ. Khi giá khí đốt tăng vọt, cộng hưởng với sự khan hiếm do không thể vận chuyển qua eo biển, giá phân bón sẽ bùng nổ.

Khi chi phí vật tư nông nghiệp đắt đỏ, năng suất cây trồng toàn cầu sẽ suy giảm. Kết quả cuối cùng là một cú sốc giá lương thực, lặp lại kịch bản lạm phát đã từng càn quét thế giới trong các năm 2008 và 2022.

Sự phong tỏa eo biển Hormuz bằng thủy lôi chứng minh một quy luật trớ trêu: Trong một nền kinh tế kết nối chặt chẽ, việc tước đi đường sống của đối thủ (như phá hủy hạ tầng dầu mỏ Iran) đôi khi cũng chính là việc cắt đứt chuỗi cung ứng nuôi sống bản thân mình.

Một khi “công tắc tự hủy” tại Hormuz bị kích hoạt, cơn bão giá khí đốt, phân bón và lương thực sẽ định hình lại rủi ro thương mại và lạm phát toàn cầu trong phần còn lại của năm 2026.

Theo Doanh Nghiệp & Kinh Doanh

Một nhà máy lọc dầu tại Đại Liên, Trung Quốc. (Ảnh: Reuters)

Sự kiện Mỹ và Israel không kích các mục tiêu chiến lược tại Iran vào cuối tháng 2 và đầu tháng 3/2026 đã gây chấn động thị trường năng lượng, khiến giá dầu Brent vọt lên trên 100 USD/thùng.

Tại các nước phương Tây, cú sốc này lập tức làm sống lại nỗi ám ảnh về lạm phát và những lời ca thán tại các trạm xăng. Ở đầu bên kia của chuỗi cung ứng, Trung Quốc lại đối mặt với một hiện thực khác. Bên trong các khu công nghiệp khổng lồ ven biển, giá dầu tăng đang âm thầm tạo ra một áp lực đè nặng lên các nhà máy sản xuất.

Xung đột tại Trung Đông không phá vỡ nền kinh tế Trung Quốc bằng sự thiếu hụt vật lý, mà đang thử thách cách Bắc Kinh bảo vệ an ninh năng lượng của mình trước một bài toán vĩ mô phức tạp: Áp lực chi phí đẩy trong môi trường giảm phát.

Tấm đệm dự trữ che chắn cú sốc ngắn hạn

Là quốc gia nhập khẩu dầu thô lớn nhất thế giới (khoảng 11 đến 11,6 triệu thùng mỗi ngày), Trung Quốc có mức độ chịu rủi ro rất cao với khu vực Trung Đông. Khoảng 45-50% lượng dầu thô nhập khẩu của nước này bắt buộc phải đi qua Eo biển Hormuz – nơi đang bị tê liệt do các hãng bảo hiểm hàng hải đồng loạt rút lui và các đe dọa tấn công quân sự.

Thế nhưng, Trung Quốc không rơi vào tình trạng cạn kiệt năng lượng tức thời nhờ vào hệ thống dự trữ đã được xây dựng suốt nhiều năm.

Tính đến đầu tháng 3/2026, Bắc Kinh nắm giữ khoảng 1,4 tỷ thùng dầu trong các kho dự trữ chiến lược và thương mại, tương đương 120 ngày nhập khẩu ròng. Đây là một “tấm đệm” giảm xóc có quy mô vượt xa các đối thủ cạnh tranh trong khu vực như Nhật Bản hay Hàn Quốc.

Bên cạnh đó, các nhà máy lọc dầu độc lập của Trung Quốc (teapot refiners) không bị trói buộc hoàn toàn vào nguồn cung mới từ Vùng Vịnh. Những nhà máy tư nhân này có thể lập tức tiếp cận hơn 46 triệu thùng dầu Iran đang nằm đợi tại các kho chứa nổi ngoài khơi châu Á và một lượng lớn dầu đang nằm chờ thông quan tại các kho ngoại quan ở Đại Liên, Chu San.

Nga hiện là nhà cung cấp dầu lớn nhất của Trung Quốc khi chiếm 18% thị phần. Dòng chảy năng lượng qua hệ thống đường ống trên đất liền từ Siberia và Trung Á hoàn toàn miễn nhiễm với các rủi ro vận tải biển, giúp Bắc Kinh duy trì nhịp đập của nền kinh tế ngay cả khi các tàu chở dầu siêu lớn bị kẹt lại ở Vùng Vịnh.

Vấn đề thực sự của Trung Quốc hiện nay không nằm ở việc “có dầu hay không”, mà nằm ở mức giá phải trả.

Theo dữ liệu từ các hãng phân tích hàng hải độc lập như Kpler hay Vortexa, mỗi ngày Trung Quốc nhập khẩu trên 1 triệu thùng dầu từ Iran và Venezuela nhưng để tránh lệnh trừng phạt của Mỹ, lượng dầu này được “thay tên đổi họ” bằng cách chuyên chở trên các tàu tắt định vị (AIS), sau đó dầu bơm sang tàu khác ở vùng biển quốc tế. Tại đây, dầu được trộn lẫn và làm giả chứng nhận xuất xứ, biến thành “dầu hỗn hợp” mang quốc tịch nước khác (thường là Malaysia). Vì vậy, lượng dầu mà hải quan Trung Quốc công bố là nhập khẩu từ Malaysia cao gấp đôi tổng sản lượng dầu thô của Malaysia.

Áp lực chi phí đẩy va phải bức tường giảm phát

Thị trường dầu mỏ là một hệ thống định giá liên thông toàn cầu. Khi eo biển Hormuz bị phong tỏa, phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh vọt lên 2-3% giá trị tàu, chi phí vận tải lập tức bị đẩy lên cao. Tác động này truyền dẫn rất nhanh vào nội địa Trung Quốc. Vào ngày 3/3/2026, các nhà máy lọc dầu Trung Quốc đã phải nâng giá chào bán xăng và dầu diesel thêm khoảng 300 - 1.000 Nhân dân tệ/tấn, tương đương mức tăng 3-16% chỉ trong một ngày.

Bước vào năm 2026, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 1 của Trung Quốc chỉ nhích nhẹ 0,2%, trong khi chỉ số giá nhà sản xuất (PPI) giảm 1,4%, đánh dấu tháng sụt giảm thứ 41 liên tiếp. Phải chăng giá dầu lên cao vì chảo lửa Trung Đông sẽ làm tăng mặt bằng giá cả, từ đó giúp Trung Quốc vô tình giải quyết được bài toán giảm phát vốn đang kìm hãm nền kinh tế?

Dưới góc độ kinh tế học vĩ mô, suy đoán này không có cơ sở rõ ràng. Lạm phát được chia làm hai loại: do cầu kéo và do chi phí đẩy. Trung Quốc đang cần lạm phát do cầu kéo – tức là người dân tự tin về tương lai, mạnh tay vay mượn, chi tiêu mua sắm, giúp doanh nghiệp bán được nhiều hàng hơn với giá cao hơn, từ đó mở rộng sản xuất và tăng lương. Trái lại, sự kiện Trung Đông mang đến cho Trung Quốc lạm phát do chi phí đẩy.

Nhu cầu tiêu dùng nội địa đang yếu ớt do những hệ lụy kéo dài từ khủng hoảng bất động sản và niềm tin của các hộ gia đình ở mức thấp. Hàng triệu doanh nghiệp hóa dầu, sản xuất nhựa, logistics và hàng tiêu dùng của Trung Quốc đang hoạt động trong một thị trường thừa mứa công suất.

Chính vì vậy, khi chi phí nguyên liệu đầu vào (xăng, dầu diesel, cước vận tải) tăng vọt do chiến tranh, các doanh nghiệp này thiếu vắng quyền lực định giá. Nếu doanh nghiệp tăng giá bán sản phẩm đầu ra, người tiêu dùng sẽ lập tức giảm mua sắm. Để tồn tại và giữ thị phần, doanh nghiệp bắt buộc phải giữ nguyên giá bán lẻ và tự mình gánh chịu phần chi phí năng lượng tăng thêm.

Hệ quả là, thay vì cứu nền kinh tế khỏi giảm phát, giá dầu cao sẽ bóp nghẹt biên lợi nhuận của toàn bộ khu vực sản xuất hạ nguồn. Dòng tiền của doanh nghiệp suy kiệt, dẫn đến việc phải ngừng tuyển dụng mới hoặc cắt giảm đầu tư.

Trong kịch bản xung đột kéo dài và giá dầu neo ở mức trên 100 USD/thùng, ngân hàng Barclays dự báo lạm phát toàn phần của Trung Quốc sẽ tăng khoảng 0,3 điểm phần trăm, trong khi tăng trưởng cũng sẽ chậm lại do chi phí sản xuất cao và tiêu dùng suy yếu.

Giá dầu không chữa khỏi bệnh giảm phát, mà chỉ làm cho căn bệnh thêm biến chứng thành sự đình đốn của doanh nghiệp.

Nỗ lực chuyển mình thành “Cường quốc điện hóa” và khoáng sản thiết yếu

Nhìn xuyên qua những biến động ngắn hạn về biên lợi nhuận doanh nghiệp, cuộc khủng hoảng Iran 2026 chứng minh tính đúng đắn của chiến lược chuyển giao mô hình kinh tế của Bắc Kinh.

Năm 2021, Chủ tịch Tập Cận Bình từng tuyên bố Trung Quốc phải “giữ chặt bát cơm năng lượng trong tay mình”. Sự cố tại Hormuz cho thấy, chừng nào bát cơm đó còn chứa đầy dầu mỏ nhập khẩu từ Trung Đông, nó vẫn có thể bị Mỹ hoặc các biến cố địa chính trị hất đổ bất cứ lúc nào.

Cách phòng thủ bền vững nhất trước rủi ro dầu mỏ không phải là tích trữ nhiều dầu hơn, mà là tiêu thụ ít đi, giảm phụ thuộc vào dầu. Hơn hai thập kỷ qua, Trung Quốc đã chi hàng trăm tỷ USD để biến mình thành một “cường quốc điện hóa”.

Ngày nay, đất nước tỷ dân này chiếm 80% năng lực sản xuất tấm quang điện toàn cầu, tỷ lệ tiêu thụ năng lượng cuối cùng bằng điện năng đạt trên 30% (so với mức bình quân 20% của thế giới). Hơn 50% lượng ô tô bán ra tại Trung Quốc hiện là xe điện. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), nỗ lực điện hóa thần tốc này đã giúp Trung Quốc tránh được mức tăng nhu cầu 1,2 triệu thùng dầu mỗi ngày kể từ năm 2019.

Chiến tranh Trung Đông sẽ đóng vai trò như một chất xúc tác ép Trung Quốc hoàn tất chặng cuối của cuộc chuyển giao này. Các loại nhiên liệu xanh như hydro xanh, amoniac xanh sẽ không chỉ được nhìn nhận qua lăng kính bảo vệ môi trường, mà được chính thức nâng tầm thành công cụ cốt lõi để thay thế dầu mỏ và bảo vệ an ninh quốc gia.

Hệ quả kéo theo là sự dịch chuyển trọng tâm cạnh tranh địa chiến lược. Khi dầu mỏ nhường chỗ cho điện năng, Trung Quốc không còn quá bận tâm đến việc bảo vệ các tuyến đường chở dầu qua eo biển Malacca hay Hormuz. Thay vào đó, một “chiến trường” mới được mở ra: Chuỗi cung ứng khoáng sản thiết yếu.

Điện hóa đòi hỏi bạc, đồng, nhôm, niken, lithium và cobalt với khối lượng khổng lồ để sản xuất pin, tua-bin gió và mở rộng lưới điện phục vụ cả hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI). Nhận thức được điều này, sự đối đầu giữa Mỹ và Trung Quốc đang dần xoay trục. Trong khi Mỹ tung ra dự án Project Vault trị giá 12 tỷ USD để xây dựng kho dự trữ khoáng sản chiến lược nhằm thoát khỏi sự kiểm soát của Trung Quốc, thì Bắc Kinh cũng đẩy nhanh việc áp dụng thuế suất 0% cho 53 quốc gia châu Phi để thu hút nguồn cung tài nguyên về phía mình và “bỏ đói” các đối thủ.

Quyền lực trong thập kỷ tới sẽ không còn nằm ở quốc gia kiểm soát được các giếng dầu, mà thuộc về quốc gia tinh chế được nhiều khoáng sản nhất.

Cuộc chiến tranh Iran 2026, với sự tắc nghẽn của “yết hầu” Hormuz, là một bài kiểm tra sức chịu đựng (stress-test) khắc nghiệt đối với mọi nền kinh tế. Đối với Trung Quốc, cú sốc này không đủ sức đánh sập bộ máy sản xuất nhờ vào tấm đệm dự trữ khổng lồ, nhưng vẫn gây ra những nỗi đau dai dẳng trong môi trường giảm phát.

Hình ảnh những tàu chở dầu nằm kẹt cứng ở Vùng Vịnh sẽ vĩnh viễn khắc sâu vào tư duy chiến lược của Bắc Kinh. “Bát cơm năng lượng” của Trung Quốc đang được thay ruột: đổ bớt dầu mỏ nhập khẩu và lấp đầy bằng pin lithium, điện mặt trời và khoáng sản chiến lược. Cuộc khủng hoảng này không phải là dấu chấm hết cho sự trỗi dậy của kinh tế Trung Quốc, mà chính là tiếng còi khai cuộc cho kỷ nguyên thống trị của các cường quốc điện năng và khoáng sản.

Trong khi Trung Quốc có thể dùng kho dự trữ dầu thô và hệ sinh thái điện năng để hấp thụ cú sốc từ Trung Đông, thì ở một diễn biến khác, Châu Âu lại đang phải nếm trái đắng lần thứ hai trong 4 năm. Chỉ vừa mới chật vật thoát khỏi sự kìm kẹp của khí đốt Nga, lục địa già lại rơi thẳng vào một cái bẫy mới mang tên khí hóa lỏng (LNG). Việc Qatar tuyên bố tình trạng bất khả kháng đã kéo Châu Âu vào một vòng lặp lạm phát đình trệ (stagflation), đe dọa xóa sổ hoàn toàn sức cạnh tranh của nền tảng công nghiệp nơi đây. Nội dung này sẽ được phân tích trong bài tiếp theo với tiêu đề: Cú sốc kinh tế từ Trung Đông [Phần 2]: Châu Âu lại sập bẫy năng lượng.

Theo Doanh Nghiệp & Kinh Doanh

Khoảng 20% lượng khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) toàn cầu phải đi qua eo biển Hormuz. (Ảnh: Reuters)

Ngày 4/3 năm nay, giữa lúc chiến sự tay ba giữa Mỹ, Israel và Iran đang căng thẳng, QatarEnergy - tập đoàn nhà nước cung cấp khoảng 20% lượng LNG toàn cầu - đã buộc phải tuyên bố tình trạng bất khả kháng sau đợt tấn công bằng thiết bị bay không người lái vào khu phức hợp Ras Laffan.

Quyết định này lập tức cho cả thế giới thấy mức độ phụ thuộc năng lượng của Châu Âu khi lục địa già đang nhập khẩu khoảng 13% tổng lượng LNG từ Qatar.

Trên bảng điện tử, giá khí đốt tiêu chuẩn TTF của Châu Âu đã tăng vọt 60% chỉ trong vài ngày, tiến gần ngưỡng 60 euro/MWh và các hợp đồng giao tháng 4 ghi nhận mức tăng gần gấp đôi.

Tình thế càng thêm phần thử thách khi châu Âu vừa bước ra khỏi mùa đông với lượng khí đốt dự trữ sụt giảm xuống mốc 30% vào đầu tháng 3/2026 (so với 38% cùng kỳ năm ngoái).

Sau khi chiến tranh Nga – Ukraine nổ ra vào tháng 2/2022, châu Âu đã rời bỏ đường ống dẫn khí của Nga để tìm đến các chuyến tàu chở LNG đường biển, nhưng xem ra chiến lược xoay trục chỉ có ý nghĩa chuyển từ sự phụ thuộc này sang một điểm nghẽn rủi ro khác.

Các ngành công nghiệp oằn mình chịu trận

Trong khi Mỹ có các mỏ dầu quy mô lớn, Trung Quốc sở hữu kho dự trữ khổng lồ và nguồn cung đường ống từ Nga, thì Châu Âu phụ thuộc gần như hoàn toàn vào năng lượng nhập khẩu và đa số đi bằng đường biển.

Khí đốt đối với Châu Âu không chỉ là nhiên liệu để sưởi ấm, mà còn là “dòng máu” duy trì nhịp đập của toàn bộ hệ thống sản xuất.

Việc Eo biển Hormuz bị phong tỏa đang gây áp lực nặng nền lên các doanh nghiệp. Các ngành thâm dụng năng lượng như hóa chất, luyện thép, xi măng và sản xuất phân bón tại Đức, Pháp và Italy là những đối tượng chịu tác động đầu tiên.

Ngành hóa chất chịu tổn thất rõ rệt nhất do khí tự nhiên vừa cung cấp nhiệt lượng vừa là nguyên liệu đầu vào thiết yếu cho quy trình sản xuất. Khi giá khí đốt tăng khoảng 70 – 100%, chi phí sản xuất nhanh chóng vượt quá giá bán thành phẩm, xóa sổ hoàn toàn biên lợi nhuận của các nhà máy.

Tại Đức - đầu tàu kinh tế của khối, các nhà sản xuất thép và công nghiệp nặng đã phải thu hẹp quy mô hoặc đóng cửa lò luyện do không thể gánh vác chi phí điện và khí đốt gia tăng.

Tập đoàn hóa chất lớn nhất thế giới BASF đã phải cắt giảm khoảng 4.800 việc làm trong hai năm qua, đồng thời chuyển 10 tỷ USD đầu tư sang Trung Quốc – nơi có giá năng lượng thấp hơn. Chưa hết, tập đoàn sản xuất đồ gia dụng Miele chuyển dây chuyền sang Ba Lan và hãng xe hơi Volkswagen lần đầu tiên trong lịch sử 88 năm đang cân nhắc đóng cửa nhà máy trong nước.

Lượng điện tiêu thụ tại Đức suy giảm vì thiếu điện, giá bán điện quá cao.

Bloomberg cho biết, so với năm 2022, số lượng nhà máy đóng cửa tại Châu Âu hiện đã tăng gấp 6 lần và đầu tư vào ngành hóa chất sụt giảm hơn 80%. Số vụ phá sản trong ngành hóa chất Đức đã tăng gấp đôi so với trước xung đột Ukraine.

Các chuyên gia phân tích từ Implementa cảnh báo, nếu sự gián đoạn tại Eo biển Hormuz kéo dài, Châu Âu có nguy cơ đối mặt với khoản thiếu hụt lên tới 40 tỷ mét khối khí đốt. Đây là một kịch bản thiếu hụt có khả năng tái lập mặt bằng giá năng lượng đắt đỏ tương đương với cuộc khủng hoảng năm 2022.

Nguy cơ lạm phát đình trệ và thế kẹt của ECB

Tác động của cú sốc chi phí không dừng lại ở cửa các nhà máy mà lây lan vào bảng cân đối vĩ mô của toàn khu vực, đẩy Châu Âu đến bờ vực của lạm phát đình trệ (stagflation) - hiện tượng nền kinh tế đình đốn trong khi vật giá tiếp tục leo thang.

Tỷ lệ lạm phát tháng 2 của khu vực Eurozone là 1,9%. Theo các mô hình phân tích của Ngân hàng Trung ương Châu Âu (ECB) và ING, nếu giá dầu và khí đốt duy trì đà tăng, lạm phát tại Eurozone có nguy cơ bị đẩy tăng thêm từ 0,5 đến 1 điểm phần trăm.

Chi phí năng lượng cao làm xói mòn sức mua của người tiêu dùng, đồng thời kéo theo tăng trưởng GDP khu vực suy giảm khoảng 0,1 đến 0,2 điểm phần trăm, đưa nền kinh tế về sát ranh giới suy thoái.

Bối cảnh này đặt ECB vào một tình thế tiến thoái lưỡng nan phức tạp. Nếu ECB quyết định cắt giảm lãi suất để cứu vãn tăng trưởng kinh tế, đồng Euro sẽ chịu áp lực mất giá mạnh so với đồng USD, vô tình làm cho việc nhập khẩu dầu mỏ và LNG (luôn được định giá bằng USD trên toàn cầu) trở nên đắt đỏ hơn, trực tiếp nhập khẩu thêm lạm phát vào nội địa.

Ngược lại, nếu ECB quyết định giữ nguyên mặt bằng lãi suất cao (2,0%) để chống lại làn sóng lạm phát do năng lượng, thị trường tín dụng sẽ tiếp tục bị bóp nghẹt, chi phí vay vốn sẽ gia tăng đối với các doanh nghiệp đã kiệt quệ vì giá nguyên liệu đầu vào.

Cả hai lựa chọn đều mang lại những tổn thất vĩ mô không thể tránh khỏi, khiến các nhà hoạch định chính sách tiền tệ gần như bất lực trước một cú sốc nguồn cung.

Hạn chế tài khóa và rủi ro phi công nghiệp hóa vĩnh viễn

Khi đối chiếu với cuộc khủng hoảng năng lượng năm 2022, sức chống chịu của Châu Âu trong năm 2026 đã suy yếu đáng kể ở khía cạnh dư địa tài khóa. 4 năm trước, các chính phủ Châu Âu đã tung ra hàng trăm tỷ Euro dưới dạng các gói trợ cấp ngân sách để bảo vệ hộ gia đình và doanh nghiệp khỏi tác động của việc tăng giá.

Tuy nhiên, đến năm 2026, dư địa ngân sách của khối đã hoàn toàn cạn kiệt dưới sức ép của nợ công tăng cao sau đại dịch và các cam kết gia tăng chi tiêu quốc phòng.

Không còn những khoản tiền khổng lồ để trợ cấp giá năng lượng, rủi ro lớn nhất mà Châu Âu phải đối mặt là sự tăng tốc của quá trình “phi công nghiệp hóa” (de-industrialization) vĩnh viễn.

Nhận thức được mối đe dọa này, Ủy ban Châu Âu đã đề xuất Đạo luật Tăng tốc Công nghiệp (Industrial Accelerator Act - IAA) nhằm bảo vệ chuỗi cung ứng chiến lược và thúc đẩy sản xuất nội địa.

Đạo luật này thiết lập các rào cản thông qua quy định mua sắm công, yêu cầu sử dụng các sản phẩm có hàm lượng carbon thấp và đạt tiêu chuẩn “Made in EU” đối với các mặt hàng thâm dụng năng lượng như thép, xi măng và nhôm.

Đồng thời, Đạo luật áp đặt các điều kiện nghiêm ngặt đối với vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vào các lĩnh vực công nghệ xanh nhằm tránh thất thoát chuỗi giá trị.

Dù Đạo luật IAA là một nỗ lực lập pháp đáng ghi nhận nhằm tạo ra các “thị trường tiên phong” cho sản phẩm xanh nội địa, nhưng các chính sách bảo hộ hành chính khó có thể bù đắp được sự chênh lệch quá lớn về chi phí năng lượng cơ sở.

Sự thiếu hụt lợi thế cạnh tranh cốt lõi này sẽ tiếp tục thôi thúc các tập đoàn đa quốc gia và các doanh nghiệp công nghiệp nặng đẩy nhanh việc dịch chuyển dòng vốn đầu tư sang Mỹ - nơi sở hữu nguồn cung khí đá phiến dồi dào, giá rẻ và được bảo vệ khỏi các rủi ro vận tải biển. Sự di tản của các chuỗi sản xuất không chỉ làm mất đi hàng trăm nghìn việc làm chất lượng cao mà còn bào mòn năng lực đổi mới sáng tạo dài hạn của khối.

Cuộc khủng hoảng tại Trung Đông năm 2026 đã phơi bày một bài học kinh tế đau đớn đối với Châu Âu. Việc hoán đổi nguồn cung từ khí đốt đường ống sang mạng lưới LNG hàng hải chỉ là sự dịch chuyển hình thức phụ thuộc, chứ không giải quyết được nhược điểm căn bản về an ninh năng lượng.

Chừng nào lục địa già chưa thể tự chủ được chi phí năng lượng cơ sở ở mức cạnh tranh, nền tảng công nghiệp vẫn luôn chênh vênh trước các biến động địa chính trị toàn cầu. Mọi tham vọng dẫn dắt nền kinh tế xanh, xây dựng hệ sinh thái công nghệ cao và vươn tới sự độc lập chiến lược của Châu Âu, rốt cuộc, vẫn chỉ là một “lâu đài xây trên cát” – nguy nga lộng lẫy nhưng dễ dàng bị sóng gió từ Trung Đông cuốn trôi.

Trong khi Châu Âu đối diện với nguy cơ phi công nghiệp hóa vì thiếu năng lượng giá rẻ, thì ở bên kia bờ Đại Tây Dương, Mỹ cũng đang phải đau đầu vì giá dầu thế giới tăng cao mặc dù Mỹ là nước sản xuất dầu lớn nhất thế giới.

Bóng ma lạm phát đeo bám dai dẳng, kết hợp với cú sốc lao động khi số lượng việc làm phi nông nghiệp (NFP) bất ngờ sụt giảm 92.000 trong tháng 2, đã đẩy Cục Dự trữ Liên bang (Fed) vào ngõ cụt tiền tệ.

Và khi cuộc bầu cử giữa kỳ đang đến gần, ảnh hưởng từ thị trường xăng dầu và một thị trường việc làm bắt đầu rạn nứt có thể tạo ra những hệ lụy chính trị và quân sự to lớn, định hình lại toàn bộ chiến lược đối ngoại của chính quyền Washington.

Theo Doanh Nghiệp & Kinh Doanh

Quốc kỳ Iran bên cạnh một ngọn lửa khí tự nhiên. (Ảnh: Reuters).

Đầu tháng 3, nền kinh tế Mỹ cùng lúc chứng kiến hai hiện thực trái ngược. Tại Texas, các giám đốc điều hành tập đoàn dầu mỏ ghi nhận mức biên lợi nhuận kếch xù khi giá dầu WTI nội địa vượt mốc 90, có lúc chạm 100 USD/thùng. Nhưng ở các trạm xăng trên toàn quốc, cử tri Mỹ phẫn nộ khi giá bán lẻ nhiên liệu tăng vọt chỉ trong thời gian ngắn.

Nước Mỹ thực ra không thiếu dầu. Nhờ cuộc cách mạng dầu đá phiến, Mỹ hiện duy trì mức sản lượng kỷ lục 13,4 đến 13,6 triệu thùng mỗi ngày. Hơn nữa, mức độ phụ thuộc trực tiếp của Mỹ vào Eo biển Hormuz là rất nhỏ, khi tuyến đường này chỉ chiếm khoảng 7% lượng dầu thô nhập khẩu và 2% tổng lượng tiêu thụ nhiên liệu lỏng nội địa.

Vậy tại sao người Mỹ vẫn phải trả một mức giá đắt đỏ cho một cuộc chiến cách xa nửa vòng trái đất? Sự thật là sản lượng lớn không mang lại sự độc lập về giá cả trong một thế giới liên thông.

Nghịch lý nhập - xuất khẩu và hạn chế của ngành lọc dầu

Mỹ vừa là nhà xuất khẩu dầu mỏ lớn, lại vừa phải nhập khẩu hàng triệu thùng dầu mỗi ngày. Tại sao? Câu trả lời nằm ở sự khác biệt về đặc tính hóa học giữa loại dầu Mỹ khai thác được và loại dầu mà các nhà máy trên đất Mỹ cần để vận hành.

Phần lớn dầu thô được sản xuất tại Mỹ hiện nay, đặc biệt là từ các mỏ đá phiến tại lưu vực Permian và Bakken, là loại dầu thô nhẹ và ngọt. Trong khi đó, hệ thống các nhà máy lọc dầu khổng lồ của Mỹ, chủ yếu tập trung ở khu vực bờ biển Vịnh Mexico, lại được thiết kế và xây dựng từ nhiều thập kỷ trước với hàng tỷ USD vốn đầu tư nhằm xử lý loại dầu thô nặng và chua.

Việc sử dụng dầu thô nặng giúp các nhà máy tối đa hóa độ linh hoạt để sản xuất ra nhiều loại thành phẩm có giá trị cao như xăng, dầu diesel và nhiên liệu phản lực.

Dầu nhẹ khai thác trong nước không phải là nguyên liệu thay thế hoàn hảo cho dầu nặng. Nếu muốn tái cấu trúc toàn bộ hệ thống nhà máy lọc dầu để chỉ xử lý 100% dầu nhẹ nội địa, nước Mỹ sẽ phải tiêu tốn hàng tỷ USD và mất hàng thập kỷ để xin giấy phép, xây dựng cơ sở hạ tầng. Cùng với đó, nước Mỹ cũng thiếu hụt hệ thống đường ống logistics đủ rẻ để vận chuyển dầu nội địa đến mọi nhà máy hóa dầu trên toàn quốc.

Do đó, bài toán kinh tế tối ưu nhất đối với các tập đoàn năng lượng Mỹ là: Xuất khẩu phần lớn lượng dầu nhẹ dư thừa ra thị trường quốc tế, đồng thời tiếp tục nhập khẩu khoảng 6,28 triệu thùng dầu thô (chủ yếu là dầu nặng từ Canada, Mexico và một phần từ Trung Đông) mỗi ngày.

Công suất của các nhà máy lọc dầu Mỹ lên tới khoảng 16,5 triệu thùng/ngày, vượt xa mức sản lượng khai thác 13,6 triệu thùng/ngày của chính nước này. Mỹ nhập khẩu dầu thô, tinh chế chúng, rồi lại xuất khẩu các sản phẩm hóa dầu thành phẩm ra thế giới. Sự đan xen phức tạp này biến Mỹ thành một mắt xích không thể tách rời của chuỗi cung ứng toàn cầu. Do vậy, sản lượng khai thác dầu lớn không đồng nghĩa với “độc lập năng lượng”.

Mỹ vừa xuất khẩu, vừa phải nhập khẩu dầu thô.

Cú sốc tại trạm xăng và sự tái phân phối của cải

Thị trường năng lượng là một hệ thống bình thông nhau có tính liên thông định giá toàn cầu.

Khi 20 triệu thùng dầu - tương đương 20% lượng tiêu thụ toàn thế giới – bị mắc kẹt trong Vịnh Ba Tư vì eo biển Hormuz bị phong tỏa giữa chiến sự Iran, dầu thô thế giới nhanh chóng thiết lập một mặt bằng giá mới ở vùng 90 – 100 USD/thùng. Các nhà máy lọc dầu tại Mỹ phải mua nguyên liệu đầu vào dựa trên mức giá chuẩn quốc tế, giá dầu WTI nội địa và giá xăng bán lẻ cũng tăng theo.

Theo dữ liệu từ Hiệp hội Ô tô Mỹ (AAA) vào ngày 9/3/2026, chi phí trung bình toàn quốc cho một gallon xăng thông thường đã chạm mức 3,48 USD. Con số này đánh dấu mức tăng 0,48 USD chỉ trong vòng một tuần và cao hơn 0,58 USD so với một tháng trước đó. Tại các bang có chi phí sinh hoạt cao, tình hình còn khắc nghiệt hơn: người dân California phải trả trung bình 5,20 USD/gallon, trong khi tại Washington là 4,63 USD/gallon.

Đáng lo ngại hơn là đà tăng phi mã của dầu diesel – loại nhiên liệu vận hành toàn bộ hệ thống logistics, xe tải và đường sắt của Mỹ. Giá diesel bình quân đã vọt lên 4,66 USD/gallon, ghi nhận mức tăng 0,89 USD chỉ trong tuần đầu tiên của cuộc chiến.

Theo dự báo của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), tăng trưởng GDP của Mỹ năm 2026 vẫn có thể duy trì khoảng 2,0% - 2,2%. Tuy nhiên, ẩn sau con số tăng trưởng tổng thể là một đợt phân phối lại tài sản trong nội bộ nền kinh tế.

Hàng chục tỷ USD đang bị rút khỏi túi người tiêu dùng thông thường để chuyển thẳng vào bảng cân đối kế toán của các tập đoàn năng lượng. Về tổng thể, nước Mỹ thu được lợi nhuận nhờ xuất khẩu LNG và dầu thô giá cao, tiền không về tay các hộ gia đình có thu nhập trung bình và thấp. Những người tiêu dùng này vốn dĩ đã phải sử dụng thẻ tín dụng với mức lãi suất trung bình trên 22% để chi trả cho các nhu cầu thiết yếu, nay lại phải gánh thêm hóa đơn xăng xe đắt đỏ.

Rạn nứt thị trường lao động và thế bí của Fed

Tác động của cuộc chiến không dừng lại ở trạm xăng mà đang len lỏi sâu vào cấu trúc vĩ mô, bộc lộ qua sự suy yếu của thị trường lao động. Dữ liệu đầu năm 2026 ghi nhận số lượng việc làm phi nông nghiệp (NFP) của Mỹ bất ngờ sụt giảm 92.000. Sự suy giảm này xảy ra đồng thời với việc Chỉ số giá sản xuất cốt lõi (Core PPI) tăng nóng 3,6% so với một năm trước.

Sự kết hợp giữa thị trường lao động thu hẹp và lạm phát gia tăng chính là định nghĩa kinh điển của hiện tượng đình lạm (kinh tế đình đốn kết hợp lạm phát). Khi chi phí nhiên liệu và cước vận tải tăng cao do chiến tranh, các doanh nghiệp bán lẻ và sản xuất phải gánh chịu lạm phát chi phí đẩy. Phản xạ đầu tiên của các doanh nghiệp là ngừng tuyển dụng hoặc cắt giảm nhân sự.

Bối cảnh này đẩy Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) vào một thế kẹt chính sách nguy hiểm. Với mặt bằng lãi suất đang duy trì ở mức cao (3,5% - 3,75%), Fed đứng trước một ngã ba đường không có lựa chọn hoàn hảo:

Nếu Fed quyết định cắt giảm lãi suất để cứu vãn thị trường lao động và kích thích tăng trưởng, thanh khoản sẽ được bơm thêm vào hệ thống ngay giữa lúc lạm phát chi phí đẩy đang bùng phát. Sai lầm lịch sử của thập niên 1970 có nguy cơ sẽ lặp lại, khiến kỳ vọng lạm phát bám rễ sâu vào nền kinh tế và kéo lạm phát tiêu dùng vượt mốc 4% vào cuối năm.

Ngược lại, nếu Fed giữ nguyên mặt bằng lãi suất để quyết liệt dập tắt lạm phát năng lượng, hoạt động kinh doanh sẽ lâm nguy. Rủi ro lớn nhất lúc này nằm ở thị trường tín dụng doanh nghiệp, đặc biệt là các Nghĩa vụ cho vay được thế chấp (CLO). Việc neo lãi suất cao trong thời gian dài sẽ làm tăng chi phí đảo nợ, dẫn đến làn sóng vỡ nợ của các doanh nghiệp có hệ số đòn bẩy cao, làm đóng băng thanh khoản của hệ thống tài chính và đẩy nền kinh tế vào suy thoái sâu.

Fed không thể dùng công cụ lãi suất để in thêm các thùng dầu thô, mở lại tuyến đường biển qua Trung Đông hay sản xuất thêm phân bón. Chính sách tiền tệ gần như bất lực trước cú sốc nguồn cung vật chất.

Rủi ro chính trị và sự nhượng bộ ngoại giao

Những biến số kinh tế vĩ mô này đang tạo ra áp lực đối nội, buộc Tổng thống Trump và nội các phải có những hành động can thiệp. Lạm phát luôn là “khắc tinh” lớn nhất đối với mọi chính quyền đương nhiệm, đặc biệt là khi cuộc bầu cử quốc hội giữa kỳ đang đến gần. Sự phẫn nộ của cử tri về chi phí sinh hoạt có thể dễ dàng chuyển hóa thành những lá phiếu bất lợi cho ông Trump và Đảng Cộng hòa.

Hạ viện có quyền luận tội, còn Thượng viện có quyền kết án Tổng thống. Nếu Đảng Dân chủ giành đa số tại Hạ viện và Thượng viện trong cuộc bầu cử tháng 11 sắp tới, tương lai chính trị của ông Trump sẽ bị đe dọa. Trong một cuộc gặp gỡ với các nghị sĩ Đảng Cộng hòa tại Hạ viện vào ngày 6/1/2026, ông Trump nói: “Các bạn phải thắng trong cuộc bầu cử giữa kỳ, bởi vì nếu chúng ta không thắng, thì họ sẽ tìm ra một lý do để luận tội tôi. Tôi sẽ bị luận tội.”

Những ngày qua, Tổng thống Donald Trump đã nỗ lực trấn an dư luận bằng cách hạ thấp mức độ nghiêm trọng của cú sốc giá dầu. Trong một bài đăng trên mạng vào tối 8/3, ông Trump tuyên bố: “Giá dầu ngắn hạn sẽ giảm nhanh chóng khi mối đe dọa hạt nhân Iran bị tiêu diệt, giá dầu là một cái giá rất nhỏ phải trả cho sự an toàn và hòa bình của nước Mỹ, cũng như toàn thế giới”.

Dù gọi đây là một “cái giá rất nhỏ”, hành động thực tế của chính quyền Washington lại cho thấy sự lo ngại sâu sắc về chuỗi cung ứng. Để tránh sự sụp đổ của nền thương mại hàng hải, chính phủ Mỹ đã phải tung ra các nguồn lực đáng kể để “trợ cấp rủi ro” cho hệ thống tư nhân.

Tổng thống Trump đã chỉ đạo Tập đoàn Tài chính Phát triển Quốc tế Mỹ (DFC) cung cấp gói bảo hiểm rủi ro chính trị lên tới 20 tỷ USD cho các tàu thương mại đi qua Vùng Vịnh, lấp vào khoảng trống mà các hãng bảo hiểm tư nhân để lại. Đồng thời, Hải quân Mỹ cũng được lệnh chuẩn bị hộ tống các tàu chở dầu qua eo biển Hormuz.

Eo biển Hormuz là tuyến hàng hải duy nhất để đưa dầu từ các nước Vùng Vịnh ra đại dương. (Nguồn: BOE Report).

Sức ép kiềm chế lạm phát còn buộc ông Trump phải thực hiện những nhượng bộ ngoại giao đầy thực dụng, mâu thuẫn với chính các lệnh trừng phạt do Mỹ đặt ra. Khi nguồn cung từ Iran và Qatar bị gián đoạn, nguy cơ thị trường Châu Á thiếu hụt năng lượng trầm trọng đã hiện hữu. Nếu các quốc gia Châu Á hoảng loạn thu mua dầu trên thị trường tự do, giá dầu toàn cầu sẽ còn tăng vọt hơn nữa.

Để ngăn chặn kịch bản này, Bộ Tài chính Mỹ đã cấp quyền miễn trừ 30 ngày cho phép các nhà máy lọc dầu Ấn Độ tiếp tục mua dầu thô của Nga bằng cách vượt qua các rào cản trừng phạt.

Động thái này bộc lộ một sự thật cốt lõi: Khi sự ổn định kinh tế vĩ mô và lạm phát nội địa bị đe dọa, các lằn ranh đỏ về ngoại giao ngay lập tức phải lùi bước trước chủ nghĩa thực dụng. Bằng cách để nguồn cung của Nga lấp vào khoảng trống ở Châu Á, Mỹ đang cố gắng giữ cho hệ thống “bình thông nhau” toàn cầu không bị cạn kiệt, từ đó gián tiếp bảo vệ chính người tiêu dùng Mỹ khỏi một đợt bão giá mới.

Nếu tình hình giá cả tiếp tục căng thẳng, ông Trump sẽ có thêm động cơ để tuyên bố thắng lợi trong cuộc chiến với Iran và sớm kết thúc giao tranh để làm hài lòng cử tri và tăng xác suất thắng lợi trong cuộc bầu cử giữa kỳ. Với một chính trị gia như Tổng thống Mỹ, tương lai chính trị luôn là ưu tiên số một.

Theo Doanh Nghiệp & Kinh Doanh

(Ảnh minh họa: Hoàng Huy).

Bộ Xây dựng đang tham vấn ý kiến về dự thảo Nghị quyết thí điểm phát triển nhà ở thương mại giá phù hợp ngay sau khi Thủ tướng yêu cầu cần có chính sách nhà ở cho người thu nhập trung bình (trên 20 triệu đồng mỗi tháng). Đây là một trong những chính sách đáng chú ý, tuy nhiên cũng vấp phải nhiều tranh cãi.

TS. Nguyễn Văn Đính, Phó Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản Việt Nam, Chủ tịch Hội Môi giới Bất động sản Việt Nam (VARS) đánh giá cao và thống nhất với định hướng ban hành Nghị quyết thí điểm này. Việc phát triển nhà ở thương mại giá phù hợp như một trụ cột trung gian trong hệ sinh thái nhà ở, giúp lấp khoảng trống giữa nhà ở xã hội và nhà ở thương mại cao cấp.

Vị này cho rằng đây là giải pháp mang tính cấu trúc nhằm xử lý tận gốc bài toán lệch pha cung - cầu, đồng thời mở rộng khả năng tiếp cận nhà ở cho nhóm thu nhập trung bình, khá tại đô thị.

Tuy nhiên, xét trên tình hình thực tế, đặc biệt qua thời gian theo dõi tiến trình thực hiện và kết quả của Đề án phát triển ít nhất một triệu căn NOXH đến năm 2030, để đảm bảo Nghị quyết phát huy hiệu quả thực chất, cần nghiên cứu kỹ lưỡng, thiết kế đồng bộ và cụ thể hóa chi tiết các cơ chế, chính sách ưu đãi, đặc biệt là về đất đai, tài chính, tổ chức thực thi và giám sát thực hiện, nhằm đảm bảo tính khả thi và hấp dẫn đầu tư.

Liên quan đến Dự thảo Nghị quyết này, bà Hồ Thu Mai, Giám đốc Nhà ở ngay, Ủy viên Hội đồng nghiên cứu đánh giá thị trường Bất động sản Việt Nam cho rằng, dù có nhiều điểm tương đồng với nhà ở xã hội về mục tiêu chính sách, nhưng cơ chế ưu đãi cho nhà ở thương mại giá phù hợp hiện vẫn chưa đủ rõ ràng.

Cụ thể, tiền sử dụng đất vẫn tính theo cơ chế thông thường, trong khi biên lợi nhuận bị khống chế 15%, nhưng cơ chế vay ưu đãi lại không có thông số cụ thể (lãi suất, thời hạn vay, nguồn vốn). Điều này khiến bài toán tài chính dự án thiếu tính khả thi, khó thu hút nhà đầu tư tham gia. Nếu không cụ thể hóa các ưu đãi tài chính, mô hình này rất dễ dừng ở chủ trương, khó triển khai hiệu quả trên thực tế.

Ông Phan Việt Hoàng, Phó Tổng Thư ký VARS, Phó Chủ tịch Hội đồng nghiên cứu đánh giá thị trường BĐS Việt Nam, đề xuất giao đơn vị sự nghiệp Nhà nước có chức năng phát triển nhà ở và bất động sản làm chủ đầu tư thí điểm, nhằm bảo đảm tính chuẩn mực trong tổ chức triển khai, minh bạch về chi phí và giá thành, đồng thời hình thành mô hình mẫu để nhân rộng cho khu vực tư nhân tham gia sau giai đoạn thí điểm.

Nêu quan điểm, ông Trần Tuấn, Phó Trưởng ban Hội viên VARS, Ủy viên Hội đồng nghiên cứu đánh giá thị trường BĐS Việt Nam nhận định dự thảo Nghị quyết là bước đi tích cực nhằm tháo gỡ khó khăn cho thị trường bất động sản và mở rộng cơ hội tiếp cận nhà ở cho người dân. Tuy nhiên, để chính sách phát huy hiệu quả thực chất, cần làm rõ khung giá, tiêu chí người mua và tăng cường giám sát thực hiện.

Đồng quan điểm với ông Tuấn, ông Trần Văn Hoàng, Thành viên Hội đồng nghiên cứu đánh giá thị trường BĐS Việt Nam kiến nghị cần xây dựng khung giá trần nhà ở giá phù hợp theo vùng đô thị, gắn trực tiếp với khả năng chi trả thực tế của người dân, đồng thời công khai phương pháp tính giá và cấu phần hình thành giá. Nếu không làm rõ, rất dễ xảy ra tình trạng “gắn nhãn giá phù hợp” về chính sách, nhưng người mua ở thực vẫn không tiếp cận được, làm sai lệch mục tiêu điều tiết thị trường.

Từ góc nhìn dài hạn, bà Vũ Thị Khánh Vân, Giám đốc phát triển dự án CTCP Tập đoàn My Second Home, Ủy viên Hội đồng nghiên cứu đánh giá thị trường BĐS Việt Nam cho rằng, dự thảo Nghị quyết cần được sớm đưa vào thực tiễn vì đáp ứng đồng thời mục tiêu an sinh xã hội và ổn định thị trường.

Tuy nhiên, để bảo đảm tính khả thi và hiệu quả dài hạn, cần bổ sung cơ chế giám sát độc lập, cơ chế điều chỉnh lợi nhuận linh hoạt theo địa phương, và bảo đảm minh bạch, chủ động quỹ đất phát triển dự án. Nếu được triển khai bài bản, đây có thể trở thành bước đệm chiến lược để hình thành một phân khúc mới, nhà ở thương mại giá phù hợp đóng vai trò “cầu nối cấu trúc thị trường” giữa nhà ở xã hội và nhà ở thương mại cao cấp, góp phần tái cân bằng cung cầu và phát triển thị trường bất động sản theo hướng bền vững.

Trong khi đó, ông Hồ Thanh Bình, Phụ trách xử lý tài sản các đối tác bank Citics Homes, Ủy viên Hội đồng nghiên cứu đánh giá thị trường BĐS Việt Nam đề nghị kéo dài thời gian thí điểm tối thiểu 3-5 năm nhằm bảo đảm đủ dữ liệu thực tiễn để đánh giá toàn diện tác động chính sách.

Đồng thời cho phép điều chỉnh linh hoạt theo chu kỳ thị trường bất động sản, tránh tình trạng tổng kết, kết luận chính sách khi chưa đủ cơ sở thực chứng.

Ở góc độ quy hoạch và không gian phát triển, ông Lê Đình Chung, Tổng giám đốc SGO Homes, Phó Chủ tịch Hội đồng nghiên cứu đánh giá thị trường BĐS Việt Nam cho rằng, cần định vị phát triển nhà ở thương mại giá phù hợp theo bán kính hợp lý so với trung tâm đô thị, gắn với chính sách thuế đất phù hợp.

Theo đó, khu vực trung tâm ưu tiên sản phẩm cao cấp và công trình điểm nhấn; nhà ở giá phù hợp bố trí tại vành đai mở rộng, khu vực giãn dân, gần các trục giao thông mới (như ngoài Vành đai 3.5, quanh Vành đai 4 tại Hà Nội).

Các khu vực này cần bảo đảm hạ tầng và tiện ích cơ bản để thu hút dân cư ở thực. Quỹ đất phát triển nên được bố trí riêng, tập trung, không đan xen dự án thương mại thông thường. Trong quy hoạch 1/2.000, ngoài 20% quỹ đất cho nhà ở xã hội, có thể bổ sung thêm khoảng 30% cho nhà ở thương mại giá phù hợp, triển khai thí điểm trước tại các đô thị lớn rồi nhân rộng.

Còn ông Bùi Quang Thái, Phó Giám đốc đầu tư CTCP Địa Ốc Mai Việt, Ủy viên Hội đồng nghiên cứu đánh giá thị trường BĐS Việt Nam lại cho rằng không nhất thiết phải hình thành thêm một mô hình “lai” giữa nhiều cơ chế chính sách.

Theo ông, về bản chất, nếu chính sách nhà ở xã hội được triển khai thực chất, quy mô đủ lớn, tự thân nó đã có thể tạo hiệu ứng kéo mặt bằng giá, cải thiện khả năng tiếp cận nhà ở và điều tiết cấu trúc thị trường. Đây là góc nhìn phản biện chính sách quan trọng, đặt ra yêu cầu lựa chọn mô hình can thiệp hiệu quả nhất, ít rủi ro chính sách nhất, thay vì mở rộng thêm tầng chính sách nhưng thiếu năng lực thực thi.

Theo Doanh Nghiệp & Kinh Doanh

VPBank Securities (VPBankS) mới có báo cáo cập nhật đánh giá nhanh tác động của xung đột Mỹ và Israel phát động tấn công chống lại Iran. Chiến dịch vẫn đang diễn ra, chưa có dấu hiệu kết thúc và có nguy cơ lan rộng trong khu vực.

Với dầu thô, sản lượng dầu của lran hiện đạt 3,3 triệu thùng mỗi ngày nhưng nước này chỉ xuất khẩu 1,5 triệu thùng và hầu hết số dầu đó đều được xuất sang Trung Quốc. Sản lượng phần lớn nằm trên đất liền (86%) và tập trung ở Tây Nam, Khuzistan và gần biên giới với lraq.

Chuyên gia VPBankS đánh giá “nếu chỉ để bù đắp ảnh hưởng thiếu hụt từ lran thì không đáng ngại khi các thành viên OPEC+ cam kết tăng sản lượng nếu nguồn cung bị gián đoạn”.

Chỉ riêng Ả Rập Xê Út cũng có thể bù đắp lượng xuất khẩu của lran trong vài tuần, vài tháng. Mỹ hiện là nhà sản xuất dầu lớn nhất thế giới và sự phụ thuộc toàn cầu vào dầu mỏ của lran gần như không đáng kể (ngay cả Trung Quốc cũng có nguồn cung dồi dào).

Nhóm các nhà sản xuất dầu OPEC+ đã nhất trí vào Chủ nhật về việc tăng sản lượng thêm 206.000 thùng mỗi ngày (bpd) kể từ tháng Tư, một mức tăng khiêm tốn, chiếm chưa đến 0,2% nhu cầu toàn cầu.

Tuy nhiên, việc đóng cửa Eo biển Hormuz có thể ảnh hưởng lớn đến diễn biến giá dầu trong tuần này do đây là tuyến đường vận chuyển quan trọng nhất thế giới, với khoảng 20-22% nguồn cung dầu toàn cầu (khoảng 20-21 triệu thùng/ngày) và một phần lớn khí đốt tự nhiên hóa lỏng (LNG) đi qua đây (từ Saudi Arabia, Iraq, UAE, Kuwait, Qatar, và Iran).

Hiện tàu chở dầu và khí đốt gần như ngừng hoạt động tại eo Hormuz. Theo dữ liệu theo dõi tàu, sáng ngày 1/3, chỉ một số ít tàu đang rời khỏi eo biển, trong khi không có tàu nào đi vào (Bloomberg).

Hiện khoảng 3/4 lượng dầu qua Hormuz đến Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc. Trung Quốc nhận 50% lượng nhập khẩu dầu thô từ tuyến đường này.

VPBankS đánh giá nguồn cung có thể ảnh hưởng giảm đột ngột nếu hạn chế kéo dài (dù chỉ vài ngày), điều đó có thể đẩy giá dầu tăng vọt. Giá xăng dầu bán lẻ toàn cầu (bao gồm Việt Nam) sẽ tăng theo, gây lạm phát và áp lực kinh tế.

Nếu Mỹ can thiệp hải quân để mở lại eo biển, thời gian gián đoạn có thể ngắn hơn. Nhưng nếu xung đột leo thang (Iran tấn công tàu chở dầu hoặc cơ sở dầu mỏ vùng Vịnh), nguồn cung mất 10-20% toàn cầu, có thể đẩy giá dầu lên mức kỷ lục.

Tác động đến giá vàng, vàng tăng gần 2% ngay sau tấn công và đã tăng khoảng 22% trong 2 tháng đầu năm 2026 - mức tăng mạnh nhất kể từ năm 2012, phản ánh nhu cầu trú ẩn an toàn ở mức tối đa.

Vàng được dự báo sẽ tăng mạnh như tài sản trú ẩn an toàn, dự kiến một “gap up” ngay đầu tuần tới khi thị trường mở cửa do rủi ro địa chính trị cao. Chuyên gia dự báo vàng có thể tiếp tục tăng mạnh trong tuần để hướng tới kháng cự 5.429 - 5.734 USD/oz.

Với thị trường chứng khoán, xu hướng tránh né rủi ro có thể khiến các chỉ số chứng khoán toàn cầu có thể giảm 1-2% hoặc hơn (S&P 500, Nasdaq, Dow Jones).

Cổ phiếu hàng không, logistics, tài chính có thể chịu áp lực do căng thẳng địa chính trị thúc đẩy áp lực bán; cổ phiếu quốc phòng/aerospace và năng lượng tăng.

Tác động các cuộc xung đột lớn gần đây lên chứng khoán. Nguồn: VPBankS.

VPBankS đã có thống kê về tác động các xung đột quân sự lớn ở Trung Đông/Vùng Vịnh và Nga-Ukraine, tập trung vào tác động ngắn hạn (thường là vài ngày đến vài tuần đầu) đến S&P 500 và VN-Index.

Theo đó, tác động thường là giảm tạm thời do lo ngại về giá dầu tăng, áp lực lạm phát, và rủi ro địa chính trị, nhưng thị trường thường phục hồi nhanh nếu xung đột không lan rộng toàn cầu hoặc kéo dài.

VN-Index thường ít bị ảnh hưởng trực tiếp hơn S&P 500 (do quy mô nhỏ, phụ thuộc nhiều vào dòng vốn ngoại và yếu tố nội tại) và phản ứng chủ yếu ngắn hạn (1-2 phiên) trừ khi có tác động gián tiếp qua dầu mỏ hoặc kinh tế toàn cầu.

Riêng các sự kiện Trung Đông thường gây giảm ngắn hạn 0,5-2% cho S&P 500 nhưng phục hồi rất nhanh nếu không lan rộng (thường trong 1-2 tuần).

Chỉ số VN-Index ít phản ứng trực tiếp thường dưới 1%, ngoại trừ lần ảnh hưởng mạnh duy nhất vào ngày 13/4/2024 khi Iran tấn công lsrael chủ yếu do áp lực tỷ giá và áp lực bán ròng từ khối ngoại chứ không ảnh hưởng mang tính trực tiếp từ sự kiện trên.

Dự báo trong tuần 2-6/3, VPBankS cho rằng tác động lên VN-Index chủ yếu là ngắn hạn, biến động và thận trọng nếu xung đột Mỹ & Israel-Iran leo thang, giá dầu có thể tăng vọt (Brent đã tăng mạnh, có nguy cơ lên 90-100 USD/thùng nếu Eo biển Hormuz gián đoạn kéo dài), cùng tâm lý né tránh rủi ro toàn cầu.

Thị trường có thể mở cửa tuần mới với áp lực bán, rung lắc mạnh (điều chỉnh ngắn hạn), đặc biệt nếu giá dầu bật mạnh hơn dự báo và xung đột lan rộng. Chỉ số VN-Index đang ở sát vùng đỉnh lịch sử quanh 1.900-1.920 điểm, dễ xuất hiện nhịp điều chỉnh rung lắc về 1.850-1.870 hoặc sâu hơn (1.800-1.830) nếu lực bán lan rộng (hoặc nước ngoài bán ròng mạnh).

Tuy nhiên, mức giảm tổng thể không quá lớn (dự báo không biến động mạnh như các sự kiện toàn cầu lớn trước đây), thường chỉ ngắn hạn (một vài phiên) và phục hồi nhanh nếu xung đột không kéo dài hoặc không ảnh hưởng nghiêm trọng nguồn cung dầu toàn cầu.

Thị trường Việt Nam ít phụ thuộc trực tiếp vào dầu lran, phản ứng chủ yếu qua tâm lý và dòng vốn ngoại. Nếu giá dầu sớm ổn định nhờ phản ứng của OPEC, VN-Index có thể tích lũy và quay lại đà tăng, với cơ hội vẫn xuất hiện ở một số nhóm ngành.

Chuyên gia VPBank chỉ ra một số nhóm ngành hưởng lợi từ sự kiện như dầu khí và năng lượng, nhờ giá dầu tăng, nhóm hóa chất và phân bón có thể phản ứng tích cực, các cổ phiếu cảng biển và logistics khi giá cước tăng.

Theo Dòng Vốn Kinh Doanh

“Cơn đau tim” của Phố Wall

Vào 9 giờ sáng ngày 17/9/2019, hệ thống tài chính Mỹ từng trải qua một “cơn đau tim” đột ngột. Lãi suất tài trợ qua đêm có bảo đảm (SOFR) đã tăng vọt từ mức 2,43% lên 5,25% chỉ qua một đêm, thậm chí có thời điểm chạm mức 10% trong phiên giao dịch.

Nguồn oxy của hệ thống tài chính là tiền mặt đột nhiên biến mất, buộc Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) phải bơm khẩn cấp 75 tỷ USD vào thị trường trước giờ mở cửa để cấp cứu hệ thống, đánh dấu sự can thiệp quy mô lớn đầu tiên kể từ cuộc khủng hoảng năm 2008.

Gần 7 năm trôi qua, những nút thắt cốt lõi gây ra cú sốc đó không hề biến mất mà dường như đã phình to hơn rất nhiều.

Báo cáo công bố tháng 2/2026 của Ủy ban Ổn định Tài chính toàn cầu (FSB) cho thấy quy mô của các hợp đồng Repo thế chấp bằng trái phiếu chính phủ (TPCP) đã chạm mốc 16.000 tỷ USD vào cuối năm 2024, tăng 20% chỉ sau hai năm.

Trong đó, nước Mỹ chiếm gần 60% tổng quy mô hoạt động, tương đương khoảng 9.600 tỷ USD, tiếp theo là Anh, khu vực đồng Euro và Nhật Bản. Con số 16.000 tỷ USD này tương đương với một nửa tổng quy mô nợ công của Mỹ đang luân chuyển không ngừng nghỉ qua các hợp đồng vay mượn ngắn hạn.

Để hiểu tại sao một con số lớn như vậy lại gây ra sự lo ngại cho các cơ quan quản lý toàn cầu, trước hết cần bóc tách cơ chế vận hành của thị trường này.

Về bản chất, thị trường Repo (Repurchase Agreement – Hợp đồng mua lại) hoạt động như một cỗ máy ATM qua đêm của Phố Wall, hay một tiệm cầm đồ cấp cao dành cho các định chế tài chính.

Khi một quỹ đầu tư sở hữu hàng tỷ USD trái phiếu chính phủ nhưng lại cần tiền mặt gấp để trả lương, thanh toán giao dịch hoặc mở vị thế đầu tư mới, họ không thể dùng trái phiếu để chi trả trực tiếp. Thay vào đó, tổ chức này mang trái phiếu đến “cầm cố” cho một ngân hàng để lấy tiền mặt, và cam kết sẽ mua lại số trái phiếu đó vào sáng hôm sau với một mức giá cao hơn đôi chút. Khoản chênh lệch đó chính là lãi suất Repo.

Bề ngoài, đây là một quy trình nhàm chán và vô cùng an toàn vì có tài sản thế chấp là trái phiếu chính phủ – loại tài sản được xem là phi rủi ro. Chính vì sự an toàn đó, thị trường Repo đã trở thành “mạch máu” của toàn bộ nền kinh tế toàn cầu, xử lý hàng nghìn tỷ USD mỗi đêm. Nếu cỗ máy này dừng hoạt động dù chỉ một giờ, các giao dịch sẽ thất bại, các tấm séc sẽ bị từ chối và toàn bộ hệ thống tín dụng sẽ đình trệ.

Tuy nhiên, báo cáo của FSB chỉ ra rằng rủi ro thực sự không nằm ở quy mô 16.000 tỷ USD, mà nằm ở cách dòng tiền này đang được sử dụng để khuếch đại đòn bẩy tài chính.

Giao dịch “không vùng đệm” và đòn bẩy vô hình

Trong các nghiệp vụ cho vay có thế chấp thông thường, bên cho vay luôn yêu cầu một khoảng dư biên an toàn để phòng ngừa rủi ro tài sản rớt giá.

Lấy ví dụ, nếu một định chế muốn vay 100 triệu USD, bên cho vay sẽ yêu cầu thế chấp số trái phiếu trị giá 102 triệu USD. Khoản chênh lệch 2 triệu USD đó được gọi là “haircut” (chiết khấu tài sản đảm bảo), đóng vai trò như một bộ đệm an toàn giúp bên cho vay không bị lỗ ngay cả khi bên đi vay phá sản hoặc giá trái phiếu biến động.

Thế nhưng, dữ liệu từ báo cáo của FSB đã tiết lộ một thực tế đáng báo động: khoảng 70% các giao dịch Repo song phương không qua thanh toán bù trừ trung tâm hiện đang hoạt động với mức haircut bằng 0.

Điều này đồng nghĩa với việc các ngân hàng và quỹ đầu tư đang vay mượn bằng trái phiếu chính phủ theo tỷ lệ 1 đổi 1, hoàn toàn không có bất kỳ bộ đệm tài sản thế chấp nào. Trong một trạng thái giao dịch “không có sai số”, nếu giá trị của trái phiếu thế chấp giảm chỉ 1%, bên cho vay sẽ ngay lập tức chịu lỗ.

Sự thiếu vắng các vùng đệm an toàn này đang trực tiếp dẫn tới cho một rủi ro thứ hai: đòn bẩy tàng hình của các quỹ phòng hộ (hedge funds). Các quỹ phòng hộ đang sử dụng những khoản vay Repo với haircut bằng 0 này để tối đa hóa lợi nhuận thông qua một cơ chế gọi là tái thế chấp (rehypothecation).

Cụ thể, các quỹ dùng trái phiếu để cầm cố lấy tiền mặt, dùng số tiền mặt đó mua thêm trái phiếu mới, rồi lại tiếp tục đem cầm cố số trái phiếu mới này để lấy thêm tiền. Vòng lặp này có thể lặp đi lặp lại 10, 20, thậm chí 50 lần, cho phép các quỹ phòng hộ sử dụng cùng một đồng vốn ban đầu để mua số tài sản trị giá gấp hàng chục lần.

Nghiệp vụ này đặc biệt phổ biến trong các chiến lược giao dịch chênh lệch giá, nơi các quỹ khai thác những khác biệt giá trị cực nhỏ – chỉ tính bằng một phần nhỏ của một xu – giữa trái phiếu giao ngay và hợp đồng tương lai. Để kiếm được lợi nhuận đáng kể từ những biên độ mỏng như dao cạo này, các định chế tài chính bắt buộc phải sử dụng đòn bẩy khổng lồ, và thị trường Repo chính là nguồn cung cấp đòn bẩy đó.

Theo ước tính của FSB, dư nợ vay Repo của các quỹ phòng hộ hiện đã lên tới gần 3.000 tỷ USD, chiếm tới 25% tổng tài sản của họ. Nguy hiểm hơn, vì các giao dịch này áp dụng mức haircut bằng 0, lượng đòn bẩy khổng lồ này trở nên vô hình, nằm ngoài bảng cân đối kế toán và ẩn sâu trong các đường hầm kỹ thuật của hệ thống tài chính.

Khi dòng máu ngừng chảy: Phản ứng dây chuyền đến túi tiền nhà đầu tư

Hệ thống luân chuyển 16.000 tỷ USD này đang bộc lộ những điểm yếu do mức độ tập trung cao độ. Như FSB cảnh báo, 60% rủi ro của thị trường tập trung tại Mỹ, và toàn bộ hoạt động trung gian luân chuyển tiền chỉ phụ thuộc vào một nhóm rất nhỏ các ngân hàng và các định chế (dealers).

Nếu một mắt xích trong nhóm này gặp lỗi kỹ thuật, bị tấn công mạng, hoặc đơn giản là đột ngột siết chặt hầu bao không cho vay tiếp, toàn bộ hệ thống toàn cầu sẽ lập tức đóng băng.

Đây không phải là rủi ro trên lý thuyết. Báo cáo của FSB đã nhấn mạnh tính chất bốc hơi nhanh chóng của thanh khoản: Repo chủ yếu là các khoản vay qua đêm, nghĩa là mỗi buổi sáng, người đi vay phải trả lại tiền mặt và tái tục (roll over) hợp đồng.

Nếu bên cho vay đột nhiên hoảng sợ vì những tin đồn vỡ nợ hoặc đơn giản là muốn thu hồi tiền về (như trường hợp các quỹ thị trường tiền tệ bị rút ròng để nộp thuế doanh nghiệp vào tháng 9/2019), hợp đồng sẽ không được tái tục.

Ngay lập tức, các quỹ phòng hộ sẽ bị dồn vào ngõ cụt và buộc phải tìm kiếm hàng tỷ USD tiền mặt ngay lập tức để trả nợ. Khi không thể vay được ở đâu khác, giải pháp duy nhất của các quỹ này là bán tháo ồ ạt tài sản – chính là các trái phiếu chính phủ – để huy động tiền mặt.

Hành động bán tháo trong hoảng loạn (fire sale) này sẽ làm giá trái phiếu chính phủ lao dốc mạnh. Trên thị trường tài chính, khi giá trái phiếu giảm, lợi suất (yields) sẽ tăng vọt. Sự gia tăng lợi suất trái phiếu Mỹ không chỉ là rắc rối của riêng Phố Wall, mà còn là tín hiệu định giá cho mọi chi phí vốn trên toàn cầu.

Một khi lợi suất trái phiếu tăng sốc, lãi suất cho vay thế chấp mua nhà, lãi suất vay mua ô tô, lãi suất thẻ tín dụng và chi phí vay vốn của doanh nghiệp sẽ ngay lập tức đắt đỏ hơn. Đồng thời, để bù đắp thanh khoản, các định chế này sẽ tiếp tục bán tháo các tài sản khác như cổ phiếu, vàng hay tiền mã hóa, tạo ra một đợt bốc hơi thanh khoản diện rộng trên mọi thị trường.

Cuối cùng, áp lực này sẽ buộc các ngân hàng trung ương, điển hình là Fed, phải can thiệp bằng cách in hàng nghìn tỷ USD để mua lại lượng trái phiếu không ai muốn giữ, đóng vai trò là người mua cuối cùng nhằm chặn đứng đà sụp đổ.

Kỳ vọng thay đổi

Thị trường Repo vẫn đang thực hiện xuất sắc vai trò “mạch máu” duy trì sự sống cho nền tài chính toàn cầu, nhưng sự phình to của đòn bẩy tàng hình và sự biến mất của các vùng đệm an toàn đang biến nó thành một điểm yếu không thể xem nhẹ.

Việc một thị trường trị giá 16.000 tỷ USD vận hành chủ yếu dựa trên các khoản vay qua đêm thiếu chiết khấu rủi ro là một cấu trúc rất mỏng manh, sẵn sàng đổ vỡ trước bất kỳ cú sốc thanh khoản nào.

Nhận thức được tính nghiêm trọng của vấn đề, các cơ quan quản lý đã bắt đầu có những động thái can thiệp. Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ (SEC) đã ra lệnh yêu cầu phần lớn các giao dịch tiền mặt và Repo đối với trái phiếu kho bạc Mỹ phải chuyển qua hệ thống thanh toán bù trừ trung tâm chậm nhất vào giữa năm 2027.

Giải pháp này được kỳ vọng sẽ minh bạch hóa đòn bẩy ngầm và áp đặt các quy định ký quỹ (margin) nghiêm ngặt hơn, tạo ra một vùng đệm bắt buộc cho hệ thống. Ngân hàng Trung ương Anh (BoE) cũng đang xem xét các quy định quản lý chặt chẽ hơn đối với thị trường Repo được bảo đảm bằng trái phiếu chính phủ Anh.

Đối với các nhà đầu tư, báo cáo của FSB là một lời nhắc nhở rằng trong năm 2026, những biến số quyết định hướng đi của thị trường cổ phiếu, trái phiếu hay chi phí vay vốn của doanh nghiệp không chỉ nằm ở các số liệu bề nổi như lạm phát, thất nghiệp hay các quyết định lãi suất của Fed. Những rủi ro thực sự, có khả năng kích hoạt sự đảo chiều của dòng vốn toàn cầu, lại đang nằm sâu trong các ngóc ngách của thị trường giao dịch qua đêm trị giá hàng chục nghìn tỷ USD.

Theo Doanh Nghiệp & Kinh Doanh

(Ảnh minh họa: Hải Quân).

Quy định cấp mã định danh cho từng bất động sản sẽ chính thức có hiệu lực trong vài ngày tới (ngày 1/3). Đây là điểm nổi bật tại Nghị định số 357/2025 của Chính phủ quy định về xây dựng và quản lý hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu về nhà ở và thị trường bất động sản.

Theo Nghị định này, hệ thống được xây dựng, quản lý thống nhất từ Trung ương đến địa phương. Bộ Xây dựng là đơn vị xây dựng, quản lý, sử dụng hệ thống trên toàn quốc. Các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan được cấp quyền truy cập để khởi tạo, chia sẻ, cập nhật, cung cấp thông tin, dữ liệu và thực hiện tra cứu, quản lý theo phân quyền của cơ quan quản lý nhà nước.

Cơ sở dữ liệu được quản lý chặt chẽ, bảo đảm an toàn thông tin, bảo vệ bí mật Nhà nước, bảo mật thông tin cá nhân.

Cũng theo Nghị định mới này, mỗi căn nhà (chung cư hoặc riêng lẻ) và bất động sản trong công trình xây dựng sẽ được cấp mã định danh điện tử riêng.

Trong bối cảnh Luật Đất đai mới bắt đầu được triển khai và tiến trình chuyển đổi số được đẩy mạnh, nền tảng dữ liệu tập trung được kỳ vọng sẽ không chỉ nâng cao hiệu quả quản lý mà còn góp phần định hình lại cách thức vận hành của thị trường theo hướng minh bạch, chuyên nghiệp và bền vững hơn.

Theo ông Matthew Powell, Giám đốc Savills Hà Nội, dữ liệu đóng vai trò trung tâm trong việc nâng chuẩn môi trường bất động sản. Ông cho rằng việc đồng bộ hóa dữ liệu trên phạm vi toàn quốc sẽ cải thiện đáng kể khả năng quản lý của cơ quan chức năng đối với quyền sử dụng đất, phê duyệt dự án, hồ sơ sở hữu và các hoạt động giao dịch.

Trong nhiều năm qua, ngay cả các đơn vị tư vấn quốc tế cũng gặp thách thức trong việc duy trì hệ thống dữ liệu nhất quán giữa các địa phương. Do đó, một cơ sở dữ liệu quốc gia tập trung, bao gồm thông tin về thửa đất, căn hộ, giá giao dịch và lịch sử sở hữu, sẽ tạo ra nền tảng thống nhất, giúp thu hẹp khoảng cách thông tin giữa cấp trung ương và địa phương, đồng thời tăng cường khả năng theo dõi thị trường theo thời gian thực.

Ông Powell cũng nhấn mạnh rằng hệ thống dữ liệu này không chỉ mang ý nghĩa quản trị hành chính mà còn là nền tảng kỹ thuật quan trọng để triển khai hiệu quả Luật Đất đai mới, đặc biệt trong các lĩnh vực định giá đất, quản lý thuế và giám sát giao dịch. Khi mọi giao dịch được đăng ký và ghi nhận đầy đủ, cơ quan chức năng có thể theo dõi sát hơn giá trị chuyển nhượng thực tế, từ đó hạn chế tình trạng kê khai giá thấp và cải thiện hiệu quả thu ngân sách.

Tuy nhiên, tác động của minh bạch hóa dữ liệu không dừng lại ở khía cạnh quản lý thuế. Theo chuyên gia của Savills, một hệ thống dữ liệu chuẩn hóa còn có thể góp phần định hướng lại hành vi thị trường theo hướng dài hạn hơn.

Trong bối cảnh thông tin chưa đồng bộ, bất cân xứng dữ liệu thường tạo điều kiện cho các đợt tăng giá mang tính tâm lý và đầu cơ ngắn hạn. Khi lịch sử giao dịch, tình trạng pháp lý và dữ liệu quy hoạch được chuẩn hóa và dễ tiếp cận hơn, người mua và nhà đầu tư có thêm cơ sở để đối chiếu, đánh giá giá trị tài sản dựa trên nền tảng thực tế thay vì phụ thuộc vào thông tin truyền miệng.

Ở góc độ phát triển đô thị, dữ liệu minh bạch còn giúp dòng vốn có xu hướng dịch chuyển về những khu vực có quy hoạch bài bản, hạ tầng hoàn thiện và tiềm năng khai thác thực tế rõ ràng. Điều này góp phần củng cố vị thế của các dự án được phát triển theo chuẩn mực pháp lý và kỹ thuật chặt chẽ, thay vì các khu vực tăng giá mang tính cục bộ do kỳ vọng ngắn hạn.

Bên cạnh đó, việc xây dựng mã định danh riêng cho từng bất động sản có thể được xem như việc thiết lập “hồ sơ điện tử” cho mỗi tài sản. Trong dài hạn, cơ chế này giúp tăng tính minh bạch cho thị trường thứ cấp, đặc biệt trong phân khúc nhà ở đô thị, khi thông tin về lịch sử sở hữu, giao dịch và tình trạng pháp lý được lưu trữ và truy xuất một cách nhất quán.

Theo ông Powell, đối với các tổ chức tài chính và nhà đầu tư chuyên nghiệp, một hệ thống dữ liệu xác thực và có khả năng liên thông sẽ giúp cải thiện quá trình thẩm định (due diligence), định giá rủi ro và xây dựng chiến lược đầu tư dài hạn. Khi mức độ tin cậy của dữ liệu được nâng cao, chi phí giao dịch có thể giảm và niềm tin thị trường được củng cố.

Chuyên gia cho rằng bất động sản không chỉ là một kênh đầu tư mà còn đáp ứng nhu cầu nhà ở của người lao động, sinh viên và các hộ gia đình. Do đó, một thị trường minh bạch và dựa trên dữ liệu không chỉ mang lại lợi ích cho nhà đầu tư mà còn góp phần bảo đảm tính ổn định và công bằng cho toàn bộ hệ sinh thái.

Trong dài hạn, việc tích hợp dữ liệu và xây dựng mã định danh tài sản được kỳ vọng sẽ thúc đẩy sự chuyển dịch từ đầu cơ ngắn hạn sang các quyết định đầu tư dựa trên giá trị thực; từ thị trường vận hành theo tin đồn sang thị trường vận hành theo dữ liệu.

“Trong bối cảnh Việt Nam tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý đất đai và đẩy mạnh chuyển đổi số, số hóa dữ liệu quốc gia được xem là bước đi cần thiết để nâng chuẩn vận hành, tiệm cận thông lệ quốc tế và tạo nền tảng cho tăng trưởng ổn định của thị trường bất động sản trong giai đoạn tới”, vị này nói.

Theo Doanh Nghiệp & Kinh Doanh

Đồ họa dưới đây xếp hạng 15 nền kinh tế mà Mỹ thâm hụt thương mại hàng hóa lớn nhất trong năm ngoái, với ba vị trí dẫn đầu thuộc về Trung Quốc, Mexico và Việt Nam.

Từ con chip, ô tô đến hàng điện tử tiêu dùng, các con số này cho thấy nhu cầu của nền kinh tế lớn nhất thế giới gắn chặt với mạng lưới sản xuất toàn cầu.

Trung Quốc đứng đầu danh sách các đối tác mà Mỹ có thâm hụt thương mại hàng hóa nhiều nhất trong năm 2025, với mức thâm hụt 202,1 tỷ USD. Xếp ngay sau là Mexico với 196,9 tỷ USD và Việt Nam với 178,2 tỷ USD. Chỉ riêng ba nền kinh tế này chiếm 46% tổng thâm hụt thương mại hàng hóa của Mỹ năm ngoái.

Một điểm đáng chú ý là nhóm đứng đầu chủ yếu gồm các cường quốc xuất khẩu ở châu Á và châu Âu. Điều này phản ánh mức độ gắn kết sâu sắc của Mỹ với các chuỗi cung ứng toàn cầu.

Dù Washington đã áp thuế quan trong nhiều năm và thúc đẩy nỗ lực phân ly với Trung Quốc, nhưng mức thâm hụt hàng hóa của Mỹ với nền kinh tế tỷ dân này vẫn duy trì trên 200 tỷ USD hàng năm. Nhiều mặt hàng như điện tử tiêu dùng, máy móc và hàng hóa trung gian vẫn được xuất khẩu từ các nhà máy ở Trung Quốc sang thị trường Mỹ.

Các nền kinh tế khác nằm trong nhóm Mỹ có thâm hụt thương mại hàng hóa lớn nhất gồm Đài Loan với 146,8 tỷ USD và Ireland với 114,2 tỷ USD. Đây đều là các trung tâm xuất khẩu những mặt hàng giá trị cao như con chip và dược phẩm. Đáng chú ý, thâm hụt thương mại hàng hóa của Mỹ với Đài Loan trong năm 2025 gần như tăng gấp đôi với mức tăng 99% so với cùng kỳ năm 2024.

Theo các nhà phân tích, bản thân tình trạng thâm hụt thương mại không hoàn toàn mang nghĩa tích cực hay tiêu cực. Trong nhiều trường hợp, tình trạng này phản ánh nhu cầu tiêu dùng và dòng vốn chảy vào nền kinh tế.

Tuy nhiên, với các nhà hoạch định chính sách, thâm hụt lớn và kéo dài thường được xem là tín hiệu cho thấy năng lực sản xuất trong nước suy giảm hoặc có dấu hiệu của hành vi thương mại thiếu công bằng.

Dù thâm hụt thương mại tổng thể của Mỹ trong năm 2025 hầu như không biến động nhiều, mức thâm hụt lớn với một số đối tác vẫn là vấn đề nhạy cảm về chính trị. Vì vậy, Washington sử dụng thuế quan như một công cụ để nâng chi phí hàng nhập khẩu, khuyến khích sản xuất trong nước và gây sức ép buộc các đối tác bước vào bàn đàm phán thỏa thuận thương mại mới.

Tuy nhiên, thuế quan cũng có thể đẩy chi phí lên cao đối với doanh nghiệp và người tiêu dùng Mỹ, nhất là khi các chuỗi cung ứng toàn cầu có sự gắn kết sâu sắc và chặt chẽ.

Cần phân biệt rõ giữa thương mại hàng hóa và thương mại dịch vụ. Mỹ thâm hụt lớn ở mảng hàng hóa, nhưng thường ghi nhận thặng dư ở mảng dịch vụ, nhất là các lĩnh vực như tài chính, công nghệ và sở hữu trí tuệ. Vì vậy, nếu chỉ nhìn vào thâm hụt hàng hóa thì bức tranh sẽ chưa đầy đủ. Đặt cạnh cả mảng dịch vụ, vị thế kinh tế toàn cầu của Mỹ mới được phản ánh rõ ràng và toàn diện hơn.

Theo Vneconomy

Những gì xảy ra trên thị trường trái phiếu Nhật Bản có thể trở thành bài học với Mỹ. (Ảnh minh họa: Freepik).

Ngày 20/1 là một trong những cột mốc đáng nhớ với thị trường tài chính toàn cầu. Trong phiên giao dịch đó, trái phiếu chính phủ Nhật Bản bị bán tháo ồ ạt, kéo lợi suất tăng vọt. Có thời điểm lợi suất kỳ hạn 40 năm tăng lên 4%, mức cao nhất kể từ khi loại trái phiếu này được phát hành vào năm 2007.

Đáng chú ý, trong ba thập kỷ trước đó, chưa từng có trái phiếu chính phủ Nhật Bản nào - bất kể kỳ hạn - ghi nhận mức lợi suất cao đến vậy. Ở kỳ hạn 20 năm, lợi suất thậm chí tăng 13,5 điểm cơ bản (bps) chỉ trong một phiên.

Đây là một trong những phiên giao dịch hỗn loạn nhất trên thị trường trái phiếu Nhật Bản trong thời gần đây, đến mức các nhà giao dịch còn lo ngại biến động sẽ lan sang những quốc gia khác.

Quả thực, Bộ trưởng Bộ Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết cuộc bán tháo trái phiếu Nhật Bản đã ảnh hưởng đến thị trường trái phiếu kho bạc Mỹ.

Vị bộ trưởng cho biết tính chung trong hai phiên giao dịch ngày 19 và 20/1, thị trường Nhật Bản chứng kiến biến động lên đến “6 độ lệch chuẩn”. Ở Mỹ, điều này sẽ tương đương với lợi suất trái phiếu kho bạc kỳ hạn 10 năm vọt tăng 50 bps.

Mức tăng lợi suất 50 bps sẽ là một cú sốc lớn với Mỹ. Đà tăng sẽ gây tổn thất đáng kể cho các trái chủ, đồng thời gây áp lực đối với các buổi đấu giá trái phiếu trong tương lai.

Nguyên nhân trực tiếp của đợt bán tháo tại Nhật Bản là lo ngại rằng các đề xuất cắt giảm thuế của Tokyo có thể làm trầm trọng thêm gánh nặng nợ công vốn đã rất lớn của nước này. Điều đáng nói là tình hình tài khóa của Mỹ cũng không kém phần đáng ngại, mà theo một số thước đo thì còn tồi tệ hơn.

Từ trước, chính quyền Tổng thống Donald Trump đã phát tín hiệu muốn kìm hãm chi phí vay nợ dài hạn của Mỹ. Các nhà đầu tư từng đồn đoán nhiều về khả năng Mỹ áp dụng công cụ từng được Nhật Bản triển khai: kiểm soát đường cong lợi suất (yield curve control - YCC).

Kiểm soát đường cong lợi suất là gì?

Giống như tên gọi, YCC là công cụ chính sách tiền tệ để ngân hàng trung ương (NHTW) kiểm soát lợi suất trái phiếu chính phủ ở các kỳ hạn khác nhau. Mục tiêu thường là giữ lợi suất dài hạn ở mức thấp như mong muốn của các nhà hoạch định chính sách.

Trong lịch sử hiện đại, Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BoJ) là NHTW lớn duy nhất triển khai YCC trên quy mô lớn, kết hợp với những công cụ chính sách tiền tệ khác như lãi suất âm và nới lỏng định lượng (QE).

Dưới cơ chế YCC, NHTW cam kết mua mọi lượng trái phiếu mà thị trường bán ra theo mức giá mục tiêu định trước. Vì giá và lợi suất trái phiếu biến động ngược chiều, nếu muốn giữ lợi suất thấp, NHTW phải duy trì giá trái phiếu ở mức cao. Khi đó, mức giá mục tiêu của NHTW gần như trở thành mức giá chung của thị trường, bởi không nhà đầu tư nào muốn bán rẻ hơn giá có thể bán cho NHTW.

BoJ bắt đầu áp dụng YCC vào năm 2016, đặt mục tiêu giữ lợi suất trái phiếu chính phủ kỳ hạn 10 năm ở mức 0%. Cùng với các biện pháp như QE, hàng năm BoJ mua hàng chục nghìn tỷ yen trái phiếu chính phủ Nhật Bản, khiến bảng cân đối kế toán phình to nhanh chóng.

Vì sao YCC không phù hợp với Mỹ?

Bối cảnh vĩ mô khác căn bản

Khi BoJ triển khai YCC vào năm 2016, Nhật Bản đang chìm trong giảm phát. Lạm phát thấp và kỳ vọng giá cả suy giảm khiến các hộ gia đình và doanh nghiệp trì hoãn chi tiêu, đầu tư.

Trong bối cảnh đó, việc BoJ in tiền mua trái phiếu chính phủ giúp kìm hãm chi phí vay, kích thích hoạt động kinh tế, đồng thời tạo áp lực tăng giá – điều mà Nhật Bản khi đó rất cần.

Tình thế ở Mỹ hiện nay hoàn toàn khác. Sau làn sóng lạm phát hậu COVID-19, áp lực giá cả tại Mỹ vẫn chưa được kiểm soát hoàn toàn. Lạm phát đã vượt mục tiêu 2% của Cục Dự trữ Liên bang (Fed) suốt hơn 5 năm. Theo số liệu gần nhất, lạm phát tính theo chỉ số giá tiêu dùng (CPI) của Mỹ đạt 2,7% vào tháng 12/2025.

Ngoài ra, tác động từ chính sách thuế quan của Tổng thống Donald Trump có thể chưa phản ánh đầy đủ vào nền kinh tế, đồng nghĩa áp lực giá còn tiềm ẩn.

Trong bối cảnh đó, việc Fed triển khai YCC - tức là in tiền để giữ lợi suất dài hạn ở mức thấp - có nguy cơ thổi bùng lạm phát trở lại. Nói cách khác, chính sách này chẳng khác nào “đổ thêm dầu vào ngọn lửa” lạm phát.

Quy mô nợ

YCC duy trì lợi suất trái phiếu ở mức thấp, từ đó chính phủ lại càng có động lực vay nợ nhiều hơn. Trong khi đó, tình hình tài khóa của Mỹ đang trong tình trạng đáng lo ngại.

Vào tháng 1, nợ công/GDP của Mỹ đạt khoảng 120% GDP, thấp hơn mức 230% GDP của Nhật Bản. Tuy nhiên, quy mô nợ công của Mỹ lại cao nhất trên thế giới - khoảng 38.000 tỷ USD.

Khi nghĩa vụ thanh toán nợ gốc lẫn lãi càng cao, chính phủ Mỹ càng có ít nguồn lực để đầu tư công, phát triển nền kinh tế. Ngoài ra, gánh nặng nợ công lớn sẽ khiến Mỹ phụ thuộc nhiều vào các chủ nợ nước ngoài.

Trong kịch bản tiêu cực hơn, Mỹ có thể rơi vào khủng hoảng tài chính. Nếu các nhà đầu tư đánh giá Washington không có ý định giải quyết vấn đề nợ nần thì lợi suất có thể vọt lên nhanh chóng, bất chấp mọi nỗ lực xoa dịu từ các quan chức Mỹ.

Do trái phiếu kho bạc Mỹ đóng vai trò nền tảng trong hệ thống tài chính toàn cầu, cú sốc như vậy có thể gây bất ổn diện rộng, thậm chí châm ngòi cho một cuộc khủng hoảng toàn cầu.

Hệ quả thể chế

Một trong những mục tiêu chính của Fed là ổn định lạm phát. Vì vậy, nếu Fed in tiền để tiến hành YCC giữa lúc lạm phát còn cao, công chúng sẽ mất lòng tin vào tính độc lập của cơ quan này. Điều đó lại càng khiến áp lực giá trở nên khó kiểm soát.

Thêm nữa, nếu vì bất kỳ lý do gì mà Fed phải ngừng YCC giữa chừng, thị trường trái phiếu sẽ xuất hiện khoảng trống khó lấp. Khi đó, rủi ro với thị trường sẽ nhân lên gấp bội.

Bài học từ nhật Bản: Chấm dứt YCC không hề dễ dàng

Trường hợp của Nhật Bản cho thấy nếu một quốc gia duy trì YCC trong nhiều năm, quá trình chấm dứt sẽ rất phức tạp.

Vào tháng 3/2024, Nhật Bản chính thức chấm dứt YCC, đồng thời kết thúc kỷ nguyên lãi suất âm và khởi động quá trình bình thường hóa chính sách tiền tệ. Một phần quan trọng của quá trình này là BoJ dần giảm quy mô mua trái phiếu chính phủ.

Tuy nhiên, sự rút lui của BoJ đã để lại khoảng trống lớn trên thị trường. Thị trường trái phiếu Nhật Bản có quy mô khoảng 7.300 tỷ USD và trong nhiều năm BoJ đã mua hơn một nửa lượng trái phiếu phát hành. Khi NHTW giảm mua, câu hỏi đặt ra là ai sẽ thay thế vai trò đó.

Theo Bloomberg, các tổ chức lớn trong nước mới chỉ tăng mua một cách chậm chạp, chưa đủ bù đắp lực mua giảm từ BoJ. Trong khi đó, khoảng 90% trái phiếu chính phủ Nhật Bản do nhà đầu tư trong nước nắm giữ, đồng nghĩa với việc Tokyo khó có thể trông đợi nhiều vào nhu cầu của khối ngoại.

Mặt khác, YCC cũng gây ảnh hưởng không nhỏ đến các tính toán về lãi suất của BoJ. Lợi suất chịu áp lực tăng lên khi nhu cầu trái phiếu suy giảm. Lợi suất cao hơn đồng nghĩa chi phí trả lãi của chính phủ tăng. Nếu BoJ tiếp tục nâng lãi suất để kiềm chế lạm phát vượt mục tiêu 2%, gánh nặng tài khóa của Tokyo sẽ càng lớn.

Không chỉ chính phủ, doanh nghiệp Nhật Bản cũng có thể gặp rắc rối nếu lợi suất tăng cao. Sau BoJ, các công ty bảo hiểm nhân thọ là nhóm nắm giữ trái phiếu chính phủ lớn nhất tại Nhật Bản. Khi lợi suất tăng, giá trái phiếu giảm, khiến giá trị danh mục đầu tư của họ sụt giảm mạnh.

Trong năm tài chính gần nhất, 4 công ty bảo hiểm nhân thọ lớn nhất Nhật Bản ghi nhận khoản lỗ chưa thực hiện khoảng 60 tỷ USD đối với danh mục trái phiếu nội địa của họ, gấp 4 lần so với năm trước đó.

Với Mỹ, câu chuyện của Nhật Bản là bài học đáng chú ý. Trong bối cảnh nợ công ở mức cao và áp lực chi phí vay luôn hiện hữu, YCC giống như một giải pháp hấp dẫn về mặt chính trị. Nhưng kinh nghiệm từ Tokyo cho thấy một khi phụ thuộc vào công cụ này, quá trình bình thường hóa sẽ kéo theo những hệ lụy lớn.

Theo Doanh Nghiệp & Kinh Doanh

Ông Kevin Warsh, ứng viên cho chức chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed). (Ảnh: The Street).

Vào cuối năm ngoái, tỷ lệ thất nghiệp gia tăng đã thúc đẩy Fed cắt giảm lãi suất ba lần liên tiếp. Tuy nhiên, nỗi lo của các nhà hoạch định chính sách có thể đã được xoa dịu.

Báo cáo do Cục Thống kê Lao động (BLS) công bố vào ngày 11/2 cho thấy nền kinh tế đã tạo thêm 130.000 việc làm mới trong tháng đầu năm 2026 và tỷ lệ thất nghiệp giảm xuống 4,3%.

Tại cuộc họp tháng 1, giới chức Fed nhấn mạnh các dấu hiệu cho thấy thị trường lao động đang ổn định trở lại là một trong những lý do khiến họ chưa cần tiếp tục giảm lãi suất.

Trước khi BLS công bố báo cáo việc làm mới, các nhà giao dịch đánh giá tháng 6 là thời điểm Fed có nhiều khả năng nối lại chu kỳ nới lỏng. Nhưng hiện tại, xác suất Fed giảm lãi suất vào tháng 6 đã tụt xuống dưới 50%, tờ Bloomberg cho hay.

Ông Tim Mahedy, cựu cố vấn cấp cao tại Fed chi nhánh San Francisco, nhận xét: “Báo cáo việc làm tháng 1 khiến các lập luận ủng hộ việc hạ lãi suất trở nên kém thuyết phục. Số việc làm tạo mới thực sự rất cao”.

Dù vậy, các nhà kinh tế cảnh báo số liệu tháng 1 vẫn có thể bị điều chỉnh giảm. Họ cũng lưu ý hoạt động tuyển dụng chỉ tập trung trong một số ít lĩnh vực, chủ yếu là y tế.

Cũng trong ngày 11/2, BLS còn điều chỉnh số liệu năm ngoái, cho thấy mức tăng trưởng việc làm bình quân hàng tháng chỉ đạt 15.000, thấp hơn hẳn con số ghi nhận trước đó là 49.000.

Tuy nhiên, số liệu tháng 1 sẽ xoa dịu nỗi lo rằng tỷ lệ thất nghiệp có xu hướng tăng trong bối cảnh AI ngày càng phổ biến và nhiều doanh nghiệp trì hoãn kế hoạch tuyển dụng, theo nhà kinh tế Stephen Stanley của Santander US Capital Markets.

“Số liệu khả quan của tháng 1 đã dập tắt hoàn toàn quan điểm ‘thị trường lao động đang trên bờ vực sụp đổ’ - điều mà những quan chức Fed chủ trương giảm lãi suất thường nhắc đến”, vị chuyên gia cho biết.

Phát biểu trong ngày 11/2, Chủ tịch Fed chi nhánh Kansas City Jefff Schmid khẳng định ngân hàng trung ương Mỹ cần duy trì lãi suất ở mức đủ thắt chặt để kiểm soát lạm phát.

Trái lại, Tổng thống Mỹ Donald Trump tiếp tục kêu gọi Fed cắt giảm lãi suất sâu hơn. Trong bài đăng trên mạng xã hội sau khi báo cáo tháng 1 được công bố, ông Trump khen ngợi “những con số việc làm tuyệt vời” và tuyên bố Mỹ nên có mức lãi suất thấp nhất trên thế giới.

Ông Kevin Hassett, Giám đốc Hội đồng Kinh tế Quốc gia Mỹ, nói với Fox News rằng Fed “có nhiều dư địa” để giảm lãi suất. Ông lập luận rằng năng lực thúc đẩy nguồn cung của AI sẽ kích thích tăng trưởng kinh tế mà không gây áp lực lạm phát.

Ông Kevin Warsh, ứng viên cho chức chủ tịch Fed, cũng có chung quan điểm với Nhà Trắng.

Các nhà quan sát cảnh báo giờ vẫn còn quá sớm để kết luận về sức khỏe nền kinh tế Mỹ vào tháng 6 - khi ông Warsh chủ trì cuộc họp chính sách đầu tiên nếu được Thượng viện phê chuẩn. Cuộc họp kế tiếp của Fed diễn ra vào cuối tháng 7.

Theo bà Stephanie Roth, nhà kinh tế trưởng tại Wolfe Research, các chỉ báo chính hiện tại phản ánh thị trường lao động và nền kinh tế nói chung vẫn vững vàng. Điều đó không ủng hộ lập luận cần hạ lãi suất của ông Warsh.

“Những dữ liệu hiện tại khiến công việc của ông Warsh trở nên khó khăn hơn”, bà Roth bình luận.

Theo Doanh Nghiệp & Kinh Doanh

Ông Kevin Warsh là ứng viên chính thức cho vị trí chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) tiếp theo. (Ảnh: Bloomberg).

Mối quan tâm mới của thị trường

Trong thời gian Tổng thống Mỹ Donald Trump cân nhắc lựa chọn chủ tịch Fed tiếp theo, cuộc tranh luận trên thị trường chủ yếu xoay quanh khả năng người được chọn có hạ lãi suất mạnh mẽ như ông mong muốn hay không.

Vào sáng ngày 30/1, ông Trump đã chính thức chọn cựu Thống đốc Fed Kevin Warsh - một nhà kinh tế nổi tiếng vì những lời chỉ trích gay gắt đối với ngân hàng trung ương Mỹ.

Sau sự kiện đó, cuộc tranh luận của giới đầu tư đã đột ngột chuyển từ lãi suất sang bảng cân đối kế toán trị giá khoảng 6.600 tỷ USD của Fed và vai trò của nó trên thị trường tài chính.

Trong những năm qua, ông Warsh từng nhiều lần chỉ trích các đồng nghiệp cũ vì đã cho phép tài sản của ngân hàng trung ương phình to. Điều này khiến thị trường suy đoán ông có thể nhanh chóng thu hẹp quy mô bảng cân đối kế toán của Fed.

Những lời bán tán đó đã kéo lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn dài lên cao vào ngày 30/1, giúp đồng USD tăng giá và khiến vàng bạc giảm mạnh, theo Bloomberg.

“Ông ấy thực sự không đồng tình việc mở rộng bảng cân đối kế toán của Fed”, chiến lược gia Zach Griffiths của CreditSights nhấn mạnh.

Giống như Bộ trưởng Bộ Tài chính Mỹ Scott Bessent, ông Warsh phản đối sự can thiệp quá mức của Fed. Vì vậy, có khả năng nhà lãnh đạo Fed tương lai sẽ muốn đảo ngược hoàn toàn xu hướng này và thúc đẩy các cải cách khác.

Tuy nhiên, tham vọng đó không hề dễ dàng. Không chỉ lãi suất dài hạn, các thị trường tài chính lớn cũng sẽ chịu tác động trực tiếp từ một động thái như vậy.

Tuỳ thuộc vào diễn biến trên thị trường, nếu các nhà hoạch định chính sách đồng ý thu hẹp quy mô bảng cân đối kế toán, Fed dưới thời ông Warsh sẽ đi ngược lại mục tiêu của chính quyền ông Trump là giảm chi phí đi vay dài hạn.

Điều này có thể gây áp lực buộc Bộ Tài chính hoặc các tổ chức khác của Mỹ phải tham gia điều tiết thị trường nhiều hơn. Thách thức càng gia tăng khi nhu cầu vay nợ của chính phủ Mỹ tiếp tục đi lên và nợ công đã vượt quá 30.000 tỷ USD.

Trước đó, vào tháng 1, ông Trump đã chỉ đạo Fannie Mae và Freddie Mac mua 200 tỷ USD chứng khoán đảm bảo bằng thế chấp nhằm giúp kiềm chế chi phí cho những người mua nhà tiềm năng.

Tuy nhiên, ở góc độ khác, ông Warsh có thể lập luận rằng bằng cách thắt chặt các điều kiện tài chính, một bảng cân đối kế toán nhỏ hơn sẽ cho Fed dư địa để cắt giảm lãi suất chuẩn sâu hơn.

“Về lý thuyết, bạn có thể điều chỉnh lãi suất ngắn hạn để bù đắp cho những gì bạn đang làm với bảng cân đối kế toán, nếu bạn muốn thu hẹp bảng cân đối kế toán để giảm thiểu tác động của mình lên nền kinh tế”, Thống đốc Fed Stephen Miran chia sẻ với Bloomberg hồi tuần trước.

“Nếu điều đó khiến lãi suất dài hạn tăng lên, bạn có thể bù đắp cho việc thắt chặt các điều kiện tài chính bằng cách giảm lãi suất ngắn hạn”, vị quan chức do ông Trump bổ nhiệm vào tháng 9 năm ngoái nói tiếp.

Trong thời gian làm việc tại ngân hàng trung ương Mỹ từ năm 2006 đến 2011, ban đầu ông Warsh từng là người ủng hộ chính sách nới lỏng định lượng (QE) của Fed. QE giúp bảng cân đối kế toán của Fed mở rộng.

Tuy nhiên, theo thời gian, ông ngày càng chỉ trích mạnh mẽ chiến lược QE và cuối cùng đệ đơn từ chức vì phản đối việc ngân hàng trung ương tiếp tục mua trái phiếu kho bạc.

Bắt đầu từ những nỗ lực khẩn cấp sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008 và tiếp tục xuyên suốt đại dịch COVID-19 năm 2020, Fed đã tích luỹ một danh mục khổng lồ gồm trái phiếu kho bạc và các khoản nợ khác nhằm hỗ trợ nền kinh tế, bằng cách giữ cho thị trường ổn định và kiềm chế chi phí đi vay.

Giải pháp của ông Warsh

Trong các bài phát biểu và phỏng vấn, ông Warsh lập luận rằng việc mua trái phiếu mạnh tay đã đi quá xa và điều đó làm giảm lãi suất cho vay một cách giả tạo trong một thời gian dài.

Hành động của Fed đã thúc đẩy tâm lý chấp nhận rủi ro trên Phố Wall, đồng thời khuyến khích các nhà lập pháp vay thêm nợ. Điều đó khiến thị trường tài chính trở nên quá phụ thuộc vào sự hỗ trợ của ngân hàng trung ương.

Trong cuộc phỏng vấn với Fox Business vào tháng 7 năm ngoái, ông Warsh gợi ý: “Giải pháp đơn giản của tôi là giảm tốc độ độ in tiền. Hãy để Bộ trưởng Bessent xử lý vấn đề tài khoá của Mỹ và nhờ đó bạn sẽ có lãi suất thấp hơn đáng kể”.

Trong cuộc phỏng vấn với CNBC vào cùng tháng đó, ông đã viện dẫn thoả thuận mang tính bước ngoặt giữa Bộ Tài chính và Fed vào năm 1951. Thoả thuận đã đặt nền móng cho sự độc lập của ngân hàng trung ương Mỹ và ông Warsh nói mối quan hệ này cần được định hình lại.

“Chúng ta cần một thoả thuận mới giữa Bộ Tài chính và Fed, giống như thoả thuận năm 1951 sau một giai đoạn Mỹ tích luỹ nợ công và bị mắc kẹt với ngân hàng trung ương phải làm nhiệm vụ của Bộ Tài chính”, ông Warsh lập luận.

Trong một thoả thuận mới, ông hình dung: “Chủ tịch Fed và Bộ trưởng Bộ Tài chính có thể mô tả rõ ràng và thận trọng cho thị trường. Đây là mục tiêu của chúng tôi về quy mô bảng cân đối kế toán của Fed”.

Tuy nhiên, như đã đề cập, thu hẹp bảng cân đối kế toán của Fed sẽ không dễ dàng. Nếu được phê chuẩn vào chức chủ tịch Fed, ông Warsh sẽ phải đối mặt với một bảng cân đối kế toán lớn hơn nhiều lần so với thời điểm ông còn làm việc tại đây.

Trong khi đó, thị trường tiền tệ lại đặc biệt nhạy cảm với ngay cả những thay đổi nhỏ nhất về lượng thanh khoản trong hệ thống. Một ví dụ điển hình là năm 2019, khi Fed phải can thiệp để giảm bớt áp lực đi vay, khiến lãi suất ngắn hạn tăng vọt.

Gần đây hơn, vào cuối năm 2025, nợ công của Mỹ tăng cao - kết hợp với việc Fed tiếp tục thắt chặt định lượng (QT) - đã gây áp lực nhỏ nhưng vẫn đáng chú ý lên thị trường.

Ngay sau đó, Fed phải đột ngột dừng QT và chuyển sang bơm tiền vào hệ thống tài chính bằng cách mua tín phiếu kho bạc. Vào tháng 12, cơ quan này bắt đầu mua khoảng 40 tỷ USD tín phiếu mỗi tháng nhằm giảm bớt áp lực đang gia tăng.

Trong hai thập kỷ sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu, các nhà hoạch định chính sách đã yêu cầu các ngân hàng duy trì dự trữ “dồi dào”. Hệ thống này được thiết kế nhằm giúp các ngân hàng đáp ứng yêu cầu về thanh khoản theo quy định, và hoạt động bình thường mà không cần vay tiền từ Fed.

Nếu Fed đảo chiều, các ngân hàng có thể gặp rắc rối, từ đó làm tăng hoạt động vay mượn tiền từ cơ quan này và gây ra những biến động lớn trong quy mô bảng cân đối kế toán của chính họ.

Theo Doanh Nghiệp & Kinh Doanh

Thủ tướng Phạm Minh Chính - Ảnh: VGP

Sáng 26-1, Thủ tướng Phạm Minh Chính, Trưởng Ban Chỉ đạo của Chính phủ về quản lý, điều hành kinh tế vĩ mô, chủ trì phiên họp thứ hai của Ban Chỉ đạo.

Thực hiện ngay nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV

Ban Chỉ đạo đánh giá năm 2025, bối cảnh quốc tế bất định do tác động của căng thẳng. Dù vậy, kinh tế Việt Nam vẫn đạt kết quả ấn tượng, lạm phát được kiểm soát 3,31%, củng cố thành quả ổn định kinh tế vĩ mô trong nhiều năm, các cân đối của nền kinh tế được bảo đảm, tăng trưởng kinh tế đạt mức 8,02% - là mức tăng nổi bật trên thế giới, tạo niềm tin, khí thế hướng tới đạt mục tiêu giai đoạn 2026-2030.

Kết luận phiên họp, Thủ tướng Phạm Minh Chính nhấn mạnh năm 2025 và giai đoạn 2021-2025, tình hình kinh tế - xã hội nước ta đạt thành quả cơ bản, quan trọng, tạo nền tảng cho giai đoạn tới bứt phá, tăng trưởng nhanh.

Dù vậy, năm 2026 tình hình thế giới vẫn còn nhiều diễn biến khó lường, khó khăn, phức tạp, dự báo chung về kinh tế thế giới nhìn chung rất thận trọng, kể cả về tăng trưởng, lạm phát.

Theo đó, các bộ, các ngành căn cứ vào chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn tổ chức thực hiện Nghị quyết Đại hội toàn quốc lần thứ XIV của Đảng ngay từ những ngày đầu, tuần đầu, tháng đầu, cùng với Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Chính phủ và Nghị quyết Đại hội của các Đảng bộ nhiệm kỳ 2026-2030, tăng cường kỷ luật, kỷ cương hành chính với tinh thần “nói đi đôi với làm; làm thật, hiệu quả thật, nhân dân hưởng thụ thành quả thật; tránh hình thức, màu mè”.

Người đứng đầu Chính phủ nhấn mạnh các giải pháp trọng tâm, đó là tiếp tục thực hiện chính sách tài khóa mở rộng có trọng tâm trọng điểm, phục vụ sự phát triển, đặc biệt là thúc đẩy các động lực tăng trưởng, cơ cấu lại nền kinh tế; tiếp tục thực hiện các chính sách giảm, gia hạn thuế, phí, tiền thuê đất…

Đẩy mạnh tăng thu, tiết kiệm chi để tập trung cho an ninh quốc phòng, đầu tư phát triển, đặc biệt là hạ tầng chiến lược, ưu tiên bố trí vốn triển khai dự án đầu tư trong các lĩnh vực bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, công nghệ số, cũng như chi cho an sinh xã hội, giáo dục, y tế.

Tập trung nguồn lực cho các lĩnh vực ưu tiên, đưa vào vận hành các sàn giao dịch

Trong điều hành chính sách tiền tệ, Thủ tướng yêu cầu kiểm soát lãi suất phù hợp với thực tiễn và nhu cầu phát triển, đặc biệt là các lĩnh vực ưu tiên, động lực tăng trưởng, đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ, doanh nghiệp công nghệ, phát triển nhà ở xã hội; ổn định tỉ giá, tăng dự trữ quốc gia.

Đổi mới, sáng tạo trong huy động nguồn lực một cách công khai, minh bạch, giảm chi phí; xây dựng cơ sở dữ liệu, phát triển các thị trường vốn, thị trường chứng khoán, thị trường bất động sản, nhà ở, thị trường tài sản mã hóa, thị trường vàng… an toàn, lành mạnh, công khai, minh bạch.

Trong tháng 2, khẩn trương đưa vào vận hành sàn giao dịch vàng, thí điểm vận hành sàn giao dịch tài sản mã hóa, thành lập trung tâm giao dịch bất động sản và quyền sử dụng đất do Nhà nước quản lý.

Vận hành đồng bộ và phát huy hiệu quả Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam; thu hút hiệu quả vốn đầu tư trực tiếp và gián tiếp, vốn từ các định chế tài chính, ngân hàng và quỹ đầu tư toàn cầu. Bộ Tài chính khẩn trương triển khai Cổng đầu tư quốc gia một cửa liên thông từ Trung ương tới địa phương.

Thủ tướng lưu ý, phát triển thị trường nhà ở với chính sách phù hợp cho cả 3 phân khúc: nhà ở thương mại, nhà ở xã hội, nhà ở cho người trung bình; tinh thần là tăng nguồn cung, cắt giảm các thủ tục theo hướng đơn giản, giảm chi phí, phát triển trung tâm giao dịch công khai, phát triển thị trường lành mạnh, an toàn, công khai, minh bạch, không để ai bị bỏ lại phía sau.

Đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo phải thực hiện nghiêm túc, xây dựng cơ sở dữ liệu, thu hút nguồn lực. Tháo gỡ điểm nghẽn về thể chế, pháp luật, cơ chế, chính sách; giải quyết các dự án tồn đọng, khẩn trương xử lý các vấn đề liên quan giá FIT cho các dự án năng lượng tái tạo theo tinh thần lợi ích hài hòa, rủi ro chia sẻ.

Cùng đó, bảo đảm an ninh năng lượng; đẩy mạnh phát triển năng lượng sạch, triển khai các dự án điện hạt nhân. Bảo đảm nguồn cung lương thực, thực phẩm, an ninh lương thực quốc gia trong mọi tình huống và bảo đảm an toàn, vệ sinh thực phẩm. Triển khai các nghị quyết chiến lược của Bộ Chính trị một cách hiệu quả, thực chất.

Theo Báo Tuổi Trẻ

Ngày 23/1, Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank - Mã: VCB) đã phát đi thư mời báo giá cung cấp dịch vụ thẩm định giá độc lập cho đợt phát hành cổ phiếu riêng lẻ của ngân hàng sắp tới.

Theo thư mời báo giá, thời hạn nhận báo giá trước 10h ngày 28/1/2026. Hồ sơ được nộp trực tiếp về Ban Mua sắm của Vietcombank tại trụ sở chính ở Hà Nội.

Động thái trên cho thấy ngân hàng đang từng bước hoàn tất các khâu chuẩn bị cần thiết để triển khai phương án chào bán cổ phiếu riêng lẻ đã được cổ đông thông qua.

Tại Đại hội đồng cổ đông thường niên 2025, Vietcombank đã được cổ đông thông qua phương án phát hành cổ phiếu riêng lẻ để tăng vốn điều lệ, nhằm nâng cao năng lực tài chính, năng lực cạnh tranh và phù hợp với chiến lược phát triển của Vietcombank.

Cụ thể, tổng số cổ phiếu dự kiến chào bán riêng lẻ tối đa 543,1 triệu cổ phiếu với mệnh giá 10.000/cp cho tối đa 55 nhà đầu tư bao gồm nhà đầu tư chiến lược và nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp. Tổng giá trị chào bán theo mệnh giá tối đa 5.431 tỷ.

Việc chào bán cổ phiếu riêng lẻ để tăng 6,5% vốn điều lệ tại thời điểm của đợt chào bán có thể thực hiện theo một hoặc nhiều đợt chào bán trong năm 2025 - 2026. Thời điểm và số lượng cp chào bán cụ thể của từng đợt chào bán sẽ căn cứ theo thực tế nhu cầu mua của nhà đầu tư.

Cổ phiếu chào bán riêng lẻ bị hạn chế chuyển nhượng tối thiểu là ba năm đối với nhà đầu tư chiến lược và tối thiểu là một năm đối với nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp kể từ ngày hoàn thành đợt chào bán.

Trước đó, ngân hàng đã phát hành hơn 2,76 tỷ cổ phiếu cho 33.163 cổ đông, tương ứng hơn 27.666 tỷ đồng vốn điều lệ. Sau thay đổi trên, tổng vốn điều lệ của Vietcombank đã tăng từ 55.890 tỷ đồng lên gần 83.557 tỷ đồng, cao nhất hệ thống ngân hàng hiện nay.

Nếu hoàn thành cấu phần trên, vốn điều lệ Vietcombank dự kiến được nâng từ 83.557 tỷ đồng lên gần 88.988 tỷ đồng.

Về tình hình kinh doanh, Vietcombank ghi nhận kết quả kinh doanh năm 2025 đạt nhiều kết quả tích cực.

Tính đến ngày 31/12/2025, tổng tài sản của Vietcombank đạt 2,48 triệu tỷ đồng, tăng gần 20% so với cuối năm 2024. Dư nợ cấp tín dụng đối với nền kinh tế đạt khoảng 1,66 triệu tỷ đồng, tăng hơn 15%.

Ở chiều huy động, nguồn vốn thị trường I đạt 1,68 triệu tỷ đồng, tăng hơn 10% so với cuối năm trước, bảo đảm cân đối nguồn - sử dụng vốn an toàn. Tỷ lệ nợ xấu được kiểm soát dưới 1%.

Đối với việc triển khai Phương án nhận chuyển giao bắt buộc Ngân hàng Xây dựng (nay là VCBNeo) bước đầu mang lại kết quả tích cực, vượt tiến độ đề ra.

Năm 2025, ngân hàng đã triển khai 28 chương trình, chính sách lãi suất cho vay ưu đãi với mức thấp hơn 0,5 - 2% so với mặt bằng chung; đồng thời kịp thời giảm lãi suất lên tới 2% cho khách hàng chịu ảnh hưởng bởi thiên tai, bão lũ.

Theo Doanh Nghiệp & Kinh Doanh

Tuy nhiên, bài toán đặt ra không chỉ là cơ hội phát triển, mà còn là thách thức lớn về quản trị, pháp lý và hạ tầng niềm tin số. Việc Luật Công nghiệp Công nghệ số có hiệu lực từ ngày 1/1/2026 và Nghị quyết 05/2025/NQ-CP về thí điểm thị trường tài sản mã hóa trong 5 năm khẳng định Nhà nước không đứng ngoài cuộc, mà đang từng bước đưa tài sản số vào khuôn khổ quản lý thử nghiệm có kiểm soát (sandbox).

Đáng chú ý, ngày 20/1/2026, Bộ Tài chính chính thức mở cổng tiếp nhận hồ sơ đăng ký sàn giao dịch tài sản mã hóa. Đây được xem là tín hiệu cho thấy quá trình hợp thức hóa và minh bạch hóa thị trường đang được thúc đẩy, nhằm biến dòng vốn lớn thành nguồn lực phát triển, thay vì rủi ro hệ thống.

DÒNG VỐN LỚN VÀ SỰ DỊCH CHUYỂN CỦA THỊ TRƯỜNG TÀI SẢN SỐ

Theo thông tin được bà Nguyễn Vân Hiền, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký VBA, Phó Viện trưởng Viện ABAII cho biết tại ABAII Unitour #38, thị trường tài sản mã hóa toàn cầu hiện đạt quy mô vốn hóa trên 3.100 tỷ USD, với hơn 600 triệu người dùng và hàng chục triệu dự án token đang tồn tại.

ABAII Unitour #38 có chủ đề: “Blockchain: Từ nền tảng công nghệ đến ứng dụng trong tài chính số” do Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam (VBA), Viện Công nghệ Blockchain và Trí tuệ Nhân tạo ABAII phối hợp cùng Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông (PTIT) tổ chức ngày 21/1/2026. Bà Hiền cho biết tài sản số đã bước sang một giai đoạn phát triển mới, không còn chỉ gắn với hoạt động đầu cơ, mà ngày càng được các chính phủ và tập đoàn lớn coi là một phần trong chiến lược tài chính dài hạn.

Dữ liệu từ BitcoinTreasuries cho thấy, các chính phủ trên thế giới hiện đang nắm giữ hơn 647.000 BTC, trong khi các doanh nghiệp niêm yết sở hữu trên 1,1 triệu BTC. Sự dịch chuyển này phản ánh cách tiếp cận ngày càng thận trọng nhưng chính thống hơn của tài sản số trong hệ thống tài chính toàn cầu.

Trong bức tranh đó, Việt Nam được xếp vào Top 7 quốc gia toàn cầu và Top 3 khu vực châu Á – Thái Bình Dương về mức độ chấp nhận tài sản mã hóa, với hơn 17 triệu người đang sở hữu tài sản số. Đặc biệt, dòng vốn liên quan đến blockchain và tài sản mã hóa đổ vào Việt Nam trong giai đoạn 2024–2025 được ghi nhận ở mức trên 220 tỷ USD – con số cho thấy sức hút mạnh mẽ của thị trường nội địa.

CƠ HỘI LỚN CHO KINH TẾ SỐ VÀ ĐỔI MỚI SÁNG TẠO

Dòng vốn blockchain quy mô lớn đang mở ra nhiều cơ hội cho Việt Nam. Theo Trung tướng Đặng Vũ Sơn, Nguyên Trưởng ban, Ban Cơ yếu Chính phủ, Cố vấn cấp cao VBA, blockchain đã vượt ra khỏi phạm vi thử nghiệm và đang được ứng dụng ngày càng rộng rãi trong quản trị dữ liệu, truy xuất nguồn gốc, định danh số, bảo mật thông tin, logistics, y tế, giáo dục và chính phủ số. Ở nhiều quốc gia, blockchain được xem là một thành phần của hạ tầng chuyển đổi số, giúp tăng tính minh bạch, giảm chi phí vận hành và nâng cao hiệu quả quản trị trong cả khu vực công lẫn khu vực tư.

Dưới góc nhìn công nghệ, TS. Đỗ Văn Thuật, Giám đốc Giải pháp và Kiến trúc Blockchain, Công ty 1Matrix, đã phân tích bài toán cốt lõi của thời đại số, chính là niềm tin và dữ liệu. Theo TS. Thuật, mô hình dữ liệu tập trung vốn phổ biến trong nhiều hệ thống công nghệ truyền thống đang tạo ra “điểm lỗi đơn”.

“Khi hệ thống bị tấn công hoặc vận hành sai lệch, hậu quả có thể lan rộng và để lại thiệt hại không chỉ về tài chính mà còn về uy tín tổ chức và niềm tin của người dùng”, TS Đỗ Văn Thuật nói.

“Blockchain mở ra cách tiếp cận khác. Thay vì phụ thuộc vào một đơn vị trung tâm, hệ thống có thể vận hành dựa trên cơ chế minh bạch, xác thực, đối soát và truy vết giữa nhiều bên tham gia, mà không cần lưu dữ liệu riêng tư, nhạy cảm trên chuỗi. Blockchain không chỉ là công nghệ, mà là một nền tảng giúp tạo ra niềm tin có thể kiểm chứng, đặc biệt khi tài chính số và dữ liệu số ngày càng gắn chặt với nhau”.

Tuy nhiên, chuyên gia đến từ 1Matrix cũng đề cập đến một thách thức quan trọng là vấn đề nhân sự. Ông cho rằng, blockchain không thiếu giải pháp kỹ thuật, thứ còn thiếu là con người đủ năng lực để thiết kế, vận hành và bảo mật các hệ thống này trong môi trường thực. “Đây chính là bài toán nhân lực mà các cơ sở đào tạo và sinh viên cần chuẩn bị ngay từ bây giờ”, TS Thuật nhấn mạnh.

LỰA CHỌN NGHỀ NGHIỆP ĐÚNG VÀ TRÚNG TRONG LĨNH VỰC BLOCKCHAIN

TS. Nguyễn Trung Kiên, Phó Giám đốc Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông, cho rằng việc đưa các chủ đề công nghệ mới như Blockchain và tài sản số đến gần hơn với sinh viên không chỉ là cập nhật xu hướng, mà còn chuẩn bị năng lực cạnh tranh trong giai đoạn kinh tế số phát triển mạnh. Học viện luôn khuyến khích sinh viên tiếp cận những nền tảng công nghệ có tính định hình, đồng thời rèn tư duy ứng dụng và tinh thần học tập suốt đời để không bị bỏ lại phía sau trong thị trường lao động toàn cầu.

Theo Trung tướng Đặng Vũ Sơn, tại Việt Nam, Quyết định 2815/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia, trong đó Blockchain được xác định là một trong 6 nhóm công nghệ chiến lược trọng điểm. “Từ đó, đặt ra nhu cầu nguồn nhân lực rất lớn trong lĩnh vực này”, Trung tướng Đặng Vũ Sơn nói.

PGS. TS. Đỗ Xuân Chợ, Trưởng Bộ môn An toàn phần mềm, Trưởng Lab Blockchain, Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông, cho rằng khi blockchain đi vào ứng dụng thực tiễn, yêu cầu về an toàn hệ thống và năng lực triển khai ngày càng cao. Theo ông, sinh viên muốn theo ngành cần vững nền tảng công nghệ, đặc biệt là tư duy hệ thống và bảo mật, bởi càng phát triển nhanh, công nghệ càng cần được xây trên nền kỷ luật an toàn.

Ở góc nhìn tài chính - kế toán, TS. Đinh Chí Hiếu, Giảng viên Khoa Tài chính Kế toán, Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông, nhìn nhận blockchain không chỉ là câu chuyện của kỹ thuật, mà đang tác động trực tiếp tới các lĩnh vực như tài chính - kế toán, quản trị doanh nghiệp và vận hành dữ liệu. Khi nền kinh tế bước vào giai đoạn số hóa sâu, công nghệ giúp minh bạch hóa dòng dữ liệu và giao dịch sẽ tạo ra các nhóm công việc mới, đòi hỏi năng lực liên ngành và tư duy đổi mới.

Trong phiên thảo luận “Lựa chọn nghề nghiệp đúng và trúng trong lĩnh vực blockchain cho sinh viên”, TS. Lê Linh Lương, Phó Viện trưởng Viện ABAII, đã phác thảo “bản đồ nghề nghiệp” trong hệ sinh thái blockchain theo nhiều nhóm: kỹ sư blockchain/smart contract, product & growth, data & research, security/audit, compliance, vận hành hệ thống… và khuyến nghị sinh viên đi theo lộ trình 3 bước: nền tảng - thực chiến dự án - chuẩn hóa năng lực (portfolio, chứng chỉ, mentor/network). TS. Lê Linh Lương cho rằng thị trường đánh giá cao người trẻ biết “làm thật” và có hồ sơ năng lực chứng minh được giá trị.

Theo các chuyên gia, blockchain và tài sản mã hóa đang mở ra cơ hội lớn cho thế hệ sinh viên, nhưng để phát triển bền vững, thị trường cần hội tụ đồng thời ba trụ cột: hành lang pháp lý phù hợp, nền tảng công nghệ đủ an toàn và đội ngũ nhân lực đủ năng lực triển khai.

Bà Khuất Bích Thủy, Giám đốc Pháp lý và Cấp phép của Tether tại Việt Nam, cho rằng yếu tố minh bạch và tuân thủ sẽ ngày càng là “tiêu chuẩn bắt buộc” khi thị trường tài sản số bước vào giai đoạn phát triển chính thống.

“Nhân lực trong lĩnh vực này cần rèn tư duy toàn cầu, khả năng tự học và kỷ luật nghề nghiệp cao, đồng thời cần trang bị các năng lực nền tảng như ngoại ngữ chuyên ngành, kiến thức về an toàn tài chính số và nhận thức đúng về quản trị rủi ro”, đại diện Tether tại Việt Nam nói.

Theo Vneconomy

Bộ Tài chính đang lấy ý kiến đối với Dự thảo Thông tư hướng dẫn kế toán đối với các tổ chức tham gia thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam. Mục đích nhằm cụ thể hóa khung pháp lý cho giai đoạn thí điểm thị trường tài sản mã hóa theo Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP của Chính phủ.

Thông tư được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng chuẩn mực về ghi nhận, hạch toán và trình bày báo cáo tài chính đối với các hoạt động liên quan đến tài sản mã hóa, đồng thời tăng cường tính minh bạch và quản lý rủi ro trên thị trường.

Áp dụng trong giai đoạn thí điểm, chưa điều chỉnh nghĩa vụ thuế

Theo dự thảo, Thông tư này điều chỉnh nguyên tắc kế toán đối với một số hoạt động đặc thù của các tổ chức tham gia thị trường tài sản mã hóa trong thời gian thí điểm, trên cơ sở tuân thủ Luật Kế toán, Luật Công nghiệp công nghệ số và các chuẩn mực kế toán Việt Nam hiện hành.

Đáng chú ý, Thông tư không điều chỉnh việc xác định nghĩa vụ thuế đối với các tổ chức tham gia thị trường tài sản mã hóa. Việc kê khai, nộp thuế vẫn thực hiện theo các quy định pháp luật về thuế hiện hành, tách biệt với nội dung kế toán trong giai đoạn thí điểm.

Ba nhóm đối tượng áp dụng gồm:

- Tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa, bao gồm các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ tổ chức thị trường giao dịch, lưu ký, nền tảng phát hành và các dịch vụ nghiệp vụ liên quan.

- Tổ chức phát hành tài sản mã hóa, thực hiện chào bán, phát hành tài sản mã hóa thông qua nền tảng được cấp phép.

- Nhà đầu tư trong nước là tổ chức, được thành lập và hoạt động theo pháp luật Việt Nam, tham gia đầu tư trên thị trường tài sản mã hóa.

Các đối tượng này phải thực hiện hạch toán kế toán theo Chế độ kế toán doanh nghiệp và các hướng dẫn cụ thể trong Thông tư.

Một trong những nội dung quan trọng của dự thảo là nguyên tắc quản lý và hạch toán tách biệt giữa tiền và tài sản mã hóa của khách hàng và tiền và tài sản mã hóa của tổ chức cung cấp dịch vụ.

Theo đó, các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ lưu ký tài sản mã hóa phải mở sổ theo dõi chi tiết theo từng khách hàng, từng loại tài sản, từng khoản phải thu; đồng thời ghi nhận doanh thu từ phí lưu ký, phí quản lý tài sản, phí thực hiện quyền và các nghiệp vụ liên quan một cách riêng biệt, minh bạch.

Phân loại tài sản mã hoá theo chuẩn quốc tế

Tài sản mã hoá được phân loại theo chuẩn mực quốc tế, gồm:

- Hàng tồn kho: Áp dụng với các đơn vị nắm giữ tài sản mã hoá với mục đích mua bán như sàn giao dịch, nhà tạo lập thị trường, doanh nghiệp giao dịch tài sản mã hoá.

- Công cụ tài chính: Không áp dụng trường hợp này vị Nghị quyết đã ghi rõ tài sản mã hoá không phải là chứng khoán và không phải là tài sản tài chính.

- Tài sản mã hoá hiện không phải là tài sản tài chính, không phải tiền, không có hình thái vật chất, tuy vậy có thể kiểm soát qua khoá riêng tư, có giá trị thích trường thì có thể phân loại là tài sản vô hình.

Phân loại tài sản mã hóa theo bản chất trong Nghị quyết

Theo quy định của Nghị quyết 05:

- Tài sản mã hoá là tài sản số có tài sản cơ sở là tài sản thực và không phải tiền; không phải chứng khoán; không phải tài sản tài chính.

- Chỉ được lưu ký và giao dịch trên sàn được cấp phép, giá trị được xác định theo giao dịch.

- Mang tính chất đầu tư được định hướng xếp vào nhóm tài sản đầu tư phi tài chính.

Trên cơ sở thực tiễn nêu trên, Bộ Tài chính cho rằng trong thời gian thực hiện thí điểm thị trường tài sản mã hoá tại Việt Nam việc xây dựng Thông tư hướng dẫn kế toán cho các tổ chức tham gia thị trường tài sản mã hoá tại Việt Nam chủ yếu trên cơ sở tham chiếu. Trong quá trình triển khai thực hiện và các vấn đề phát sinh thực tiễn thì Bộ Tài chính sẽ tiếp tục sửa đổi, bổ sung các nội dung hướng dẫn kế toán cho phù hợp.

Hoạt động tự doanh được hạch toán tương tự chứng khoán

Đối với hoạt động tự doanh tài sản mã hóa, dự thảo Thông tư quy định việc hạch toán doanh thu, chi phí và quản lý rủi ro tương tự hoạt động chứng khoán kinh doanh. Các tổ chức cung cấp dịch vụ phải:

- Theo dõi chi tiết từng loại tài sản mã hóa tự doanh đang nắm giữ;

- Hạch toán đầy đủ, kịp thời các khoản thu từ hoạt động tự doanh;

- Thực hiện trích lập dự phòng rủi ro tương tự quy định áp dụng đối với công ty chứng khoán.

Quy định này cho thấy định hướng tiếp cận thận trọng, coi tài sản mã hóa là một loại tài sản tài chính có rủi ro cao trong giai đoạn thí điểm.

Phát hành tài sản mã hóa được xem như hoạt động vay vốn

Với tổ chức phát hành tài sản mã hóa, dự thảo yêu cầu căn cứ vào bản chất giao dịch để hạch toán kế toán.

Đáng chú ý, hoạt động phát hành tài sản mã hóa được hướng dẫn hạch toán tương tự như hoạt động vay vốn của doanh nghiệp, thay vì ghi nhận như vốn chủ sở hữu hay doanh thu ngay tại thời điểm phát hành

Đối với nhà đầu tư trong nước là tổ chức, việc mua bán, nắm giữ tài sản mã hóa trên các nền tảng giao dịch được hạch toán tương tự hoạt động đầu tư tài chính, căn cứ vào mục đích nắm giữ (kinh doanh, đầu tư ngắn hạn hay dài hạn) để ghi nhận kế toán phù hợp.

Theo Kiến thức đầu tư