Đây là những quốc gia vốn đã phải đối mặt với áp lực suy giảm tăng trưởng kinh tế từ việc thắt chặt chính sách tiền tệ để ứng phó với cú sốc giá dầu do cuộc chiến tranh giữa Mỹ và Iran gây ra.

Việc lợi suất trái phiếu toàn cầu tăng mạnh càng khiến các nền kinh tế nói trên thêm căng thẳng, vì ngân hàng trung ương của họ đang đứng trước tình thế tiến thoái lưỡng nan khi phải cân nhắc giữa việc bảo vệ đồng nội tệ và duy trì tăng trưởng kinh tế.

Theo hãng tin Bloomberg, hiện tại, cả Indonesia, Philippines và Ấn Độ đều đang phải đối mặt với sự rút lui của dòng vốn và đồng tiền mất giá mạnh mẽ.

Lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ tăng cao đã đẩy giá trị đồng USD lên, làm giảm sức hấp dẫn của tài sản ở các thị trường mới nổi, dẫn đến dòng vốn chảy ra khỏi châu Á. Những biến động này làm gia tăng gánh nặng trả nợ bằng đồng USD và gây áp lực đòi hỏi các ngân hàng trung ương phải tăng lãi suất để bảo vệ đồng nội tệ và tăng sức hấp dẫn của trái phiếu nội địa, ngay cả khi tăng trưởng trong nước có dấu hiệu suy yếu.

Giá dầu tăng cao và mối lo về sự leo thang của lạm phát đã đẩy lợi suất trái phiếu chính phủ trên toàn thế giới lên mức cao nhất trong nhiều năm. Trong đó, lợi suất trái phiếu kho bạc kỳ hạn 30 năm của Mỹ đạt mức cao nhất kể từ năm 2007.

Đà tăng của lợi suất trái phiếu Mỹ đã làm gia tăng áp lực ở khắp các nền kinh tế châu Á mới nổi. Ngoại trừ đồng nhân dân tệ của Trung Quốc, tất cả các đồng tiền lớn ở châu Á đều suy yếu kể từ khi cuộc chiến tranh ở Vùng Vịnh nổ ra. Đồng peso Philippines, đồng rupee Ấn Độ và đồng rupiah Indonesia là những đồng tiền giảm giá mạnh nhất trong khu vực. Một chỉ số của Bloomberg về trái phiếu Philippines đã giảm 13% nếu tính theo giá trị bằng USD, mức giảm mạnh nhất trong số các thị trường châu Á mới nổi.

Vào ngày 20/5, Ngân hàng Trung ương Indonesia (BI) đã tăng lãi suất mạnh tay 0,5 điểm phần trăm - một mức tăng lớn hơn dự báo - để bảo vệ đồng rupiah trước nguy cơ rớt giá xuống những mức thấp kỷ lục mới. Đây là đợt tăng lãi suất đầu tiên của Indonesia trong vòng 2 năm trở lại đây.

Tuy nhiên, theo nhà kinh tế Jason Tuvey của công ty Capital Economics, tăng lãi suất cũng chỉ là một giải pháp tạm thời đối với những vấn đề mà Indonesia đang phải đối mặt. “Để đồng tiền phục hồi vững chắc hơn, Indonesia cần phải dịch chuyển khỏi các chính sách dân túy và can thiệp thị trường đã được áp dụng kể từ khi Tổng thống Prabowo lên nắm quyền”, ông nói.

Chính phủ Indonesia đã bắt đầu mua lại trái phiếu chính phủ của nước này nhằm hạ nhiệt lợi suất tăng cao và ngăn chặn dòng vốn chảy ra ngoài - theo Bộ trưởng Bộ Tài chính Indonesia Purbaya Yudhi Sadewa.

BI đã mua vào trái phiếu dài hạn kết hợp với bán ra trái phiếu ngắn hạn để thu hút thêm dòng vốn chảy vào nhằm hỗ trợ đồng tiền. Đây là động thái tương tự như biện pháp mà ngân hàng trung ương này đã áp dụng vào năm 2022 để kiềm chế sự gia tăng mạnh mẽ của lãi suất sau đại dịch Covid-19.

Tại Philippines, các nhà giao dịch và chuyên gia kinh tế đang thảo luận sôi nổi về khả năng lãi suất tăng mạnh nếu áp lực mất giá đối với đồng peso tiếp tục gia tăng. Chính phủ Philippines đã từ chối tất cả các mức giá đấu thầu trái phiếu chính phủ trong đợt chào bán vào ngày 19/5 để ngăn chặn một cú tăng mạnh của lợi suất.

Ấn Độ cho đến nay chủ yếu đã phản ứng bằng cách can thiệp vào thị trường tiền tệ và bảo hộ thương mại, bao gồm hạn chế nhập khẩu vàng và bạc. Các nhà kinh tế cho rằng các biện pháp tương tự có thể lan rộng đến Đông Nam Á, đặc biệt nếu giá lương thực tăng vọt.

Các nhà kinh tế của ngân hàng Citigroup cho rằng các lựa chọn chính sách trong tương lai cho Ấn Độ có thể bao gồm kiểm soát vốn chặt chẽ hơn, bao gồm các hạn chế đối với đầu tư trực tiếp ra nước ngoài của người dân và các quy tắc nghiêm ngặt hơn yêu cầu doanh nghiệp xuất khẩu phải đưa thu nhập ngoại tệ về nước.

Báo cáo của Citigroup nhận định khả năng các biện pháp như vậy được đưa ra trong tháng tới là cao, đồng thời cho biết thêm rằng mức dự trữ ngoại hối của Ấn Độ hiện vẫn “hợp lý” nhưng đang “xấu đi dần”.

Giới chuyên gia nhận định đợt bán tháo trái phiếu toàn cầu này đặt ra rủi ro đặc biệt nghiêm trọng đối với các nền kinh tế châu Á mới nổi vì lịch sử cho thấy tâm lý nhà đầu tư có thể thay đổi nhanh chóng khi điều kiện tài chính toàn cầu thắt chặt.

Trong cuộc khủng hoảng tài chính châu Á 1997-1998, các quốc gia bao gồm Thái Lan, Indonesia và Hàn Quốc đã chứng kiến đồng tiền sụt giá chóng mặt và dự trữ ngoại hối cạn kiệt trong vòng vài tháng. Nguyên do là nhà đầu tư mất niềm tin vào khả năng bù đắp thâm hụt tài khoản vãng lai lớn và bảo vệ tỷ giá hối đoái của các quốc gia này. Cuộc khủng hoảng đó đã gây ra suy thoái kinh tế nghiêm trọng, lạm phát tăng vọt và biến động chính trị.

Cuộc khủng hoảng “taper tantrum” năm 2013, được kích hoạt bởi các tín hiệu rằng Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) sẽ bắt đầu thu hẹp các biện pháp kích thích, cũng đã dẫn đến dòng vốn chảy mạnh khỏi các thị trường mới nổi khi lợi suất trái phiếu Mỹ tăng vọt. Khi đó, Ấn Độ, Indonesia và Philippines là những quốc gia bị ảnh hưởng nặng nề nhất. Các ngân hàng trung ương trong khu vực đã tăng cường can thiệp vào thị trường ngoại hối, nhưng đồng tiền của họ vẫn chịu áp lực giảm.

“Quy mô can thiệp ngoại hối như vậy sẽ ngày càng khó duy trì khi dự trữ ngoại hối đã bị rút cạn đáng kể mà áp lực giá năng lượng chưa giảm”, ông Sanjay Mathur - nhà kinh tế trưởng khu vực Đông Nam Á và Ấn Độ tại ngân hàng ANZ - nhận định trong một báo cáo vào tuần trước.

Các nhà kinh tế của ANZ dự báo thâm hụt tài khoản vãng lai của Ấn Độ và Indonesia lần lượt là 1,9% và 1,1% tổng sản phẩm trong nước (GDP) trong năm 2026, còn của Philippines ở mức 4%.

Cú sốc giá dầu đã kéo tốc độ tăng trưởng GDP của Philippines xuống mức yếu nhất kể từ năm 2009 ngoại trừ giai đoạn đại dịch. Lạm phát cũng vượt qua mức 7%, cao hơn nhiều so với mục tiêu 2 đến 4% của ngân hàng trung ương nước này.

Tại Indonesia, chính sách tài khóa mở rộng của Tổng thống Prabowo Subianto, bao gồm chương trình bữa ăn miễn phí của ông, đã khiến các nhà đầu tư lo ngại về quỹ đạo vay nợ và triển vọng tín nhiệm của nước này.

Về phần mình, Ấn Độ cũng đang đẩy mạnh đầu tư cơ sở hạ tầng và hỗ trợ phúc lợi ngay cả khi giá dầu đe dọa làm tăng thâm hụt tài khóa và kích thích lạm phát.

“Bài học từ cuộc khủng hoảng ‘taper tantrum’ và khủng hoảng tài chính châu Á là phần bù rủi ro có thể tăng rất nhanh và dự trữ ngoại hối tưởng chừng như đủ có thể cạn kiệt rất nhanh”, ông Rob Subbaraman - nhà kinh tế trưởng của ngân hàng Nomura Holdings - nhấn mạnh.

Theo Vneconomy

Dưới đây là các thông tin và sự kiện kinh tế thế giới đáng chú ý trong tuần 10-16/5/2026 do VnEconomy điểm lại:

Thượng đỉnh Mỹ - Trung không đạt nhiều kết quả đột phá

Ngày 15/5, Tổng thống Mỹ Donald Trump rời Bắc Kinh sau chuyến thăm cấp nhà nước hai ngày tới Trung Quốc nhưng không đạt nhiều kết quả đột phá. Hai bên duy trì bầu không khí tích cực, nhất trí lập Hội đồng Thương mại và Hội đồng Đầu tư, song chưa có cam kết lớn về Iran, đất hiếm, thuế quan hay con chip AI. Thỏa thuận mua 200 máy bay Boeing cũng thấp hơn kỳ vọng. Giới phân tích cho rằng hội nghị chủ yếu giúp tạo thiện chí và kiểm soát rủi ro leo thang, hơn là mở ra bước ngoặt trong quan hệ Mỹ - Trung.

Ông Kevin Warsh được Thượng viện Mỹ phê chuẩn làm chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed)

Ngày 13/5, Thượng viện Mỹ đã phê chuẩn ông Kevin Warsh làm Chủ tịch Fed với tỷ lệ 54 phiếu thuận và 45 phiếu chống, cho thấy sự chia rẽ giữa hai đảng. Cuộc họp tháng 6 sẽ là phép thử đầu tiên, khi Fed phải cân nhắc giữa nguy cơ lạm phát kéo dài và áp lực chính trị ngày càng lớn từ Nhà Trắng.

Kinh tế Iran chịu áp lực lớn vì chiến tranh

Theo hãng tin AP, kinh tế Iran đang chịu áp lực nghiêm trọng từ chiến sự với Mỹ, phong tỏa eo biển Hormuz, lạm phát cao và đồng rial mất giá mạnh. Lạm phát tại nước này đang ở mức khoảng 54%, trong khi xuất khẩu dầu - nguồn thu ngoại tệ chính của Tehran - bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) dự báo kinh tế Iran có thể giảm khoảng 6% trong 1 năm tới.

Chi phí chiến sự Iran của Mỹ tiếp tục tăng

Ngày 12/5, Bộ Quốc phòng Mỹ cho biết chi phí chiến sự Iran đã tăng lên khoảng 29 tỷ USD, tăng 4 tỷ USD chỉ trong 2 tuần, gồm chi phí sửa chữa, thay thế thiết bị và duy trì lực lượng tại khu vực xung đột. Con số này được công bố trước chuyến thăm Trung Quốc của ông Trump.

Lạm phát tại Mỹ cao nhất gần 3 năm

Theo Bộ Lao động Mỹ, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 4 tại nước này tăng 3,8% so với cùng kỳ năm trước, mức cao nhất gần 3 năm, chủ yếu do giá xăng dầu leo thang vì chiến tranh Mỹ - Iran. Giá năng lượng tăng mạnh kéo theo áp lực lan sang thực phẩm, thuê nhà, vé máy bay và vận tải. Lạm phát lõi cũng tăng, trong khi tiền lương không theo kịp giá cả, khiến sức ép lên người tiêu dùng lớn hơn.

Tâm lý người tiêu dùng Mỹ giảm xuống mức thấp kỷ lục mới

Theo khảo sát của Đại học Michigan, tâm lý người tiêu dùng Mỹ trong tháng 5 giảm xuống 48,2 điểm, mức thấp nhất kể từ khi dữ liệu bắt đầu được ghi nhận năm 1952. Nguyên nhân chính là chiến sự Iran kéo dài, giá năng lượng neo cao và lo ngại về thuế quan.

Xuất khẩu dầu của Nga có dấu hiệu suy giảm

Theo dữ liệu Bloomberg, xuất khẩu dầu thô của Nga giảm trong tuần tính đến ngày 10/5, chủ yếu do lượng dầu rời cảng Novorossiysk trên Biển Đen giảm mạnh vì cảnh báo tấn công bằng máy bay không người lái và thời tiết xấu. Giá dầu Urals cũng đi xuống, với mức chiết khấu so với Brent lớn. Dù vậy, lượng dầu Nga xuất khẩu sang châu Á vẫn tăng nhẹ.

Nga hạ dự báo tăng trưởng kinh tế 2026

Chính phủ Nga hạ dự báo tăng trưởng kinh tế năm 2026 từ 1,3% xuống 0,4%, sau khi GDP quý 1 giảm 0,3% so với cùng kỳ năm 2025. Phó thủ tướng Nga Alexander Novak cho biết kinh tế Nga vẫn chịu sức ép từ chính sách tiền tệ thắt chặt, các lệnh trừng phạt phương Tây, đứt gãy chuỗi cung ứng, thiếu lao động và ưu tiên ngân sách cho chiến tranh.

Tổng thống Nga tuyên bố chiến sự tại Ukraine sắp kết thúc

Đầu tuần này, Tổng thống Nga Vladimir Putin tuyên bố chiến sự Ukraine “đang đi đến hồi kết” và để ngỏ khả năng gặp Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky nếu hai bên đã thống nhất trước các điều kiện cho một thỏa thuận hòa bình. Tuy nhiên, lệnh ngừng bắn 3 ngày do Mỹ làm trung gian nhanh chóng vấp phải cáo buộc vi phạm từ cả Moscow và Kiev, cho thấy triển vọng chấm dứt xung đột vẫn rất mong manh.

Diễn biến mới nhất cho thấy hai bên đã trao đổi 205 tù binh mỗi bên vào ngày 15/5, bước đi được xem là một phần trong kế hoạch trao đổi 1.000 tù binh mỗi bên. Dù vậy, giao tranh vẫn chưa dừng lại. Ông Zelensky cho rằng Nga chưa có ý định kết thúc chiến tranh, khi một số đợt tấn công lớn tiếp tục xảy ra sau thời gian ngừng bắn.

EU ngày càng phụ thuộc vào LNG Mỹ

Theo Viện Kinh tế năng lượng và Phân tích tài chính (IEEFA), Mỹ có thể cung cấp gần 2/3 lượng khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) nhập khẩu của châu Âu trong năm 2026, sau khi đã chiếm 57% trong năm 2025. Xu hướng này giúp châu Âu giảm phụ thuộc vào khí đốt Nga và củng cố an ninh năng lượng ngắn hạn, nhưng cũng làm tăng rủi ro tập trung nguồn cung vào Mỹ.

Thiếu nhiên liệu đe doạ ngành vận tải biển

Chiến sự Iran và tình trạng eo biển Hormuz bị phong tỏa đang làm gián đoạn nguồn cung nhiên liệu tàu biển, đẩy giá loại nhiên liệu này tại Singapore từ khoảng 500 USD lên hơn 800 USD/tấn. Áp lực chi phí buộc các hãng vận tải biển giảm tốc độ tàu, điều chỉnh lịch trình hoặc chấp nhận trả giá cao hơn để duy trì hoạt động.

Sắp ra mắt hợp đồng tương lai năng lực tính toán AI

CME Group đang lên kế hoạch ra mắt hợp đồng tương lai gắn với năng lực tính toán trí tuệ nhân tạo (AI), sản phẩm được mô tả là đầu tiên thuộc loại này. Nếu được Ủy ban Giao dịch Hàng hóa Tương lai Mỹ (CFTC) phê duyệt, sản phẩm có thể bắt đầu giao dịch trong năm nay, giúp doanh nghiệp và nhà đầu tư phòng ngừa rủi ro trước biến động chi phí bộ xử lý đồ họa (GPU).

eBay từ chối lời chào mua 56 tỷ USD từ GameStop

Tuần này, eBay đã từ chối đề xuất mua lại trị giá 56 tỷ USD từ nhà bán lẻ trò chơi điện tử GameStop, cho rằng lời chào mua này thiếu độ tin cậy và không đủ hấp dẫn. eBay lo ngại về khả năng tài chính, mức đòn bẩy, rủi ro vận hành và vấn đề quản trị của GameStop. Động thái này có thể mở đường cho một nỗ lực thâu tóm mang tính thù địch.

EU cấm nhập khẩu thịt Brazil từ tháng 9

EU dự kiến cấm nhập khẩu thịt Brazil từ ngày 3/9/2026, sau khi các chuyên gia của các nước thành viên nhất trí loại Brazil khỏi danh sách đối tác đáp ứng tiêu chuẩn an toàn thực phẩm của khối. EU cho rằng Brazil chưa đáp ứng quy định về hạn chế sử dụng chất kháng vi sinh trong chăn nuôi, nhưng vẫn để ngỏ khả năng nối lại nhập khẩu nếu Brazil chứng minh tuân thủ đầy đủ tiêu chuẩn.

Iraq phát hiện mỏ dầu khổng lồ gần Saudi Arabia

Tuần này, Iraq công bố phát hiện mỏ dầu lớn tại khối Qurnain ở tỉnh Najaf, gần biên giới Saudi Arabia, với ước tính ban đầu tại một khu vực thăm dò là hơn 8,8 tỷ thùng dầu thô. Phát hiện này diễn ra khi xuất khẩu dầu Iraq đang chịu ảnh hưởng nghiêm trọng từ chiến tranh Mỹ - Iran và gián đoạn tại eo biển Hormuz.

Mỹ trừng phạt ba công ty vệ tinh Trung Quốc vì hỗ trợ Iran

Tuần này, Mỹ áp lệnh trừng phạt 3 công ty vệ tinh thương mại Trung Quốc với cáo buộc cung cấp ảnh vệ tinh giúp Iran tấn công lực lượng Mỹ tại Trung Đông. Động thái này diễn ra ngay trước chuyến thăm Trung Quốc của Tổng thống Trump.

Theo Vneconomy

Lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ tăng mạnh vào thứ Sáu, trong bối cảnh làn sóng bán tháo trái phiếu lan rộng toàn cầu khi các nhà giao dịch lo ngại về cú sốc lạm phát xuất phát từ giá dầu tăng vọt do xung đột tại Trung Đông. Kỳ vọng về việc các ngân hàng trung ương sẽ phản ứng bằng cách tăng lãi suất cũng leo thang mạnh.

Vào lúc 14:35 ET (01:35 sáng hôm sau theo giờ Việt Nam), lợi suất trái phiếu kỳ hạn 10 năm của Mỹ tăng 14 điểm cơ bản lên 4,599%, mức cao nhất trong gần một năm qua.

Trong khi đó, lợi suất trái phiếu kỳ hạn 30 năm vượt ngưỡng tâm lý quan trọng 5% và gần đây nhất ghi nhận mức tăng 11 điểm cơ bản lên 5,125%, cao nhất kể từ tháng 6/2007.

Làn sóng bán tháo trái phiếu toàn cầu cũng tạo ra các mốc đáng chú ý đối với các công cụ chuẩn khác: lợi suất trái phiếu chính phủ kỳ hạn 30 năm của Anh (gilt) chạm mức cao nhất kể từ năm 1998, trong khi lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản kỳ hạn 30 năm đạt mức cao kỷ lục. Dữ liệu chính phủ từ quốc gia châu Á này cho thấy chỉ số giá sản xuất (PPI) trong tháng 4 tăng với tốc độ hàng năm nhanh nhất kể từ tháng 5/2023, củng cố thêm khả năng Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (Bank of Japan) có thể tăng lãi suất.

“Trái phiếu toàn cầu đã chịu áp lực trong suốt tuần qua do các số liệu lạm phát nóng tại nhiều nền kinh tế lớn và bất ổn chính trị tại Anh. Lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm tăng 24 điểm cơ bản trong tuần này. Lợi suất gilt kỳ hạn 10 năm của Anh tăng 26 điểm cơ bản trong tuần. Lợi suất JGB kỳ hạn 10 năm của Nhật Bản tăng 23 điểm cơ bản trong tuần,” ông Michael O’Rourke, chiến lược gia thị trường trưởng tại Jones Trading, cho biết với Investing.com.

“Khi trái phiếu tiếp tục suy yếu, các nhà đầu tư tổ chức trên thị trường cổ phiếu tỏ ra thận trọng khi bước vào cuối tuần,” ông nói thêm. Thực tế, Phố Wall đã lao dốc mạnh vào thứ Sáu, với chỉ số S&P 500 giảm gần 1%.

Kỳ vọng Fed tăng lãi suất gia tăng

Lạm phát là chủ đề trọng tâm trong tuần này sau khi các báo cáo chỉ số giá tiêu dùng (CPI) và chỉ số giá sản xuất (PPI) của Mỹ cho tháng 4 được công bố. Cả hai đều vượt kỳ vọng và cho thấy giá dầu tăng vọt do chiến tranh Iran đang tác động lớn đến giá cả đối với người tiêu dùng và nhà sản xuất Mỹ. Hai thành phần này cùng nhau đóng góp vào chỉ số giá chi tiêu tiêu dùng cá nhân lõi (PCE lõi), vốn được xem là thước đo lạm phát ưa thích của Cục Dự trữ Liên bang (Fed).

“Giá năng lượng đang rất nóng và điều này nằm trong dự báo. Các thành phần của CPI, PPI và giá nhập khẩu có tác động trực tiếp vào chỉ số PCE cho thấy mức tăng hàng tháng có thể trên 0,6%. Điều đó sẽ cho chúng ta một mức tăng hàng năm rất nóng từ 3,6% đến 3,7%, cao nhất kể từ tháng 5/2023. Nguyên nhân chính là do tác động của chiến tranh Iran đối với lạm phát,” bà Diane Swonk, kinh tế trưởng tại KPMG U.S., cho biết trên X.

“PCE lõi dự kiến tăng ở mức ôn hòa hơn là 0,3% sau khi làm tròn - có thể cao hơn hoặc thấp hơn một chút. Điều đó sẽ đưa chỉ số lõi lên 3-3,1%, thấp hơn một chút so với tốc độ hàng năm 3,2% trong tháng 3, nhưng vẫn còn quá nóng,” bà Swonk nói thêm.

Các thành viên thị trường đã phản ứng với dữ liệu lạm phát tuần này bằng cách tăng khả năng Fed sẽ tăng lãi suất tại tất cả các cuộc họp chính sách tiền tệ còn lại trong năm nay. Trên thị trường dự đoán Kalshi, xác suất Fed tăng lãi suất trước tháng 7/2027 đã tăng lên 60%.

“Chúng ta chưa thoát khỏi những tác động khốc liệt của chiến tranh và tình hình sẽ còn tệ hơn trước khi được cải thiện. Fed đang nghiêng về hướng chờ và quan sát, nhưng một bộ phận đáng kể lo ngại rằng động thái tiếp theo sẽ là tăng lãi suất chứ không phải giảm. Đây chính là dự báo của chúng tôi cho nửa cuối năm - một lập trường không dễ dàng gì,” bà Swonk cho biết.

Dữ liệu lạm phát cũng xuất hiện vào thời điểm chuyển giao tại Fed. Thứ Sáu là ngày làm việc cuối cùng của Chủ tịch đương nhiệm ông Jerome Powell. Ông sẽ được thay thế bởi cựu Thống đốc Fed ông Kevin Warsh, người được Tổng thống Trump lựa chọn để tiếp quản vị trí của ông Powell. Tổng thống Mỹ đã kêu gọi hạ lãi suất kể từ khi nhậm chức nhiệm kỳ thứ hai, công khai gây áp lực lên Fed và ông Powell, đồng thời chỉ đạo chính quyền của mình mở cuộc điều tra đối với ngân hàng trung ương.

Bất ổn liên quan đến Iran tiếp tục đè nặng

Tâm lý trên Phố Wall vào thứ Sáu cũng bị ảnh hưởng sau khi Tổng thống Donald Trump trở về từ chuyến thăm Trung Quốc mà không đạt được bất kỳ đột phá đáng kể nào về thương mại hay tình hình Trung Đông.

Ông Trump đã dành nhiều lời khen ngợi cho Chủ tịch Trung Quốc ông Tập Cận Bình trong chuyến thăm, và nhấn mạnh một số điểm tích cực như việc Trung Quốc đồng ý mua dầu từ Mỹ, cam kết mua máy bay Boeing, hàng nông sản, và mở cửa thị trường cho Visa. Truyền thông nhà nước Trung Quốc cho biết ông Tập ghi nhận những tiến triển rõ rệt trong việc xây dựng mối quan hệ Mỹ-Trung mang tính xây dựng hơn, và hai nước đã đồng ý tăng cường giao tiếp và phối hợp về các vấn đề then chốt.

Tuy nhiên, hai nhà lãnh đạo cung cấp rất ít chi tiết về những thỏa thuận cụ thể đã được ký kết trong chuyến thăm của ông Trump - chuyến thăm đầu tiên của một tổng thống Mỹ đương nhiệm kể từ chuyến thăm của chính ông Trump vào năm 2017.

Cuộc chiến tại Iran cũng không đạt được tiến triển nào trong các cuộc đàm phán giữa ông Trump và ông Tập. Ông Trump cho biết trên Fox News rằng ông Tập muốn thấy một thỏa thuận hòa bình giữa các bên tham chiến, và Trung Quốc muốn eo biển Hormuz được mở cửa, không ủng hộ việc Iran thu phí quá cảnh qua tuyến đường thủy huyết mạch này. Tổng thống cũng cho biết Trung Quốc sẽ không cung cấp thiết bị quân sự cho Iran.

“Có vẻ như thị trường trái phiếu đang nhắc nhở mọi người rằng eo biển vẫn đóng cửa. Và Trung Quốc sẽ không làm gì để giúp mở lại,” ông Sonu Varghese, chiến lược gia vĩ mô trưởng tại Carson Group, viết trên X.

Bất ổn chính trị cũng gây áp lực lên thị trường trái phiếu Anh

Nhìn ra ngoài nước Mỹ, làn sóng bán tháo tại Anh cũng thu hút sự chú ý. Ngoài rủi ro từ xung đột Trung Đông và lạm phát, thị trường trái phiếu còn chịu áp lực từ những diễn biến chính trị mới nhất tại nền kinh tế lớn thứ sáu thế giới.

Kết quả bầu cử hội đồng địa phương thảm bại tuần trước tại Anh đối với Đảng Lao động cầm quyền của Thủ tướng Keir Starmer đã dẫn đến một cuộc khủng hoảng lãnh đạo, với nhiều nghị sĩ từ chức hoặc kêu gọi ông Starmer từ chức.

“Từ đầu năm đến nay, ngày càng có nhiều dấu hiệu cho thấy vai trò lãnh đạo đất nước và Đảng Lao động của ông Keir Starmer đang suy yếu, với kết quả bầu cử địa phương thảm họa tuần trước có thể báo hiệu sự kết thúc nhiệm kỳ thủ tướng của ông. Những đồn đoán dồn dập này đã tạo ra sự bất ổn về tương lai của đất nước dưới một nhà lãnh đạo mới, từ đó thúc đẩy chi phí vay của chính phủ, hay lợi suất gilt (trái phiếu chính phủ Anh), tăng đều đặn,” ông Dan Coatsworth, trưởng bộ phận thị trường tại AJ Bell, cho biết vào thứ Năm.

“Xu hướng này đã đạt đến điểm bùng phát trong tuần này – lợi suất gilt kỳ hạn 30 năm và 10 năm đều chạm mức cao nhất lần lượt kể từ năm 1998 và 2007,” ông Coatsworth lưu ý.

Đồng bảng Anh (sterling) cũng bị kéo xuống trong tuần này, dự kiến mất giá hơn 2%.

Theo Investing

Sáng 13/5 theo giờ Việt Nam, MSCI công bố kết quả xem xét định kỳ quý II đối với các bộ chỉ số cổ phiếu. Các thay đổi sẽ có hiệu lực sau khi thị trường đóng cửa phiên 29/5.

Với MSCI Frontier Markets Index, chỉ số theo dõi nhóm thị trường cận biên, MSCI sẽ đưa thêm 5 cổ phiếu vào danh mục và đưa 8 cổ phiếu ra khỏi danh mục.

Trong nhóm cổ phiếu mới có quy mô vốn hóa lớn nhất, có hai đại diện Việt Nam là HDBank (Mã: HDB) (ngân hàng) và Lọc Hóa dầu Việt Nam (Mã: BSR) (dầu khí).

Cũng trong kỳ xem xét tháng 5, MSCI Frontier Markets Small Cap Index sẽ có 25 cổ phiếu được đưa vào và 19 cổ phiếu được đưa ra khỏi chỉ số.

Tuy nhiên, MSCI không công bố danh sách chi tiết các cổ phiếu thay đổi ở cả 2 rổ trên.

Theo tài liệu cập nhật đến ngày 30/4, MSCI Frontier Markets Index đang có 247 cổ phiếu thành phần. Nếu tính theo số lượng cổ phiếu được đưa vào và đưa ra trong kỳ này, danh mục chỉ số sẽ giảm ròng 3 cổ phiếu, còn 244 mã sau khi thay đổi có hiệu lực.

Chỉ số này đại diện cho nhóm cổ phiếu vốn hóa lớn và vừa tại 28 thị trường cận biên, trong đó có Việt Nam.

Trước kỳ điều chỉnh tháng 5, Việt Nam tiếp tục là thị trường có tỷ trọng lớn nhất trong MSCI Frontier Markets Index.

Tại ngày 30/4, tỷ trọng Việt Nam đạt 30,42%, tăng so với mức 28,81% tại cuối tháng 1. Các thị trường đứng sau Việt Nam gồm Romania với 11,87%, Morocco 10,84%, Kazakhstan 7,07% và Slovenia 6,67%. So với cuối tháng 1, tỷ trọng Việt Nam tăng, trong khi Romania và Morocco cùng giảm nhẹ. Điều này giúp khoảng cách giữa Việt Nam và nhóm thị trường đứng sau được nới rộng thêm.

Việt Nam vẫn áp đảo tỷ trọng danh mục MSCI Frontier Markets Index cuối tháng 4. (Nguồn: MSCI).

Trong nhóm 10 cổ phiếu có tỷ trọng lớn nhất chỉ số Frontier tại cuối tháng 4, Việt Nam có ba đại diện là Vingroup (Mã: VIC), Vinhomes (Mã: VHM) và Hòa Phát (Mã: HPG).

Trong đó, VIC là cổ phiếu lớn nhất toàn chỉ số với tỷ trọng 8,86%. Hai đại diện còn lại là VHM với 2,70% và HPG với 1,88%.

VIC, VHM, HPG nằm trong 10 mã chiếm tỷ trọng lớn nhất MSCI Frontier Markets Index cuối tháng 4. (Nguồn: MSCI).

Về phân bổ theo ngành, nhóm tài chính đang chiếm tỷ trọng lớn nhất trong MSCI Frontier Markets Index, đạt 36,17%. Các nhóm lớn tiếp theo là bất động sản 14,99%, năng lượng 10,14%, công nghiệp 7,56% và vật liệu 7,52%.

Cơ cấu MSCI Frontier Markets Index cuối tháng 4 theo lĩnh vực. (Nguồn: MSCI).

Ở góc nhìn rộng hơn, câu chuyện MSCI cũng được thị trường quan tâm trong bối cảnh Việt Nam đang hướng tới mục tiêu nâng hạng. Chia sẻ bên lề đại hội đồng cổ đông thường niên mới đây, ông Nguyễn Duy Hưng, Chủ tịch HĐQT Chứng khoán SSI, cho rằng điều kiện của MSCI cao hơn và khó hơn FTSE.

Bước đầu tiên là Việt Nam cần được MSCI đưa vào danh sách theo dõi nâng hạng, sau đó tiếp tục điều chỉnh để đáp ứng các yêu cầu của tổ chức này. Ông Hưng nhìn nhận, với kinh nghiệm làm việc trong câu chuyện FTSE thời gian qua, Việt Nam có cơ sở để tiếp tục làm việc với MSCI. Ông kỳ vọng việc Việt Nam được đưa vào danh sách theo dõi có thể sớm xảy ra, còn quá trình hoàn thiện các điều kiện của MSCI sẽ được thực hiện từng bước.

Theo Dòng Vốn Kinh Doanh

Diện mạo thị trường hiện tại khác xa với những năm trước. Minh chứng rõ nét nhất nằm ở đồng Nhân dân tệ (CNY) - vốn đã tăng trưởng ổn định suốt một năm qua và vừa chạm mức cao nhất trong 3 năm.

Dù các chủ đề hóc búa như cuộc chiến của Mỹ - Israel tại Iran, vấn đề Đài Loan (Trung Quốc), đất hiếm và vũ khí hạt nhân vẫn nằm trên bàn nghị sự, giới đầu tư vẫn đang đặt cược lớn vào nỗ lực thúc đẩy công nghệ của Trung Quốc.

Vị thế thay đổi trên bàn cờ quyền lực

Chỉ số Shanghai Composite hiện đang giao dịch ở mức cao nhất trong 11 năm, trong khi tăng trưởng xuất khẩu đang tăng tốc mạnh mẽ nhờ làn sóng đơn hàng liên quan đến AI. Ngay cả khi thặng dư thương mại ngày càng nới rộng, các nhà quản lý quỹ cũng không còn lo ngại về một vòng áp thuế mới từ Mỹ. Họ đã chuyển dịch danh mục đầu tư sang ủng hộ chiến dịch tự chủ trí tuệ nhân tạo của Bắc Kinh.

“Thế trận đã đảo chiều. Trung Quốc hiện có rất ít điều cần phải tha thiết thảo luận với ông Trump”, ông Yang Tingwu, Phó Tổng giám đốc Tongheng Investment, nhận định. Ông Yang cho rằng cuộc chiến chưa có hồi kết với Iran đã làm suy yếu vị thế của Tổng thống Mỹ.

Sự chuyển dịch tiêu điểm này phản ánh việc các bên đã hạ nhiệt chính sách kể từ khi hai nhà lãnh đạo tạm dừng cuộc chiến thương mại cách đây 6 tháng. Thêm vào đó, các tòa án Mỹ đã bác bỏ phần lớn rào cản thuế quan ban đầu của ông Trump, trong khi dữ liệu thương mại cho thấy hàng hóa Trung Quốc vẫn cập bến Mỹ thông qua các nước Đông Nam Á.

Nhân dân tệ đạt mức cao nhất trong ba năm

Trong nhiệm kỳ đầu và giai đoạn đầu nhiệm kỳ hai của ông Trump, đồng Nhân dân tệ từng được coi là hàn thử biểu cho quan hệ song phương. Tuy nhiên, kể từ sau cơn bão thuế quan hồi tháng 4/2025, đồng tiền này đã được dẫn dắt đi lên nhờ xuất khẩu bùng nổ.

Ông Trump và ông Tập (Nguồn: Reuters)

Các nhà phân tích tại Goldman Sachs nhận định: “Hội nghị thượng đỉnh có thể là chất xúc tác chiến thuật giúp CNY mạnh thêm, nhưng sức mạnh của đồng tiền này mang tính nền tảng và lâu dài hơn thế”.

Dự báo trong 12 tháng tới, CNY có thể đạt mức 6,5 đổi 1 USD. Vào thứ Hai vừa qua, CNY đã chạm mốc 6,79 - mức cao nhất trong 3 năm.

Kỳ vọng vào những thoả thuận lớn

Sự tham gia dự kiến của các lãnh đạo doanh nghiệp hàng đầu Mỹ tại thượng đỉnh lần này đã thắp lên hy vọng về các thỏa thuận trải dài từ tài chính, nông nghiệp đến năng lượng và hàng không.

Một số nhà đầu tư còn kỳ vọng Trung Quốc có thể đóng vai trò trung gian hòa giải cho hòa bình tại Trung Đông.

“Tôi hy vọng ông Trump có thể thuyết phục ông Tập gây áp lực lên Iran để mở lại Eo biển Hormuz, giúp dòng chảy dầu mỏ được khơi thông”, Jack Ablin, chiến lược gia trưởng tại Cresset Wealth Advisors, chia sẻ.

Tuy nhiên, khi kỳ vọng về một tuyên bố chung mang tính đột phá là không cao, đa số các nhà giao dịch vẫn quay lại với “động cơ” thực sự của thị trường: cơn sốt AI toàn cầu. Câu hỏi lớn nhất hiện nay là liệu Mỹ có cho phép bán các dòng chip Nvidia tiên tiến hơn tại Trung Quốc hay không.

“Thứ duy nhất đáng để theo dõi lúc này là những diễn biến xoay quanh AI”, ông Zeng Wanping, quản lý quỹ tại Beijing Monolith Fund Management, khẳng định. “Đây là ưu tiên số một của thị trường, không có gì khác”.

Theo Doanh Nghiệp & Kinh Doanh

Mục tiêu đặt ra cho giai đoạn 2026 - 2030 là tăng trưởng kinh tế hơn 10%/năm thể hiện khát vọng phát triển mạnh mẽ, song để đạt được không hề đơn giản.

Bên cạnh những động lực truyền thống như: Xuất khẩu, đầu tư dễ bị tác động bởi yếu tố bên ngoài, một nội lực quan trọng khơi thông các nguồn lực tắc nghẽn của nền kinh tế chính là sự đột phá về thể chế.

Tại cuộc họp với Bộ Tư pháp sáng 11/5, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng nhắc lại nhiệm vụ trọng tâm và lâu dài là “tăng trưởng hai con số dựa trên cải cách mạnh mẽ thể chế”.

Xây dựng và hoàn thiện thể chế phù hợp để xác lập mô hình tăng trưởng mới, cơ cấu lại nền kinh tế, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa; chuyển từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”, tháo gỡ căn bản các rào cản, điểm nghẽn về thể chế, cơ chế, chính sách.

Đây là những nhiệm vụ quan trọng cho Chính phủ nhiệm kỳ mới nếu muốn giải phóng nguồn lực, đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số trong bối cảnh thế giới còn nhiều bất định. Đồng thời, đây cũng là điều kiện để doanh nghiệp phát triển, đạt quy mô và trình độ quản trị cao hơn, từ đó chủ động tuân thủ quy định tốt hơn và Nhà nước có thể giảm bớt gánh quản lý bằng các thủ tục hành chính.

Sự yếu kém thể chế không chỉ do thiếu quy định

Chuyên gia kinh tế Nguyễn Minh Cường. (Ảnh: ADB Việt Nam).

Trao đổi với chúng tôi, Chuyên gia kinh tế Nguyễn Minh Cường, chỉ ra rằng sự kém hiệu quả của thể chế tại Việt Nam không đơn thuần bắt nguồn từ việc thiếu quy định hay quy định chưa đầy đủ.

Kể từ khi tiến hành Đổi Mới, Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu đáng kể về tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, cứ mỗi khi nền kinh tế tăng trưởng nhanh, các mất cân đối vĩ mô lại xuất hiện, buộc Nhà nước phải thắt chặt chính sách để ổn định. Chu kỳ lặp lại này cho thấy vấn đề không chỉ nằm ở các chính sách điều hành ngắn hạn, mà bắt nguồn từ những hạn chế mang tính cấu trúc của thể chế kinh tế.

Nguyên nhân nằm ở, tốc độ phát triển kinh tế – xã hội còn nhanh chóng hơn cả tốc độ hoàn thiện, sửa đổi luật. Thứ hai, các vấn đề kinh tế – xã hội ngày càng mang tính đa chiều, liên ngành, trong khi cách tiếp cận làm luật vẫn chủ yếu theo ngành dọc, gần như một chiều. Hệ quả là xuất hiện độ vênh đáng kể giữa một hệ thống pháp luật mang tính đơn tuyến và thực tiễn vận động đa dạng, phức tạp.

Thứ ba, trong khi số lượng luật mới liên tục gia tăng nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật, thì yêu cầu đơn giản hóa thủ tục hành chính lại tạo ra sức ép ngược buộc phải cắt giảm các quy định. Hệ quả là hệ thống pháp luật thường xuyên biến động, khiến môi trường kinh doanh trở nên thiếu ổn định và khó dự đoán.

Sâu xa hơn, vấn đề nằm ở chỗ nền tảng để thể chế vận hành hiệu quả, một hệ sinh thái doanh nghiệp tư nhân đủ mạnh, vẫn chưa được hình thành. Khi nền tảng này còn thiếu, thể chế khó có thể phát huy tác dụng, bất kể số lượng quy định được bổ sung hay điều chỉnh nhiều đến mức nào.

Một đặc trưng nổi bật của khu vực tư nhân Việt Nam là sự chiếm ưu thế của các doanh nghiệp và hộ kinh doanh nhỏ. Phần lớn các doanh nghiệp và hộ kinh doanh nhỏ có năng lực quản trị hạn chế, mức độ minh bạch thấp và khả năng tích lũy yếu. Trong điều kiện đó, thị trường không thể tự điều tiết một cách hiệu quả.

Những rủi ro như gian lận, trốn thuế hay vi phạm quy định dễ phát sinh, buộc Nhà nước phải đảm nhận vai trò kiểm soát trực tiếp ở mức độ cao hơn so với các nền kinh tế có hệ sinh thái doanh nghiệp phát triển.

Từ thực tế này, một cơ chế vận hành mang tính tự củng cố dần hình thành. Khi doanh nghiệp còn yếu và thiếu chuẩn mực, Nhà nước có xu hướng tăng cường quản lý thông qua việc siết chặt thủ tục, mở rộng điều kiện kinh doanh và gia tăng hoạt động thanh tra, kiểm tra. Những biện pháp này, xét về mặt quản lý, là phản ứng hợp lý nhằm giảm thiểu rủi ro thị trường. Tuy nhiên, hệ quả đi kèm là chi phí tuân thủ gia tăng và rủi ro pháp lý đối với doanh nghiệp trở nên lớn hơn.

Trong môi trường như vậy, việc mở rộng quy mô không còn là lựa chọn hấp dẫn. Nhiều doanh nghiệp có xu hướng duy trì quy mô nhỏ, hạn chế minh bạch hóa, hoặc thậm chí hoạt động trong khu vực bán chính thức để tránh gánh nặng tuân thủ.

Vì vậy, trong nhiều năm, số lượng doanh nghiệp của Việt Nam vẫn chỉ dừng lại ở khoảng một triệu. Khi phần lớn doanh nghiệp không lớn lên, cấu trúc khu vực tư nhân tiếp tục bị phân mảnh và yếu kém. Điều này lại củng cố thêm lý do để Nhà nước duy trì, thậm chí tăng cường kiểm soát do lo ngại về thất thu thuế và rủi ro thị trường.

“Theo thời gian, một vòng luẩn quẩn mang tính cơ cấu được hình thành, trong đó sự yếu kém của doanh nghiệp và mức độ can thiệp của Nhà nước liên tục củng cố lẫn nhau, khiến cả hai cùng bị mắc kẹt trong trạng thái kém hiệu quả”, ông Cường cho biết.

Xây dựng hệ sinh thái DN tư nhân chuyên nghiệp

Trong bối cảnh đó, việc tiếp tục xây dựng và hoàn thiện “hành lang pháp lý” thường được xem là giải pháp trung tâm. Tuy nhiên, nếu nền tảng doanh nghiệp không thay đổi, cách tiếp cận này khó có thể mang lại cải thiện thực chất.

Nghị quyết 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân đã ra đời được một năm với chuyển động rõ nét nhất là khu vực kinh tế tư nhân đã chuyển từ tâm thế “thích ứng để tồn tại” sang tâm thế “khát vọng lớn lên”.

Khi nền kinh tế chủ yếu gồm các doanh nghiệp nhỏ, thiếu chuyên nghiệp và dễ phát sinh rủi ro, thể chế sẽ có xu hướng dựa nhiều vào tiền kiểm, thủ tục và kiểm soát trực tiếp. Ngược lại, khi xuất hiện một lực lượng doanh nghiệp đủ lớn, có năng lực quản trị tốt và minh bạch, Nhà nước có thể chuyển dần sang hậu kiểm, giảm can thiệp vi mô và dựa nhiều hơn vào các nguyên tắc thị trường.

TS. Nguyễn Minh Cường nhấn mạnh, chỉ khi hệ sinh thái doanh nghiệp tư nhân đủ lớn, đủ chuyên nghiệp, nhu cầu quản lý hành chính trực tiếp mới giảm dần. Đồng thời, áp lực từ thị trường sẽ thúc đẩy Nhà nước cải cách theo hướng thu hẹp vai trò can thiệp vi mô, tập trung vào thiết lập luật chơi, bảo đảm cạnh tranh và duy trì ổn định vĩ mô.

GS. Trần Thọ Đạt, nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế Quốc dân cũng cho rằng, để kích hoạt nội lực, không chỉ dừng lại ở việc cải cách thủ tục, mà cần tạo ra một “luật chơi” ổn định, minh bạch và những không gian đầu tư đủ lớn để doanh nghiệp tự tin bước ra khỏi vùng an toàn.

Những nỗ lực trong một năm qua của Chính phủ và cả hệ thống chính trị cho thấy đây là thời điểm rất đặc biệt. Ở phía Nhà nước, cơ hội đang được mở ra với một không gian chính sách thuận lợi hơn bao giờ hết. Nhưng ở phía doanh nghiệp, cũng cần một sự thay đổi tư duy tương ứng, GS. Đạt cho hay.

Theo Doanh Nghiệp & Kinh Doanh

Sở Giao dịch Chứng khoán TP HCM (HOSE) vừa công bố thay đổi thành phần các bộ chỉ số VNMITECH, VN50 Growth và HOSE-Index.

Đối với chỉ số VN30, cổ phiếu DGC của Hoá chất Đức Giang bị loại do cổ phiếu bị đưa vào diện kiểm soát. Không chỉ VN30, DGC còn bị loại khỏi bộ chỉ số VN100, VNAllshare, VNMITECH và VN50 Growth.

Theo thông báo của HOSE, cổ phiếu DGC sẽ bị chuyển từ diện cảnh báo sang diện kiểm soát kể từ ngày 13/5 do chậm nộp báo cáo tài chính năm 2025 đã kiểm toán quá 30 ngày so với thời hạn quy định. Trong khi đó, mã BSR của CTCP Lọc Hoá dầu Bình Sơn được thêm vào VN30 thay thế DGC.

Theo dữ liệu công bố gần nhất, 4 ETF mô phỏng chỉ số VN30 gồm DCVFMVN30 ETF (E1VFVN30), SSIAM VN30 ETF (FUESSV30), MAFM VN30 ETF (FUEMAV30) và KIM Growth VN30 ETF (FUEKIV30) đang nắm tổng cộng khoảng 1,3 triệu cổ phiếu DGC. Trong đó, số liệu của SSIAM VN30 ETF được cập nhật tại thời điểm cuối tháng 3, trong khi ba ETF còn lại cập nhật đến cuối tháng 4.

(Nguồn: Xuân Nghĩa tổng hợp).

Cụ thể hơn, DCVFMVN30 ETF hiện nắm nhiều nhất với 645.200 cổ phiếu DGC, tiếp theo là KIM Growth VN30 ETF với 455.600 cổ phiếu. MAFM VN30 ETF sở hữu 142.800 cổ phiếu, còn SSIAM VN30 ETF nắm khoảng 42.580 cổ phiếu.

Trong trường hợp các ETF thực hiện cơ cấu hoàn toàn theo danh mục mới của VN30, lượng cổ phiếu này nhiều khả năng sẽ bị bán ra trong các kỳ tái cơ cấu sắp tới.

Liên quan đến tình hình hoạt động, sáng 8/5, Hoá chất Đức Giang đã tổ chức ĐHĐCĐ bất thường nhằm kiện toàn nhân sự cấp cao sau biến cố liên quan đến một số lãnh đạo doanh nghiệp. Tại đại hội, ban lãnh đạo cho biết mục tiêu hiện tại là nhanh chóng lựa chọn đơn vị kiểm toán để triển khai báo cáo tài chính kiểm toán năm 2025 và sớm đưa cổ phiếu ra khỏi diện kiểm soát.

Đại diện doanh nghiệp cho biết thời điểm cụ thể để khắc phục tình trạng kiểm soát còn phụ thuộc vào tiến độ làm việc với đơn vị kiểm toán. Đồng thời, công ty cũng cho biết việc các khai trường tạm dừng hoạt động khiến doanh nghiệp phải tăng mua nguyên liệu từ bên ngoài và nhập khẩu thêm, qua đó có thể làm gia tăng chi phí đầu vào.

Chốt phiên 8/5, cổ phiếu DGC dừng tại 52.200 đồng/cp, giảm khoảng 20% so với cách đây một quý. Thanh khoản bình quân đạt khoảng 5 triệu đơn vị mỗi phiên, đưa vốn hóa thị trường của doanh nghiệp còn hơn 19.800 tỷ đồng.

Theo Dòng Vốn Kinh Doanh

FTSE Russell mới đây đã ra thông báo cập nhật về danh sách cổ phiếu khả năng dựa trên điều kiện các cổ phiếu không thành phần. Danh sách mới này hiện bao gồm 23 mã, thay vì 32 mã trong báo cáo trước đây. Ngoài ra, FTSE cũng đã cập nhật thêm về tỷ trọng ước tính của Việt Nam trong các chỉ số liên quan, theo dữ liệu tại ngày 31 tháng 3 2026.

Cụ thể, theo báo cáo mới công bố của SSI Research, FTSE Russell đã cập nhật danh sách các cổ phiếu đáp ứng điều kiện dựa trên nhóm không thuộc rổ thành phần. Danh sách này hiện được rút gọn còn 23 mã gồm các mã như: VIC, HPG, VHM, FPT, MSN, SSI, VNM, STB, VCB, VJC, VRE, VIX, NVL, VCI, SHB, GEX, VND, KBC, KDH, BID, DGC, BSR, GEE.

Cùng với đó, FTSE Russell cũng điều chỉnh ước tính tỷ trọng của Việt Nam trong các bộ chỉ số toàn cầu, dựa trên dữ liệu tại ngày 31/3/2026. Cụ thể, tỷ trọng của Việt Nam trong FTSE Emerging All Cap giảm từ 0,350% xuống 0,329%, trong khi tỷ trọng trong FTSE All-World giảm từ 0,024% xuống còn 0,020%. Tỷ trọng trong FTSE Emerging cũng điều chỉnh từ 0,227% xuống 0,192%.

Danh sách cuối cùng sẽ được công bố trước kì review FTSE GEIS Tháng 9/2026. Các thay đổi của kỳ review bán niên này sẽ được công bố bắt đầu vào thứ 6, ngày 21 tháng 8 năm 2026.

Với triển vọng nâng hạng MSCI, theo SSI Research, Việt Nam có khả năng cao được đưa vào danh sách theo dõi (Watchlist) của MSCI trong kỳ đánh giá tháng 6/2026. Hiện tại, thị trường đã đáp ứng 10/18 tiêu chí về khả năng tiếp cận thị trường của MSCI và đang tiếp tục cải thiện trên tất cả các tiêu chí còn lại.

Các bước tiến đáng chú ý bao gồm việc triển khai hiệu quả cơ chế Non-Prefunding, lộ trình áp dụng cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP) đang đi đúng kế hoạch, và mở rộng công cụ tạo vị thế bán thông qua hợp đồng tương lai chỉ số VN30. Đồng thời, mức độ công bố thông tin bằng tiếng Anh từ phía cơ quan quản lý và doanh nghiệp niêm yết cũng được cải thiện rõ rệt.

Về giới hạn sở hữu nước ngoài, tỷ lệ sở hữu nước ngoài thực tế trên HOSE đã tăng từ 41,4% lên 46% trong tháng 4/2026, chủ yếu nhờ các doanh nghiệp vốn hóa lớn mới niêm yết với “room ngoại” 100%. Nhờ đó, 17/18 tiêu chí của MSCI hiện đã tiệm cận mức đáp ứng cơ bản.

Thách thức còn lại chủ yếu nằm ở việc tự do hóa thị trường ngoại hối (FX). Dù đây là tiêu chí phức tạp, nhưng không phải là rào cản tuyệt đối, nhiều thị trường mới nổi hiện tại của MSCI cũng chưa hoàn toàn đáp ứng tiêu chí này. Đáng chú ý, các thảo luận gần đây về việc cho phép ngân hàng thương mại cung cấp các công cụ phòng ngừa rủi ro tỷ giá (FX hedging) được xem là tín hiệu tích cực, qua đó củng cố thêm triển vọng được đưa vào Watchlist.

Phản ứng với những thông tin trên, cổ phiếu chứng khoán có một phiên bùng nổ hôm nay. Đóng cửa, HCM và VIX bật tăng hết biên độ, nhiều mã tăng mạnh đến rất mạnh như VCI, SSI, VCK, VND...

Theo Vneconomy

Thị trường chứng khoán Việt Nam tiếp tục cho thấy sức bật mạnh mẽ trong tháng 4, ghi nhận pha “lội ngược dòng” điểm số ấn tượng và giúp quý 2/2026 khởi đầu thuận lợi. Sau khi giảm 11% trong tháng 3, VN-Index có 4 tuần tăng điểm trọn vẹn, qua đó tăng 10,7% trong tháng 4, mức tăng mạnh nhất kể từ tháng 8/2025.

Đà phục hồi của thị trường được hỗ trợ bởi xu thế hồi phục chung tại thị trường chứng khoán thế giới với nhiều thị trường đã vượt các mức đỉnh cũ trong giai đoạn ngừng bắn giữa Mỹ, Israel & Iran; thông tin FTSE Russell xác nhận Việt Nam được nâng hạng lên thị trường mới nổi có hiệu lực từ tháng 9/2026; bức tranh kết quả kinh doanh quý 1 tương đối tích cực, và một số chính sách hỗ trợ kinh tế của Chính phủ mới như điều hành hạ mặt bằng lãi suất hay nâng ngưỡng chịu thuế của hộ kinh doanh lên mức 1 tỷ đồng.

Tuy nhiên, động lực hồi phục phần lớn đến từ nhóm Bất động sản. Riêng trong tháng 4, VIC (+58,5%) và VHM (+41,7%) đã đóng góp tới 167 điểm trong tổng số 179 điểm tăng của VN-Index. Nếu tiếp tục loại trừ nhóm Vingroup, VN-Index gần như đi ngang trong tháng 4 với mức tăng chỉ 0,6%. Dù vậy, thị trường vẫn ghi nhận diễn biến tích cực ở nhóm Ngân hàng, với mức tăng nổi bật tại TCB (+10,3%), LPB (+12,9%), STB (+8,5%) và MSB (+8,2%).

Về định giá, theo SSI Research, tính đến cuối tháng 4/2026, VN-Index đang giao dịch ở mức P/E dự phóng 13,2x, tiệm cận mức trung bình 10 năm là 14,0x; nếu loại trừ các cổ phiếu thuộc Vingroup (VIC, VHM, VRE), mức định giá chỉ còn 10,3x.

Sau tháng 4 với nhiều thông tin hỗ trợ như triển vọng nâng hạng thị trường, tăng trưởng lợi nhuận quý 1 tích cực, giá dầu điều chỉnh và các chính sách hỗ trợ từ Chính phủ, tháng 5 thường là giai đoạn trống thông tin hơn đối với thị trường.

Tổng dư nợ cho vay ký quỹ ước đạt khoảng 424 nghìn tỷ đồng vào cuối tháng 3/2026, tăng 3% so với quý trước và khoảng 50% so với cùng kỳ. Mức tăng này tương đương khoảng 35% giá trị bán ròng của khối ngoại trong cùng kỳ.

Dù tăng mạnh, tỷ lệ dư nợ margin/vốn chủ sở hữu của các công ty chứng khoán vẫn ở mức kiểm soát được (~102%), nhờ các đợt tăng vốn đáng kể trong năm 2025 cùng với lợi nhuận giữ lại cao hơn. Tuy nhiên, dư nợ margin so với giá trị vốn hóa free-float trên HOSE đã tăng lên 13,4%, từ mức 12,2% cuối năm 2025 và 10,8% cuối năm 2024.

SSI Research kỳ vọng tăng trưởng lợi nhuận sẽ chậm lại trong các quý tới, do tác động đồng thời của giá nhiên liệu và chi phí vốn duy trì ở mức cao, cùng với nền so sánh cao trong giai đoạn Q2–3/2025 (khi NPATMI toàn thị trường tăng hơn 30%, so với mức 21% trong quý 1/2025).

“Tổng hòa các yếu tố trên có thể hạn chế dư địa tăng của thị trường và gia tăng mức độ biến động trong tháng tới. Mặc dù vậy, các nhịp điều chỉnh mạnh nếu xảy ra có thể mở ra cơ hội tích lũy cổ phiếu với mức định giá hấp dẫn hơn cho nhà đầu tư dài hạn”, SSI Research nhấn mạnh.

Trong bối cảnh thanh khoản thường suy giảm trong tháng 5, dòng tiền có thể có xu hướng ưu tiên các cổ phiếu vốn hóa trung bình (midcap) có triển vọng lợi nhuận tích cực và định giá hấp dẫn.

Đặc biệt, Việt Nam có khả năng cao được đưa vào danh sách theo dõi (Watchlist) của MSCI trong kỳ đánh giá tháng 6/2026. Hiện tại, thị trường đã đáp ứng 10/18 tiêu chí về khả năng tiếp cận thị trường của MSCI và đang tiếp tục cải thiện trên tất cả các tiêu chí còn lại.

Các bước tiến đáng chú ý bao gồm việc triển khai hiệu quả cơ chế Non-Prefunding, lộ trình áp dụng cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP) đang đi đúng kế hoạch, và mở rộng công cụ tạo vị thế bán thông qua hợp đồng tương lai chỉ số VN30. Đồng thời, mức độ công bố thông tin bằng tiếng Anh từ phía cơ quan quản lý và doanh nghiệp niêm yết cũng được cải thiện rõ rệt.

Về giới hạn sở hữu nước ngoài, tỷ lệ sở hữu nước ngoài thực tế trên HOSE đã tăng từ 41,4% lên 46% trong tháng 4/2026, chủ yếu nhờ các doanh nghiệp vốn hóa lớn mới niêm yết với “room ngoại” 100%. Nhờ đó, 17/18 tiêu chí của MSCI hiện đã tiệm cận mức đáp ứng cơ bản.

Thách thức còn lại chủ yếu nằm ở việc tự do hóa thị trường ngoại hối (FX). Dù đây là tiêu chí phức tạp, nhưng không phải là rào cản tuyệt đối, nhiều thị trường mới nổi hiện tại của MSCI cũng chưa hoàn toàn đáp ứng tiêu chí này. Đáng chú ý, các thảo luận gần đây về việc cho phép ngân hàng thương mại cung cấp các công cụ phòng ngừa rủi ro tỷ giá (FX hedging) được xem là tín hiệu tích cực, qua đó củng cố thêm triển vọng được đưa vào Watchlist.

Theo Vneconomy

Nhà kinh tế Mohamed El-Erian tại một sự kiện ở Đại học Cambridge. (Ảnh: Getty Images).

Châu Âu sẽ sớm nếm “nỗi đau” giống châu Á

Nền kinh tế thế giới chỉ còn 4 tuần - hoặc nhiều nhất là 8 tuần - để tránh nguy cơ rơi vào suy thoái.

Đó là cảnh báo của nhà kinh tế nổi tiếng Mohamed El-Erian, cựu CEO công ty tài chính Pimco. Ông cũng từng là Chủ tịch Hội đồng Phát triển Toàn cầu của Tổng thống Barack Obama và viết nhiều cuốn sách bán chạy về kinh tế.

Tuần trước, ông El-Erien cảnh báo: “Thế giới sẽ chỉ có thể tránh được suy thoái nếu eo biển Hormuz được mở lại trong 4 đến 8 tuần tới. Nếu không làm được điều này, tình hình sẽ thay đổi rất nhanh”.

Không chỉ ông El-Erian mà đại đa số các nhà kinh tế khác cũng đang chờ đợi ngày eo biển Hormuz mở cửa trở lại, giúp hạ nhiệt giá cả. Tuy nhiên, ông là một trong số ít người đưa ra mốc thời gian cụ thể cho thời điểm cuộc khủng hoảng vận tải biển có thể khiến kinh tế toàn cầu trượt dốc.

Cho đến nay, có rất ít dấu hiệu cho thấy xung đột Trung Đông sẽ được giải quyết nhanh chóng. Ban đầu, khi Mỹ và Israel phát động tấn công Iran, Phố Wall kỳ vọng cuộc chiến sẽ kết thúc sau vài tuần. Nhưng trên thực tế, xung đột đã bước sang tháng thứ ba và Iran vẫn đe dọa tàu thuyền cố đi qua Hormuz, làm gián đoạn nguồn cung dầu mỏ Trung Đông sang thị trường thế giới.

Ông Jim Reid, trưởng bộ phận nghiên cứu toàn cầu của Deutsche Bank, cho biết nhà đầu tư ngày càng tin rằng xung đột sẽ kéo dài hơn dự kiến ban đầu. Một dấu hiệu là giá hợp đồng tương lai dầu mỏ kỳ hạn dài đã tăng mạnh.

Nhà kinh tế El-Elrian cho biết người tiêu dùng ở các quốc gia - đặc biệt là tại châu Âu và châu Á - đang cảm nhận hậu quả rõ rệt từ xung đột. Tại một số nơi, người dân đã bắt đầu đổ xô mua đồ dự trữ. Ví dụ, ở Nhật Bản, tình trạng tích trữ giấy vệ sinh đã tái diễn, gợi nhớ đến thời kỳ đại dịch Covid-19.

Ông El-Erian chia sẻ trong cuộc phỏng vấn với LBC: “Nếu cuộc chiến kéo dài, Anh và châu Âu cũng sẽ rơi vào tình cảnh mà châu Á đang trải qua”.

Châu Á không chỉ lo ngại về giá phân bón và năng lượng, mà còn căng thẳng vì nguy cơ nguồn cung cạn kiệt. Ở châu Âu, tuần trước cũng đã có cảnh báo rằng trữ lượng nhiên liệu máy bay chỉ còn đủ dùng trong 6 tuần”.

Điều trớ trêu là Mỹ tuy là bên phát động chiến sự nhưng lại chịu ảnh hưởng ít hơn tất cả các nước khác nhờ nguồn cung trong nước. Mỹ hoàn toàn tự chủ về năng lượng và có nền kinh tế rất linh hoạt”.

Mỹ không “miễn nhiễm”

Nếu châu Âu và châu Á gặp suy thoái, câu hỏi đặt ra là liệu điều đó có đẩy Mỹ vào kịch bản tương tự? Câu hỏi này đến nay vẫn chưa có câu trả lời rõ ràng, nhưng nhìeeu nhà kinh tế Mỹ đang ngày càng lo ngại về triển vọng tăng trưởng trong nước.

Dù Mỹ đã trở thành nước xuất khẩu năng lượng ròng kể từ năm 2019, khoảng 17% nguồn cung năng lượng nội địa năm ngoái vẫn đến từ nhập khẩu, theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA).

Trong khi đó, người tiêu dùng đang có sự phân hóa rõ rệt, tạo thành hình mẫu nền kinh tế chữ “K”, tức người có thu nhập cao ngày càng giàu lên, còn người thu nhập thấp lại càng nghèo đi.

Ông Mark Zandi, nhà kinh tế trưởng của Moody’s đã cảnh báo hiện tượng trên sẽ gây ra ảnh hưởng tiêu cực. Trong lưu ý tuần trước, ông nhấn mạnh đà tăng trưởng của Mỹ rất “mong manh”.

Vị chuyên gia giải thích: “Nền kinh tế vẫn đang tăng trưởng, nhưng với tốc độ thấp hơn tiềm năng thực sự và không đủ mạnh để tạo thêm việc làm mới đáng kể.

Tỷ lệ thất nghiệp vẫn thấp nhưng đang tăng đều, trong khi tỷ lệ tham gia lực lượng lao động đang giảm. Điều đó rõ ràng không bền vững”.

Ông Zandi cảnh báo: “Dù cuộc chiến ở Iran kết thúc và giá dầu hạ nhiệt nhanh chóng, các hệ lụy của xung đột sẽ khiến nền kinh tế không thể tăng tốc và việc làm mới cũng không tăng trưởng trong năm nay. Tỷ lệ thất nghiệp sẽ gia tăng và nguy cơ suy thoái sẽ càng trầm trọng”.

Vào ngày 30/4, Bộ Thương mại Mỹ báo cáo GDP quý I tăng trưởng 2% (đã chuẩn hóa theo năm), cho thấy nền kinh tế Mỹ có trạng thái tốt trong giai đoạn trước và đầu cuộc chiến với Iran. Tuy nhiên, số liệu tăng trưởng ban đầu có thể bị điều chỉnh.

Ví dụ, ước tính sơ bộ cho GDP quý IV/2025 từng là 1,4%, nhưng sau nhiều lần cập nhật đã bị hạ xuống chỉ còn 0,5%.

Theo Doanh Nghiệp & Kinh Doanh

Giai đoạn 2026-2030 đối với Việt Nam không chỉ là một chu kỳ kế tiếp để đặt mục tiêu tăng trưởng bao nhiêu, mà là thời khắc “bản lề” để định vị lại chỗ đứng trong chuỗi giá trị toàn cầu. Tuy vậy, Việt Nam đang đối diện nguy cơ bị “khóa chặt” ở đáy chuỗi giá trị có mức sinh lời thấp.

Bài 4 và cũng là bài cuối trong loạt bài Kiến trúc tăng trưởng mới của Việt Nam sẽ tìm câu trả lời cho việc phải tái thiết kế cấu trúc nền kinh tế và chính sách công nghiệp như thế nào để dòng vốn đầu tư thực sự tạo ra bước nhảy vọt về năng suất quốc gia.

Kinh tế thế giới đang bước vào giai đoạn tái cấu trúc sâu rộng, nơi chuỗi giá trị, công nghệ, cạnh tranh địa kinh tế đồng thời định hình lại trật tự phát triển toàn cầu. Trong bối cảnh đó, lợi thế không còn đến từ quy mô nguồn lực, mà từ khả năng lựa chọn chiến lược và thiết kế mô hình tăng trưởng phù hợp.

Trong bối cảnh trật tự kinh tế toàn cầu đang dịch chuyển, đối với Việt Nam, giai đoạn 2026-2030 không chỉ đơn giản là một chu kỳ phát triển tiếp theo, có thể tăng trưởng bao nhiêu, mà là thời điểm mang tính bản lề để xác định tăng trưởng theo cách nào, đứng ở vị trí nào trong trật tự kinh tế mới. Liệu mục tiêu tăng trưởng cao có khả thi nếu cấu trúc kinh tế không được thiết kế lại.

Những thay đổi trong cấu trúc kinh tế toàn cầu mở ra cơ hội, nhưng cũng tạo ra những ràng buộc mới đối với các nền kinh tế đang phát triển. Sự dịch chuyển của chuỗi giá trị, sự nổi lên của các công nghệ nền tảng như trí tuệ nhân tạo (Al), cùng với cạnh tranh địa kinh tế ngày càng gay gắt đang buộc các quốc gia phải định hình lại chiến lược phát triển.

Trong bối cảnh đó, lựa chọn chiến lược không còn là phương án chính sách đơn lẻ, mà trở thành yếu tố quyết định quỹ đạo tăng trưởng và vị thế dài hạn của nền kinh tế.

THẾ GIỚI BƯỚC VÀO CHU KỲ TÁI CẤU TRÚC MỚI

Sau nhiều thập kỷ toàn cầu hóa, kinh tế thế giới đang bước vào chu kỳ tái cấu trúc mới, với ba động lực chủ yếu.

Một là, chuỗi giá trị toàn cầu đang được tái cấu trúc theo hướng đa trung tâm. Các tập đoàn đa quốc gia không còn tập trung sản xuất tại một địa điểm mà đang đa dạng hóa chuỗi cung ứng nhằm giảm thiểu rủi ro địa chính trị và đứt gãy thương mại.

Hai là, công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI) đang trở thành yếu tố quyết định năng suất quốc gia. Khác với các cuộc cách mạng công nghiệp trước, AI không chỉ cải thiện quy trình sản xuất mà còn thay đổi phương thức tổ chức doanh nghiệp, cách ra quyết định, cách vận hành thị trường.

Ba là, cạnh tranh địa kinh tế đang trở thành trục chính của chính sách công nghiệp. Các nền kinh tế lớn ngày càng sử dụng trợ cấp, ưu đãi thuế, chính sách công nghiệp để giành lợi thế trong các ngành chiến lược như bán dẫn, năng lượng mới và công nghệ cao.

Những chuyển động này đang tạo ra giai đoạn tái định hình sâu sắc cấu trúc sản xuất và thương mại toàn cầu, đem lại lợi thế cho các quốc gia biết thích ứng nhanh nhất.

Trong bối cảnh đó, Việt Nam đang nổi lên như một điểm đến quan trọng của dịch chuyển dòng đầu tư và sản xuất.

Vị trí địa kinh tế thuận lợi, mạng lưới hiệp định thương mại rộng, môi trường chính trị ổn định giúp Việt Nam trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng khu vực và thế giới.

Trong hơn thập kỷ qua, xuất khẩu tăng trưởng nhanh, sản xuất mở rộng, dòng vốn đầu tư nước ngoài liên tục gia tăng, điều này phản ánh Việt Nam đã hội nhập khá sâu vào hệ thống sản xuất toàn cầu.

Tuy nhiên, sự hội nhập này chủ yếu diễn ra ở những công đoạn có giá trị gia tăng thấp. Các ngành xuất khẩu lớn vẫn phụ thuộc rất nhiều vào công nghệ, nhập khẩu linh kiện, nguyên liệu từ bên ngoài. Thực trạng này phản ánh Việt Nam đã tham gia chuỗi giá trị toàn cầu, nhưng chưa thực sự kiểm soát chuỗi giá trị.

CẠNH TRANH ĐỊA KINH TẾ: CUỘC CHƠI CỦA CHÍNH SÁCH CÔNG NGHIỆP

Một trong những đặc điểm nổi bật của giai đoạn hiện nay là sự nổi lên của cạnh tranh địa kinh tế. Chúng ta đang chứng kiến chuỗi cung ứng chia thành các khối địa kinh tế. Dòng chảy thương mại sẽ ít bị chi phối bởi lợi thế chi phí lao động mà bị ảnh hưởng bởi sự tin cậy địa chính trị.

Các nền kinh tế không chỉ cạnh tranh bằng thị trường, mà còn bằng chính sách công nghiệp và công nghệ. Những chương trình hỗ trợ quy mô lớn trong các lĩnh vực như bán dẫn, năng lượng sạch hay công nghệ số đang tái định hình cấu trúc cạnh tranh toàn cầu. Trong bối cảnh đó, các quốc gia tầm trung như Việt Nam phải đối diện với bài toán chiến lược, đó là làm thế nào để tận dụng được dòng dịch chuyển sản xuất mà không rơi vào vị trí phụ thuộc trong chuỗi giá trị.

Xử lý bài toán chiến lược này đòi hỏi không chỉ thu hút đầu tư, mà phải khẩn trương nâng cấp năng lực công nghiệp trong nước, phát triển công nghiệp hỗ trợ, thúc đẩy đổi mới sáng tạo.

Nếu không có chiến lược rõ ràng, dòng vốn đầu tư có thể mở rộng quy mô sản xuất, nhưng không tạo ra bước nhảy về năng suất và công nghệ. Trong cạnh tranh địa kinh tế, thu hút đầu tư chỉ là bước khởi đầu, kiểm soát công nghệ mới là lợi thế dài hạn.

TRÍ TUỆ NHÂN TẠO VÀ CUỘC ĐUA NĂNG SUẤT QUỐC GIA

Trí tuệ nhân tạo đang trở thành một trong những yếu tố quan trọng nhất quyết định năng suất trong thập niên tới. AI không chỉ tự động hóa sản xuất mà còn thay đổi cách doanh nghiệp ra quyết định, tối ưu hóa chuỗi cung ứng, phát triển sản phẩm mới.

Đối với các nền kinh tế đang phát triển, AI có thể tạo ra cơ hội “đi tắt” về năng suất nếu được tích hợp hiệu quả vào hệ thống sản xuất và quản trị.

Tuy nhiên, việc tận dụng công nghệ AI phụ thuộc rất lớn vào chất lượng nguồn nhân lực, hạ tầng số, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Nếu không đầu tư kịp thời cho các yếu tố nền tảng này, Al có thể trở thành một làn sóng công nghệ mà nền kinh tế chỉ tiếp nhận ở mức tiêu dùng, chứ không phải ở mức sáng tạo và sản xuất. Trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo, quốc gia nào kiểm soát tri thức sẽ kiểm soát năng suất.

Mặc dù có nhiều cơ hội trong thập niên tới, kinh tế Việt Nam đang phải đối mặt với một số ràng buộc cấu trúc quan trọng.

Thứ nhất, giá trị gia tăng của nhiều ngành xuất khẩu còn thấp do công nghiệp hỗ trợ chưa phát triển tương xứng; năng lực đổi mới sáng tạo còn hạn chế, đầu tư cho nghiên cứu và phát triển thấp so với nhiều nền kinh tế trong khu vực.

Thứ hai, cấu trúc doanh nghiệp thiếu cân bằng. Khu vực đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đóng vai trò lớn trong xuất khẩu, trong khi khu vực doanh nghiệp trong nước vẫn rất hạn chế về quy mô và năng lực công nghệ, đặc biệt, cơ cấu doanh nghiệp không hợp lý, doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực lưu thông phân phối và dịch vụ phục vụ tiêu dùng của hộ gia đình chiếm tỷ trọng lớn.

Thứ ba, hiệu quả phân bổ nguồn lực chưa tối ưu, đầu tư dàn trải, lãng phí, thành tích đi trước tính khả thi khiến nhiều nguồn lực kinh tế chưa được sử dụng hiệu quả cho các lĩnh vực có năng suất cao.

Những hạn chế này có thể chưa gây ra hệ lụy lớn trong ngắn hạn, nhưng về dài hạn sẽ trở thành giới hạn đối với tiềm năng tăng trưởng của nền kinh tế. Tăng trưởng có thể mở rộng bằng vốn và lao động, nhưng bứt phá chỉ đến từ thay đổi cấu trúc.

VỊ TRÍ CỦA VIỆT NAM TRONG BẢN ĐỒ GIÁ TRỊ TOÀN CẦU

Trong thập niên tới, câu hỏi chiến lược đối với kinh tế nước ta không chỉ là tăng trưởng bao nhiêu phần trăm mỗi năm, mà là nền kinh tế sẽ đứng ở vị trí nào trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Có ba vị trí cơ bản trong chuỗi giá trị: (i) trung tâm sản xuất chi phí thấp, nơi doanh nghiệp chủ yếu thực hiện các công đoạn gia công và lắp ráp; (ii) trung tâm sản xuất công nghệ trung bình, nơi các doanh nghiệp bắt đầu tham gia sâu hơn vào thiết kế sản phẩm và sản xuất linh kiện; (iii) trung tâm đổi mới sáng tạo, nơi giá trị được tạo ra chủ yếu từ nghiên cứu, công nghệ và thương hiệu.

Mỗi vị trí này tương ứng với một cấu trúc kinh tế và hệ sinh thái phát triển khác nhau. Trong chuỗi giá trị toàn cầu, quốc gia nào kiểm soát tri thức sẽ kiểm soát giá trị.

Mục tiêu tăng trưởng cao trong giai đoạn tới có cơ sở nếu nhìn vào tiềm năng của nền kinh tế. Tuy nhiên, câu hỏi quan trọng là: Tăng trưởng cao sẽ dựa vào động lực nào?

Nếu cấu trúc tăng trưởng vẫn dựa chủ yếu vào mở rộng đầu tư và tín dụng, tốc độ tăng trưởng có thể được duy trì trong một thời gian nhưng sẽ đi kèm với rủi ro về hiệu quả đầu tư và ổn định vĩ mô.

Trong dài hạn, năng suất mới là yếu tố quyết định tăng trưởng bền vững. Điều đó có nghĩa tăng trưởng cao chỉ có thể duy trì nếu nền kinh tế chuyển dịch sang các ngành có giá trị gia tăng cao hơn và dựa nhiều hơn vào đổi mới sáng tạo. Mục tiêu tăng trưởng hai chữ số không chỉ là bài toán về tốc độ, mà là bài toán về cấu trúc của nền kinh tế.

Trong nhiều thập kỷ, chính sách công nghiệp của các quốc gia chủ yếu tập trung vào việc thu hút đầu tư, mở rộng sản xuất và thúc đẩy xuất khẩu. Tuy nhiên, trong bối cảnh cạnh tranh địa kinh tế ngày càng gay gắt, cách tiếp cận này đang dần thay đổi.

Ngày nay, các nền kinh tế lớn không chỉ cạnh tranh bằng thương mại, mà bằng khả năng kiểm soát công nghệ, chuỗi cung ứng, các ngành công nghiệp chiến lược. Chính sách công nghiệp vì thế trở thành công cụ trung tâm trong chiến lược phát triển của nhiều quốc gia.

CHÍNH SÁCH CÔNG NGHIỆP VIỆT NAM TRONG CẠNH TRANH ĐỊA KINH TẾ

Trong bối cảnh đó, chính sách công nghiệp Việt Nam cần chuyển dần từ cách tiếp cận “thu hút sản xuất” sang “nâng cấp vị trí trong chuỗi giá trị”. Thay vì chỉ tập trung vào việc mở rộng quy mô sản xuất, chính sách công nghiệp cần hướng tới thúc đẩy năng lực công nghệ của doanh nghiệp trong nước; tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp trong nước với chuỗi giá trị toàn cầu; từng bước hình thành các ngành công nghiệp có khả năng dẫn dắt đổi mới sáng tạo.

Một số lĩnh vực có thể đóng vai trò chiến lược trong giai đoạn tới, đó là: công nghiệp số, công nghệ bán dẫn, công nghiệp xanh, năng lượng mới, các ngành công nghệ cao liên quan đến trí tuệ nhân tạo và dữ liệu.

Tuy nhiên, chính sách công nghiệp trong bối cảnh mới không nhất thiết phải lựa chọn theo cách “chọn người thắng cuộc”, mà có thể tập trung vào việc xây dựng hệ sinh thái thuận lợi cho đổi mới sáng tạo, công nghệ và doanh nghiệp phát triển. Vai trò của Nhà nước không chỉ thúc đẩy sản xuất, mà cần tập trung tạo ra nền tảng thể chế, hạ tầng, nguồn nhân lực cho các ngành công nghiệp mới hình thành và phát triển.

Trong cạnh tranh địa kinh tế, quốc gia nào kiểm soát được công nghệ và chuỗi cung ứng sẽ kiểm soát được lợi thế phát triển dài hạn.

Lịch sử phát triển của các nền kinh tế thành công, tăng trưởng dài hạn thường gắn liền với sự hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo mạnh mẽ. Đặc biệt, đổi mới sáng tạo không phải là một lĩnh vực riêng biệt mà trở thành trung tâm của cấu trúc kinh tế. Các ngành công nghệ cao, hệ thống R&D, trường đại học và doanh nghiệp công nghệ hình thành mạng lưới liên kết chặt chẽ, tạo ra dòng chảy liên tục của tri thức và công nghệ.

Trong bối cảnh công nghệ thay đổi nhanh chóng, năng suất của nền kinh tế ngày càng phụ thuộc nhiều hơn vào khả năng tạo ra, hấp thụ và lan tỏa tri thức. Điều này cho thấy cấu trúc kinh tế trong tương lai sẽ không chỉ được xác định bởi các ngành sản xuất, mà còn bởi khả năng đổi mới sáng tạo của toàn bộ hệ thống kinh tế.

CẤU TRÚC KINH TẾ VỚI TRUNG TÂM LÀ ĐỔI MỚI SÁNG TẠO

Đối với Việt Nam, việc xây dựng một cấu trúc kinh tế với trung tâm là đổi mới sáng tạo cần trở thành một định hướng quan trọng trong giai đoạn phát triển mới. Điều này đòi hỏi sự phát triển đồng bộ của nhiều yếu tố: hệ thống giáo dục và đào tạo nhân lực chất lượng cao; các trung tâm nghiên cứu và phát triển công nghệ; hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo; môi trường thể chế khuyến khích đầu tư vào tri thức và công nghệ.

Đổi mới sáng tạo không chỉ giới hạn trong các ngành công nghệ cao. Ngay cả trong các ngành sản xuất truyền thống, việc áp dụng công nghệ số, AI và các mô hình quản trị mới cũng sẽ tạo ra những bước nhảy về năng suất.

Khi đổi mới sáng tạo trở thành trung tâm của cấu trúc kinh tế, tăng trưởng được dẫn dắt bởi tri thức, công nghệ và năng lực sáng tạo của doanh nghiệp. Đây cũng là con đường mà nhiều nền kinh tế Đông Á đã lựa chọn khi bước vào giai đoạn phát triển cao hơn. Đặc biệt, với kinh tế của thế kỷ XXI, đổi mới sáng tạo không còn là một lĩnh vực riêng biệt, mà là trung tâm của cấu trúc tăng trưởng.

Trong phát triển kinh tế, chi phí lớn nhất nằm ở việc chậm thay đổi khi bối cảnh đã đổi khác. Nếu không tận dụng được giai đoạn tái cấu trúc hiện nay, kinh tế Việt Nam có thể đối mặt với nguy cơ bị “khóa chặt” ở những khâu có giá trị gia tăng thấp trong chuỗi giá trị toàn cầu. Khi các nền kinh tế khác đầu tư mạnh vào công nghệ và đổi mới sáng tạo, khoảng cách năng suất sẽ ngày càng mở rộng. Chẳng hạn, ở Trung Quốc, trong ngành dệt - may sử dụng một robot thay thế 12 người lao động.

Trong ngắn hạn, nền kinh tế vẫn có thể duy trì tăng trưởng ổn định. Nhưng về dài hạn, động lực tăng trưởng sẽ suy giảm khi các dư địa truyền thống dần cạn kiệt.

Trong phát triển kinh tế, rủi ro lớn nhất không phải là thay đổi sai, mà là không thay đổi khi cấu trúc cũ đã chạm tới giới hạn.

ĐỊNH HƯỚNG CHÍNH SÁCH

Về định hướng chính sách cho giai đoạn phát triển mới, nếu mục tiêu phát triển trong giai đoạn 2026-2030 không chỉ là duy trì tăng trưởng cao mà còn nâng cao vị trí trong chuỗi giá trị toàn cầu, chính sách phát triển cần chuyển trọng tâm từ mở rộng quy mô sản xuất sang nâng cấp cấu trúc của nền kinh tế.

Trong bối cảnh cạnh tranh địa kinh tế ngày càng gay gắt, công nghệ đang tái định hình năng suất, muốn nâng cao vị trí của Việt Nam trong bản đồ giá trị toàn cầu, chính sách công nghiệp và đổi mới sáng tạo cần trở thành hai trụ cột quan trọng của chiến lược phát triển kinh tế trong giai đoạn mới.

Trụ cột thứ nhất: Phát triển chính sách công nghiệp theo hướng nâng cấp chuỗi giá trị. Chính sách công nghiệp cần hướng tới mục tiêu nâng cao năng lực công nghệ và giá trị gia tăng, thay vì chỉ tập trung vào mở rộng năng lực sản xuất. Để đạt được điều đó, một số định hướng chính sách cần được xem xét.

Trước hết, cần xác định một số ngành công nghiệp chiến lược có khả năng tạo ra giá trị gia tăng cao, lan tỏa công nghệ mạnh. Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu đang bước vào giai đoạn chuyển dịch công nghệ sâu rộng, một số ngành công nghiệp mới đang nổi lên như những lĩnh vực chiến lược của nhiều nền kinh tế.

Đối với Việt Nam, các lĩnh vực như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, năng lượng mới, công nghệ sinh học và công nghệ xanh có thể trở thành những ngành công nghiệp nền tảng của giai đoạn phát triển mới. Đây không chỉ là những ngành có giá trị gia tăng cao, mà còn có khả năng tạo ra các hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, nâng cao vị trí của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu. Phát triển các ngành này không chỉ giúp nâng cao năng lực công nghệ của nền kinh tế mà còn tạo ra những động lực tăng trưởng mới trong dài hạn.

Bên cạnh đó, chính sách công nghiệp cần chú trọng hơn tới phát triển doanh nghiệp trong nước, đặc biệt đối với các doanh nghiệp có khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Điều này đòi hỏi các chính sách hỗ trợ về công nghệ, tài chính và đào tạo nguồn nhân lực để doanh nghiệp trong nước có thể nâng cao năng lực cạnh tranh.

Một yếu tố rất quan trọng đó là tăng cường liên kết giữa khu vực doanh nghiệp trong nước và khu vực đầu tư nước ngoài. Nếu các doanh nghiệp trong nước có thể tham gia sâu hơn vào mạng lưới sản xuất của các tập đoàn đa quốc gia, sẽ cải thiện đáng kể giá trị gia tăng của nền kinh tế.

Trụ cột thứ hai: Xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo với vai trò trung tâm của tri thức và công nghệ. Bên cạnh chính sách công nghiệp, xây dựng một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo mạnh mẽ sẽ trở thành yếu tố quyết định đối với khả năng nâng cấp cấu trúc kinh tế của Việt Nam.

Trong nhiều nền kinh tế phát triển, đổi mới sáng tạo được thúc đẩy bởi sự kết nối chặt chẽ giữa ba thực thể quan trọng: nhà nước, doanh nghiệp và hệ thống nghiên cứu, giáo dục. Sự kết nối này tạo ra dòng chảy liên tục của tri thức, công nghệ và ý tưởng kinh doanh.

Đối với Việt Nam, một số định hướng chính sách quan trọng có thể bao gồm: tăng cường đầu tư cho nghiên cứu và phát triển; phát triển các trung tâm đổi mới sáng tạo và công nghệ; khuyến khích hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo; tạo môi trường thể chế thuận lợi cho đầu tư vào công nghệ và tri thức.

Bên cạnh đó, hệ thống giáo dục và đào tạo phải điều chỉnh theo hướng gắn kết chặt chẽ hơn với nhu cầu của nền kinh tế tri thức, đặc biệt trong các lĩnh vực khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học.

Cùng với chính sách của Nhà nước, cộng đồng doanh nghiệp cũng đóng vai trò quyết định trong việc chuyển đổi mô hình tăng trưởng. Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng dựa vào tri thức và công nghệ, doanh nghiệp trong nước cần chuyển trọng tâm từ lợi thế chi phí sang năng lực đổi mới sáng tạo và năng lực công nghệ.

Doanh nghiệp Việt cần tăng cường đầu tư vào R&D; ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo trong quản trị và sản xuất; tham gia sâu hơn vào các mạng lưới đổi mới sáng tạo và chuỗi giá trị toàn cầu. Khi doanh nghiệp trong nước trở thành trung tâm của quá trình đổi mới sáng tạo nền kinh tế sẽ có nhiều cơ hội hơn để nâng cao năng suất và giá trị gia tăng.

Đảng và Nhà nước đặt mục tiêu phấn đấu đạt tốc độ tăng trưởng hai chữ số trong giai đoạn phát triển mới thể hiện khát vọng đưa Việt Nam bước vào một nấc thang phát triển cao hơn của nền kinh tế. Tuy nhiên, kinh nghiệm quốc tế cho thấy tăng trưởng cao, bền vững trong dài hạn không chỉ phụ thuộc vào quy mô đầu tư hay mở rộng sản xuất, mà trước hết phụ thuộc vào cấu trúc của nền kinh tế và chất lượng của các động lực tăng trưởng.

CƠ HỘI CHO BƯỚC PHÁT TRIỂN NHẢY VỌT

Trong bối cảnh cạnh tranh địa kinh tế ngày càng gay gắt và công nghệ đang tái định hình năng suất của nền kinh tế, mục tiêu tăng trưởng cao sẽ khó đạt được nếu nền kinh tế vẫn vận hành chủ yếu dựa trên các động lực truyền thống.

Mục tiêu tăng trưởng hai chữ số không chỉ là một mục tiêu về tốc độ, mà thực chất đặt ra yêu cầu về tái cấu trúc mô hình phát triển. Chiến lược công nghiệp, năng lực đổi mới sáng tạo và vị trí của doanh nghiệp trong chuỗi giá trị toàn cầu vì thế sẽ trở thành những yếu tố quyết định đối với khả năng hiện thực hóa mục tiêu này.

Lịch sử phát triển của nhiều quốc gia cho thấy mỗi nền kinh tế chỉ có một vài giai đoạn, ở đó các điều kiện quốc tế, công nghệ và nội lực trong nước cùng hội tụ để tạo ra cơ hội cho bước phát triển nhảy vọt.

Đối với Việt Nam, giai đoạn 2026-2030 có thể là một thời điểm như vậy. Chuỗi giá trị toàn cầu đang tái cấu trúc, công nghệ mới đang mở ra những ngành công nghiệp của tương lai, cạnh tranh địa kinh tế đang khiến nhiều quốc gia phải thiết kế lại chiến lược phát triển của mình.

Nếu tận dụng được giai đoạn này để nâng cấp cấu trúc kinh tế, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực công nghệ của doanh nghiệp, Việt Nam có thể bước lên một nấc thang phát triển mới, nơi tăng trưởng được dẫn dắt bởi tri thức, công nghệ và năng suất. Cơ hội của quốc gia không kéo dài vô hạn, nó chỉ mở ra cho những nền kinh tế sẵn sàng tái định vị trong trật tự kinh tế đang thay đổi.

Với thực tiễn cấu trúc của nền kinh tế, trong bối cảnh kinh tế thế giới có nhiều thay đổi mạnh mẽ, khác biệt, tăng trưởng kinh tế của Việt Nam trong thập niên tới không chỉ là bài toán về tốc độ mà là về cách thiết kế lại nền kinh tế.

Từ những phân tích trong loạt bốn bài viết, có thể rút ra ba kết luận có tính nguyên tắc về thể chế phát triển của kinh tế Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

Một là, tăng trưởng kinh tế không đơn thuần là kết quả của việc mở rộng quy mô vốn, lao động, mà là sản phẩm của một cấu trúc thể chế định hình phương thức phân bổ các nguồn lực của đất nước. Từ tăng trưởng theo quán tính đến yêu cầu phải thiết kế một kiến trúc tăng trưởng mới, vấn đề cốt lõi không chỉ có bao nhiêu nguồn lực, mà nguồn lực được phân bổ theo nguyên tắc nào.

Hai là, cấu trúc quyền lực kinh tế chính là yếu tố quyết định dòng chảy của vốn, tín dụng, đất đai, cơ hội phát triển. Khi cấu trúc này được tổ chức theo đặc quyền, tăng trưởng có thể đạt được về lượng nhưng khó bứt phá về chất. Ngược lại, khi quyền tiếp cận nguồn lực được phân bổ theo nguyên tắc cạnh tranh, minh bạch và dựa trên năng lực tạo ra giá trị, nền kinh tế mới có điều kiện chuyển sang mô hình tăng trưởng dựa vào năng suất, đổi mới sáng tạo với hiệu quả dài hạn.

Ba là, trong bối cảnh trật tự kinh tế toàn cầu đang tái định hình, lựa chọn chiến lược của Việt Nam không chỉ là chọn ngành, chọn thị trường hay đặt mục tiêu tăng trưởng cao hơn. Điều quan trọng là thiết kế một hệ sinh thái phát triển có chủ đích, trong đó vai trò của Nhà nước được định hình lại theo hướng kiến tạo, cấu trúc quyền lực kinh tế được tổ chức để nguồn lực được phân bổ theo năng lực tạo ra giá trị. Đó không chỉ là điều kiện để đạt được tăng trưởng cao hơn, mà là nền tảng để tăng trưởng tốt hơn, bền vững hơn trong dài hạn.

(*) Nguyên Tổng cục trưởng Tổng cục Thống kê, Bộ Kế hoạch và Đầu tư (nay là Cục Thống kê, Bộ Tài chính)

Theo Vneconomy

Trong nhiều thập kỷ, vai trò của Nhà nước trong nền kinh tế nước ta được định hình chủ yếu theo phương thức quản lý hành chính: ban hành quy định, cấp phép, kiểm soát, phân bổ và can thiệp khi cần thiết. Mô hình này phù hợp trong giai đoạn nền kinh tế còn sơ khai, thị trường chưa phát triển đầy đủ, khu vực ngoài nhà nước còn yếu.

Khi nền kinh tế đã bước sang ngưỡng phát triển mới, với yêu cầu tăng trưởng cao hơn, bền vững hơn, dựa nhiều hơn vào năng suất, thì vai trò đó không còn phù hợp. Nhà nước không thể chỉ là chủ thể giữ trật tự mà còn phải trở thành chủ thể thiết kế trật tự.

Sự khác biệt giữa quản lý và kiến tạo không nằm ở mức độ can thiệp nhiều hay ít, mà ở mục tiêu can thiệp. Quản lý hành chính hướng tới kiểm soát rủi ro và duy trì ổn định. Kiến tạo phát triển hướng tới tạo lập năng lực mới và mở rộng biên độ tăng trưởng dài hạn.

Trong cấu trúc tăng trưởng mới, nơi động lực phải đến từ đổi mới sáng tạo, từ khu vực ngoài nhà nước, kinh tế số và chuyển đổi xanh, Nhà nước không thể tiếp tục đóng vai trò “người phân xử” thuần túy. Nhà nước phải trở thành “người thiết kế luật chơi”, bảo đảm các nguồn lực chiến lược được phân bổ theo hiệu quả và cạnh tranh thực chất. Chuyển từ Nhà nước quản lý sang Nhà nước kiến tạo không phải là giảm vai trò, mà là nâng vai trò lên cấp độ thiết kế thể chế.

BA MÔ HÌNH QUỐC TẾ, MỘT NGUYÊN TẮC CHUNG

Ba quốc gia, ba điều kiện lịch sử, ba cấu trúc kinh tế khác nhau, nhưng điểm hội tụ của Israel, Singapore và Hàn Quốc không nằm ở chính sách cụ thể, mà ở nguyên tắc thiết kế vai trò Nhà nước trong phát triển. Với Israel, Nhà nước kiến tạo hệ sinh thái đổi mới; Singapore, kỷ luật thể chế và quản trị dựa trên năng lực; Hàn Quốc với điều phối chiến lược, không áp đặt hành chính.

Ba mô hình này có 5 điểm chung cốt lõi: can thiệp có mục tiêu, không tràn lan; hỗ trợ có điều kiện, có cơ chế thoái lui; tôn trọng tín hiệu thị trường và kỷ luật cạnh tranh; các quyết định chính sách đều dựa trên dữ liệu và phản biện độc lập, không dựa vào mệnh lệnh cảm tính; tự giới hạn quyền lực hành chính để tránh lệch pha thị trường. Điểm chung của Israel, Singapore và Hàn Quốc không phải là Nhà nước mạnh bao nhiêu, mà là Nhà nước hiểu rõ giới hạn của mình đến đâu.

Kinh nghiệm của Israel, Singapore, Hàn Quốc cho thấy: tăng trưởng bền vững không đến từ mệnh lệnh hành chính, mà từ một Nhà nước đủ năng lực để thiết kế luật chơi, kiến tạo hệ sinh thái và tự giới hạn quyền lực của mình. Vai trò quan trọng nhất của Nhà nước trong nền kinh tế hiện đại không phải là thay thế thị trường, mà là thiết kế cấu trúc để thị trường vận hành hiệu quả hơn.

Đây chính là kinh nghiệm và bài học để Việt Nam thiết kế lại vai trò Nhà nước trong cấu trúc tăng trưởng mới: mạnh ở kiến tạo, kỷ luật trong điều hành và khiêm tốn trước quy luật thị trường.

ĐỖ TRỄ THỂ CHẾ: RÀO CẢN VÔ HÌNH CỦA TĂNG TRƯỞNG

Một trong những vấn đề lớn nhất hiện nay của nền kinh tế không phải thiếu nguồn lực, mà là độ trễ thể chế. Độ trễ này biểu hiện trên nhiều góc độ: hệ thống pháp luật thay đổi chậm hơn nhịp vận động của thị trường; cơ chế thực thi thiếu đồng bộ giữa các cấp, các ngành; tư duy điều hành vẫn nặng về tiền kiểm, trong khi yêu cầu phát triển đòi hỏi hậu kiểm và trách nhiệm giải trình; chính sách khuyến khích đổi mới sáng tạo còn dè dặt vì sợ rủi ro.

Khi nền kinh tế chuyển sang giai đoạn cạnh tranh bằng năng suất, độ trễ thể chế trở thành chi phí cơ hội. Doanh nghiệp mất thời gian chờ đợi phê duyệt dự án. Nhà đầu tư có thể trì hoãn quyết định vì pháp lý thiếu rõ ràng. Khu vực ngoài nhà nước có thể bỏ lỡ cơ hội vì rủi ro chính sách.

Độ trễ thể chế âm thầm bào mòn động lực tăng trưởng, phản ánh sự không đồng bộ giữa cấu trúc kinh tế mới và thiết kế thể chế cũ. Trong khi thị trường đã vận hành theo logic cạnh tranh và đổi mới, nhiều cơ chế điều hành vẫn vận hành theo logic kiểm soát và mệnh lệnh.

Nếu không xử lý độ trễ thể chế, mọi nỗ lực thúc đẩy tăng trưởng sẽ bị triệt tiêu một phần ngay trong quá trình thực thi. Khi thể chế đi sau thị trường, tăng trưởng sẽ luôn bị chậm lại một nhịp.

RÀO CẢN TƯ DUY VỀ HỆ TƯ TƯỞNG

Trong tiến trình cải cách, một hiện tượng không thể bỏ qua là rào cản tư duy về hệ tư tưởng, với sự lúng túng khi đổi mới mô hình quản lý vì lo ngại lệch khỏi khuôn khổ tư duy truyền thống.

Nhìn nhận sâu, đây là xung đột giữa logic hành chính, kiểm soát, mệnh lệnh, phân bổ với logic thị trường, cạnh tranh, hiệu quả, chọn lọc tự nhiên. Khi hai logic này cùng tồn tại nhưng không được phân định rõ vai trò, chính sách dễ rơi vào trạng thái nửa vời: vừa muốn mở rộng không gian thị trường, vừa giữ lại cơ chế can thiệp hành chính. Kết quả là doanh nghiệp không biết đâu là ranh giới ổn định, nhà quản lý lo ngại trách nhiệm, cải cách bị kéo chậm.

Thực chất, phát triển kinh tế thị trường hiện đại không mâu thuẫn với định hướng phát triển quốc gia. Vấn đề không nằm ở mục tiêu, mà ở phương thức thực hiện mục tiêu.

Một nhà nước mạnh không phải là nhà nước can thiệp nhiều, mà là nhà nước có năng lực thiết kế và thực thi luật chơi một cách nhất quán.

Nếu nỗi lo “lệch chuẩn” khiến cải cách bị trì hoãn, nền kinh tế sẽ phải trả giá bằng bỏ lỡ cơ hội tăng trưởng. Điều kìm hãm cải cách không chỉ là thiếu quyết tâm, mà còn là thiếu sự rõ ràng trong phân định vai trò giữa nhà nước và thị trường.

NGỘ NHẬN TĂNG TRƯỞNG VÀ GIỚI HẠN CỦA MỆNH LỆNH HÀNH CHÍNH

Một trong những thách thức lớn nhất của quá trình chuyển sang mô hình tăng trưởng mới không nằm ở thiếu công cụ điều hành, mà ở cách sử dụng công cụ đó. Khi mệnh lệnh hành chính trở thành phản xạ chính sách trước áp lực mục tiêu, nền kinh tế có thể đạt được sự tuân thủ tức thời, nhưng đánh đổi bằng méo mó cấu trúc và rủi ro dài hạn.

Thực tế hai năm 2024-2025 là một ví dụ đáng suy ngẫm. Trước yêu cầu thúc đẩy tăng trưởng, hệ thống ngân hàng được định hướng cắt giảm lãi suất huy động và cho vay nhằm kích thích tín dụng. Tuy nhiên, trong bối cảnh cầu thị trường yếu, đơn hàng thiếu ổn định, triển vọng đầu ra chưa rõ ràng, doanh nghiệp không mặn mà mở rộng sản xuất dù chi phí vốn giảm. Tăng trưởng tín dụng không đồng nghĩa với tăng trưởng kinh tế thực.

Lãi suất có thể hạ bằng chỉ đạo, nhưng quyết định vay vốn phụ thuộc vào niềm tin thị trường và kỳ vọng lợi nhuận. Khi cầu không tăng, vốn rẻ không tự động biến thành đầu tư hiệu quả.

Trong bối cảnh lãi suất USD trên thị trường quốc tế duy trì ở mức cao để kiểm soát lạm phát, việc giảm nhanh lãi suất VND có thể tạo áp lực lên tỷ giá, dòng vốn và kỳ vọng lạm phát trong nước. Chính sách khi đó rơi vào thế lệch pha với kích thích nội địa nhưng chịu ràng buộc bên ngoài.

Nếu không tính đến các ràng buộc cấu trúc này, tăng trưởng dễ trở thành một “ngộ nhận chính sách”, khi đó nền kinh tế đạt chỉ tiêu ngắn hạn nhưng tích tụ rủi ro vĩ mô và hệ lụy khó lường.

Đặc biệt, mệnh lệnh hành chính thường bắt nguồn từ bệnh thành tích. Khi chỉ tiêu tăng trưởng được đặt cao hơn năng lực hấp thụ của nền kinh tế, bộ máy điều hành dễ nghiêng về các giải pháp trực tiếp, mang tính hành chính, dễ tạo hiệu ứng trước mắt: mở rộng tín dụng, đẩy nhanh giải ngân, hạ lãi suất; nhưng nếu nền tảng năng suất, thị trường và thể chế không tương ứng, những biện pháp này chỉ tạo hiệu ứng tức thời. Tăng trưởng bền vững không đạt được từ “mệnh lệnh”.

Bệnh thành tích còn kéo theo một hệ lụy nguy hiểm hơn, đó là thu hẹp không gian phản biện độc lập. Khi những cảnh báo về rủi ro lạm phát, tỷ giá, hiệu quả đầu tư hay khả năng hấp thụ vốn không được lắng nghe đầy đủ, hậu họa của sai lầm chính sách sẽ không xuất hiện ngay, mà âm thầm tích tụ.

Hiệu quả đầu tư thấp, nợ tiềm ẩn gia tăng không đơn thuần là vấn đề kỹ thuật, mà là hệ quả của một quá trình ra quyết định thiếu kiểm chứng độc lập.

Mệnh lệnh hành chính có thể tạo ra sự tuân thủ, nhưng không thể tạo ra động lực nội sinh. Khi mệnh lệnh hành chính thay thế tín hiệu thị trường, nền kinh tế có thể đạt mục tiêu ngắn hạn nhưng không thể thay thế cải cách cấu trúc và phải trả giá bằng hiệu quả dài hạn.

Trong mô hình tăng trưởng dựa trên năng suất và đổi mới sáng tạo, nếu lạm dụng công cụ hành chính sẽ triệt tiêu các tín hiệu thị trường - yếu tố cốt lõi để phân bổ nguồn lực hiệu quả.

Vì vậy, thiết kế lại vai trò Nhà nước không chỉ là thay đổi cách điều hành, mà là thay đổi cách sử dụng quyền lực. Nhà nước kiến tạo không ra lệnh để đạt mục tiêu, mà tạo môi trường để mục tiêu trở nên khả thi; không áp đặt dòng chảy nguồn lực, mà thiết kế luật chơi để nguồn lực tự chảy về nơi hiệu quả nhất. Mệnh lệnh hành chính có thể tạo ra tuân thủ, nhưng chỉ khi thể chế minh bạch và phản biện độc lập mới tạo ra tăng trưởng bền vững.

THIẾT KẾ LẠI VAI TRÒ NHÀ NƯỚC TRONG CẤU TRÚC TĂNG TRƯỞNG MỚI

Nếu mục tiêu là xây dựng hệ sinh thái phát triển có chủ đích, vai trò của Nhà nước phải được thiết kế lại theo bốn trụ cột:

Một là, Nhà nước kiến tạo luật chơi. Thay vì can thiệp vào từng quyết định cụ thể, Nhà nước tập trung xây dựng khung khổ pháp lý minh bạch, ổn định, có thể dự đoán được. Mọi chủ thể kinh tế dù là tư nhân hay nhà nước đều hoạt động trong cùng một khuôn khổ cạnh tranh.

Hai là, Nhà nước bảo đảm cạnh tranh thực chất. Vai trò quan trọng nhất của Nhà nước không phải là tham gia thị trường, mà là bảo đảm không thực thể nào có đặc quyền kinh tế. Cạnh tranh bình đẳng chính là điều kiện để nguồn lực chảy về nơi hiệu quả nhất.

Ba là, Nhà nước đầu tư vào năng lực nền tảng. Hạ tầng chiến lược, giáo dục, khoa học, công nghệ, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh là những lĩnh vực Nhà nước phải đi trước. Đây là đầu tư nâng cao năng lực cho tăng trưởng dài hạn.

Bốn là, Nhà nước nâng cao năng lực thực thi. Thể chế tốt nhưng thực thi yếu sẽ không tạo ra thay đổi. Năng lực bộ máy, chất lượng công chức và cơ chế trách nhiệm giải trình là yếu tố quyết định.

Nhà nước kiến tạo không thay thị trường làm kinh tế, mà làm cho thị trường vận hành tốt hơn.

HỆ SINH THÁI PHÁT TRIỂN CÓ CHỦ ĐÍCH: TỪ KHẨU HIỆU ĐẾN CẤU TRÚC

Hệ sinh thái phát triển có chủ đích không phải là tập hợp chính sách rời rạc, mà là một cấu trúc đồng bộ giữa thiết kế thể chế; phân bổ nguồn lực; cơ chế cạnh tranh; trách nhiệm giải trình.

Trong cấu trúc của hệ sinh thái phát triển có chủ đích, Nhà nước đóng vai trò kiến trúc sư. Doanh nghiệp, đặc biệt khu vực ngoài nhà nước, đóng vai trò động lực. Doanh nghiệp nhà nước vận hành theo chuẩn mực thị trường và tập trung vào lĩnh vực then chốt.

Nếu vai trò của Nhà nước không được thiết kế lại, hệ sinh thái sẽ thiếu nhất quán. Khi đó, mục tiêu tăng trưởng cao sẽ luôn đi kèm với tiềm ẩn bất ổn. Ngược lại, khi vai trò được định vị rõ ràng, nền kinh tế có thể đạt được ba mục tiêu cùng lúc: tăng trưởng, ổn định và bao trùm. Thiết kế lại vai trò Nhà nước chính là thiết kế lại cấu trúc tăng trưởng.

Việt Nam đang đứng trước ngưỡng phát triển mới. Mục tiêu tăng trưởng cao và bền vững giai đoạn 2026-2030 không thể đạt được chỉ bằng mở rộng đầu tư hay tăng tín dụng. Điểm quyết định nằm ở cải cách thể chế.

Chuyển từ Nhà nước quản lý sang Nhà nước kiến tạo không phải là khẩu hiệu, mà là thay đổi cấu trúc quyền lực và phương thức phân bổ nguồn lực. Giảm độ trễ thể chế, vượt qua rào cản tư duy về hệ tư tưởng, hạn chế mệnh lệnh hành chính và nâng cao năng lực thiết kế luật chơi là những điều kiện tiên quyết.

Khi Nhà nước thực sự trở thành kiến trúc sư của hệ sinh thái phát triển có chủ đích, thị trường sẽ vận hành minh bạch hơn, doanh nghiệp sẽ sáng tạo mạnh mẽ hơn, nguồn lực sẽ được phân bổ hiệu quả hơn.

Tăng trưởng bền vững không đến từ những quyết định ngắn hạn, mà từ một cấu trúc thể chế cho phép nền kinh tế tự tái tạo động lực. Tương lai tăng trưởng của nền kinh tế không phụ thuộc vào việc Nhà nước làm nhiều hay ít, mà phụ thuộc vào việc Nhà nước được thiết kế đúng vai trò trong cấu trúc phát triển mới.

(*) Nguyên Tổng cục trưởng Tổng cục Thống kê, Bộ Kế hoạch và Đầu tư (nay là Cục Thống kê, Bộ Tài chính)

Theo Vneconomy

Khi quyền lực kinh tế được phân bổ hợp lý, nguồn lực sẽ chảy vào những khu vực có năng suất cao hơn, tạo ra động lực đổi mới. Khi cấu trúc quyền lực bị thiết kế sai lệch, dòng vốn, tín dụng và cơ hội phát triển có thể dồn vào những khu vực ít tạo ra giá trị gia tăng mới. Khi đó, vẫn có tăng trưởng, nhưng thường nghiêng về ổn định hơn là đột phá.

Kinh nghiệm phát triển của các nền kinh tế Đông Á cho thấy tăng trưởng nhanh và bền vững không phải là kết quả của những chuyển động tự phát của thị trường. Đằng sau bước nhảy vọt về công nghiệp hóa là một hệ sinh thái phát triển có chủ đích, trong đó Nhà nước chủ động định hình các thiết chế và công cụ chính sách để định hướng dòng chảy của nguồn lực.

Thông qua các cơ chế như tín dụng ưu đãi, chính sách công nghiệp và hỗ trợ xuất khẩu, cấu trúc quyền lực kinh tế được tổ chức theo hướng khuyến khích cạnh tranh, nâng cao năng suất và mở rộng năng lực sản xuất. Nhờ đó, vốn, công nghệ, cơ hội thị trường được tập trung vào những doanh nghiệp và ngành có khả năng tạo ra giá trị gia tăng cao hơn. Cách thiết kế hệ sinh thái phát triển có chủ đích đã giúp nhiều nền kinh tế Đông Á chuyển từ mô hình tăng trưởng dựa vào lao động giá rẻ sang mô hình dựa trên năng suất, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Bài học cốt lõi từ các nền kinh tế Đông Á không chỉ lựa chọn đúng ngành công nghiệp, mà ở việc thiết kế hệ sinh thái phát triển có chủ đích, trong đó cấu trúc quyền lực kinh tế được tổ chức để nguồn lực được phân bổ theo năng lực tạo ra giá trị - thay vì theo đặc quyền tiếp cận nguồn lực.

Kinh nghiệm của các nước Đông Á đáng suy ngẫm trong bối cảnh chúng ta đang tìm kiếm mô hình tăng trưởng hai chữ số cho giai đoạn 2026-2030 và những năm tiếp theo. Sau nhiều năm chủ yếu dựa vào mở rộng đầu tư, lao động dồi dào và hội nhập thương mại, nền kinh tế đang đứng trước yêu cầu phải nâng cao năng suất, chất lượng tăng trưởng. Điều đó đặt ra câu hỏi mang tính cấu trúc: Liệu hệ sinh thái phát triển hiện nay đã được thiết kế để nguồn lực chảy vào các khu vực có năng suất và khả năng đổi mới cao hơn hay chưa?

Trả lời câu hỏi này cũng chính là cách để nhìn rõ hơn vai trò của cấu trúc quyền lực kinh tế trong định hình quỹ đạo tăng trưởng. Bởi đằng sau mỗi mô hình tăng trưởng luôn tồn tại một cấu trúc quyền lực kinh tế quyết định dòng chảy của nguồn lực và cơ hội phát triển.

TÍN DỤNG VÀ GIỚI HẠN CỦA HỆ THỐNG PHÂN BỔ VỐN

Hệ thống tài chính không chỉ đơn thuần đóng vai trò trung gian vốn, mà còn là cơ chế xã hội phân bổ rủi ro. Ai được tiếp cận vốn, với chi phí bao nhiêu, trong điều kiện nào chính là cách nền kinh tế lựa chọn tương lai của mình.

Đối với kinh tế nước ta, tín dụng ngân hàng vẫn là kênh dẫn vốn chủ đạo. Sau các giai đoạn bất ổn trước đây, ưu tiên an toàn hệ thống được đặt lên hàng đầu. Điều này hợp lý ở góc độ giữ ổn định vĩ mô.

Từ góc nhìn thể chế, khi quản lý rủi ro chủ yếu bằng cách né tránh thay vì phân bổ, hệ thống sẽ hình thành cấu trúc thiên lệch. Tín dụng có xu hướng chảy vào chủ thể có tài sản bảo đảm lớn, vào doanh nghiệp có vị thế thị trường, vào lĩnh vực ổn định hơn là lĩnh vực sáng tạo, mạo hiểm. Trong khi đó, đổi mới sáng tạo thường có tính bất định cao, khó tiếp cận nguồn vốn dài hạn nếu thiếu tài sản thế chấp.

Đây không phải lỗi của hệ thống ngân hàng, mà là hệ quả của cấu trúc thị trường vốn chưa đa tầng, nơi toàn bộ rủi ro dồn lên vai hệ thống ngân hàng thương mại. Điều này dẫn đến một “liên minh ổn định”: vốn ưu tiên bảo toàn hơn là tìm kiếm đột phá. Kết quả là năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) khó cải thiện mạnh mẽ.

Khi thể chế tài chính được thiết kế để né tránh thay vì phân bổ rủi ro, nền kinh tế sẽ duy trì được ổn định, nhưng đánh mất động lực bứt phá tăng năng suất. Vấn đề không phải là nới lỏng kỷ luật tài chính, mà là thiết kế lại cấu trúc thị trường vốn để chia sẻ rủi ro với phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp minh bạch, quỹ đầu tư mạo hiểm, cơ chế bảo lãnh tín dụng dựa trên đánh giá dòng tiền.

Nếu không tái cấu trúc hệ thống tài chính, mọi chiến lược đổi mới sáng tạo sẽ thiếu nền tảng vốn tương xứng.

TÀI CHÍNH CÔNG: QUYỀN LỰC TÀI KHÓA VÀ GIỚI HẠN CỦA NHÀ NƯỚC PHÂN BỔ

Nếu tín dụng phản ánh cách thị trường phân bổ vốn, thì tài chính công là nơi Nhà nước trực tiếp quyết định dòng chảy nguồn lực tài chính với quy mô lớn nhất. Ngân sách, đầu tư công, thuế và nợ công không chỉ là công cụ ổn định vĩ mô, mà là biểu hiện tập trung của quyền lực tài khóa. Vấn đề cốt lõi không phải Nhà nước có bao nhiêu quyền lực phân bổ, mà là quyền lực đó đang được thiết kế trong những giới hạn thể chế nào, có thực sự vận hành như một công cụ chiến lược cho chuyển dịch cấu trúc hay không.

Bài 4: Những lựa chọn chiến lược của Việt Nam trong trật tự kinh tế mới.

Tạp chí Kinh tế Việt Nam/VnEconomy đăng tải lần lượt các bài viết này trong các số tạp chí, bắt đầu từ số 11 (6404) ngày 16/3/2026.

Trong nền kinh tế, ngân sách nhà nước là biểu hiện tập trung nhất của quyền lực phân bổ. Tài chính công không chỉ là công cụ cân đối thu - chi, nó là thiết kế chiến lược của tương lai.

Trong nhiều năm qua, chính sách tài khóa tập trung ưu tiên ổn định nợ công và kỷ luật ngân sách. Đây là thành tựu đáng ghi nhận. Tuy nhiên, từ góc nhìn thể chế, câu hỏi quan trọng cần đặt ra: tài chính công đã được sử dụng như một công cụ kiến tạo cấu trúc tăng trưởng hay chưa? Hiện nay, ba giới hạn về thể chế tài chính đang hiện diện:

Một là, phương thức phân bổ còn hành chính hóa. Đầu tư công nhiều khi chịu ảnh hưởng bởi phân bổ theo địa phương và mục tiêu tăng trưởng ngắn hạn, thay vì tập trung tuyệt đối vào các “nút thắt” năng suất. Hậu quả của việc hành chính hóa trong phân bổ nguồn lực tài chính dẫn đến tình trạng hàng nghìn dự án bị tồn đọng, kéo dài nhiều năm, với số vốn lên tới vài triệu tỷ đồng. Đặc biệt có những dự án đầu tư rất lớn nhưng Chính phủ không biết khi nào thu hồi được vốn, lãng phí, thất thoát khá lớn.

Hai là, cơ cấu chi chưa thực sự chuyển dịch sang chi cho tương lai. Chi thường xuyên cao làm thu hẹp không gian đầu tư cho hạ tầng số, giáo dục chất lượng cao, nghiên cứu phát triển. Đặc biệt, trong giai đoạn tìm kiếm động lực tăng trưởng mới, tài khóa phải ưu tiên mạnh hơn cho đầu tư phát triển, hạ tầng chiến lược, khoa học, công nghệ và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Nếu không dịch chuyển cơ cấu chi, tài khóa khó trở thành đòn bẩy chiến lược cho tăng trưởng.

Ba là, ưu đãi thuế mang tính thu hút hơn là ràng buộc chuyển giao. Từ góc nhìn kinh tế, tài chính công dễ rơi vào “bẫy ổn định”: ưu tiên giảm rủi ro chính trị - xã hội hơn là tối đa hóa hiệu quả dài hạn. Tài chính công nếu chỉ vận hành để bảo toàn cân đối sẽ giữ được ổn định; nhưng chỉ khi được thiết kế như một công cụ chiến lược mới tạo ra chuyển dịch cấu trúc, tạo động lực mới cho tăng trưởng.

Trong bối cảnh chính sách tiền tệ có giới hạn do áp lực lạm phát, tỷ giá và ổn định hệ thống ngân hàng, chính sách tài khóa phải đóng vai trò chủ động trong dẫn dắt đầu tư công nghệ và hạ tầng chiến lược.

Nếu tín dụng và tài chính công là các công cụ phân bổ nguồn lực, thì cấu trúc quyền lực kinh tế mới là nội hàm quan trọng quyết định ai thực sự nắm quyền chi phối những công cụ đó. Ở đây, vấn đề không còn là dòng tiền chảy về đâu, mà là luật chơi được thiết kế như thế nào, lợi ích của ai được bảo toàn. Chính tại nội hàm này, giới hạn thực sự của tăng trưởng bắt đầu lộ diện.

CẤU TRÚC QUYỀN LỰC KINH TẾ: GỐC RỄ CỦA GIỚI HẠN TĂNG TRƯỞNG

Nếu tín dụng và tài khóa là công cụ, thì cấu trúc quyền lực kinh tế là nền tảng. Câu hỏi không còn là “Ai đóng góp bao nhiêu vào GDP?”, mà là “Ai có khả năng chi phối dòng chảy nguồn lực?”. Hiện nay, ba khu vực của nền kinh tế nước ta có vị thế quyền lực khác nhau:

Doanh nghiệp nhà nước: quyền lực nội sinh gắn với nguồn lực chiến lược. Doanh nghiệp nhà nước kiểm soát nhiều ngành then chốt. Điều này phản ánh lựa chọn chiến lược của Nhà nước trong bảo đảm an ninh kinh tế.

Tuy nhiên, từ góc độ thể chế, khi một khu vực vừa nắm nguồn lực lớn vừa có quan hệ gần với trung tâm hoạch định chính sách, ranh giới giữa cạnh tranh thị trường và quyền lực hành chính có nguy cơ giao thoa. Khi kỷ luật thị trường không đủ mạnh, phân bổ vốn có thể thiên về bảo toàn, phục vụ mục tiêu chính trị hơn là tối ưu hóa. Quyền lực kinh tế nếu không chịu sự giám sát của kỷ luật thị trường sẽ chuyển hóa từ lợi thế chiến lược thành chi phí cơ hội của toàn nền kinh tế.

Vì thế, cải cách doanh nghiệp nhà nước không phải là thu hẹp vai trò, mà là tái thiết kế cơ chế chủ sở hữu theo chuẩn mực minh bạch và trách nhiệm giải trình.

Khu vực FDI: quyền lực công nghệ nhưng tính ngoại sinh cao. Khu vực FDI nắm công nghệ, quản trị và thị trường. Khu vực này tạo ra phần lớn giá trị xuất khẩu của toàn nền kinh tế. Trong cấu trúc quyền lực hiện nay, khu vực FDI phụ thuộc vào chính sách ưu đãi và môi trường đầu tư. Liên kết với doanh nghiệp trong nước còn hạn chế.

Nếu ưu đãi không gắn với điều kiện chuyển giao, nền kinh tế sẽ hình thành cấu trúc “hai tầng năng suất”. FDI có thể kéo tăng trưởng đi nhanh hơn; nhưng nếu không gắn với nâng cấp nội lực trong nước, khoảng cách năng suất sẽ ngày càng lớn. Chiến lược FDI thế hệ mới phải chuyển từ “ưu đãi thu hút” sang “ràng buộc giá trị gia tăng nội địa”.

Khu vực ngoài nhà nước: động lực tiềm năng nhưng quyền lực phân bổ hạn chế. Khu vực ngoài nhà nước có năng lượng sáng tạo lớn nhất, nhưng trong cấu trúc phân bổ nguồn lực, khu vực này chưa nắm vị thế trung tâm.

Khó tiếp cận vốn dài hạn, khó tham gia các dự án hạ tầng lớn, quy mô nhỏ và thiếu nền tảng công nghệ là những giới hạn mang tính thể chế hơn là năng lực cá nhân. Nền kinh tế không thể chuyển sang tăng trưởng dựa trên năng suất nếu khu vực ngoài nhà nước chỉ được trao vai trò phụ trong cấu trúc quyền lực kinh tế.

TÁI THIẾT CẤU TRÚC PHÂN BỔ: MỞ KHÓA ĐỘNG LỰC TĂNG TRƯỞNG MỚI

Trao quyền thực chất cho khu vực ngoài nhà nước đồng nghĩa với bảo đảm cạnh tranh bình đẳng, tiếp cận vốn dựa trên hiệu quả và mở rộng cơ hội tham gia chuỗi giá trị.

Khi cấu trúc tín dụng thiên về an toàn, tài khóa vận hành theo mục tiêu ổn định, quyền lực kinh tế phân bổ lệch pha giữa các khu vực, hệ sinh thái phát triển tất yếu bị khóa trong một trần tăng trưởng vô hình. Vì thế, vấn đề không còn là điều chỉnh cục bộ, mà là tái cân bằng quyền lực để vượt qua giới hạn cấu trúc này.

Hiện nay, giới hạn tăng trưởng của nền kinh tế không nằm ở thiếu vốn hay thiếu thị trường mà ở cấu trúc thể chế phân bổ quyền lực kinh tế. Khi quyền lực nghiêng về bảo toàn, tăng trưởng sẽ nghiêng về ổn định. Khi quyền lực nội sinh gắn với nguồn lực chiến lược đổ dồn về khu vực doanh nghiệp nhà nước, phân bổ nguồn lực sẽ thiên về lợi thế thể chế thay vì hiệu quả thị trường, kéo năng suất toàn nền kinh tế xuống. Khu vực tư nhân bị thu hẹp không gian phát triển, khó tiếp cận vốn, đất đai và các dự án lớn, làm suy yếu động lực cạnh tranh.

Cùng với đó, hiệu quả sử dụng nguồn lực không tương xứng có thể tạo ra rủi ro tài khóa và nghĩa vụ nợ tiềm ẩn quay trở lại ngân sách. Tập trung quyền lực kinh tế vào một khu vực cũng làm giảm áp lực đổi mới sáng tạo, hình thành cấu trúc ít cạnh tranh. Về dài hạn, khi nguồn lực không được phân bổ sang khu vực có năng suất cao hơn, nền kinh tế sẽ ổn định nhưng khó bứt phá, trần tăng trưởng xuất hiện từ chính cấu trúc quyền lực đó.

Chỉ khi quyền lực kinh tế được tái cân bằng theo hướng cạnh tranh và minh bạch, tăng trưởng mới thực sự được dẫn dắt bởi năng suất thay vì bởi đặc quyền tiếp cận nguồn lực. Tái thiết kế cấu trúc quyền lực kinh tế không phải là lựa chọn chính sách thông thường, đó là điều kiện tiên quyết để vượt qua bẫy tăng trưởng trung bình.

Trong kinh tế học thể chế và thực tiễn của các quốc gia trên thế giới, tăng trưởng dài hạn luôn là sản phẩm của “luật chơi” chứ không chỉ của “người chơi”. Nếu luật chơi khuyến khích cạnh tranh, chia sẻ rủi ro và đổi mới, nền kinh tế sẽ bứt phá. Nếu luật chơi ưu tiên ổn định, an toàn và đặc quyền, nền kinh tế sẽ ổn định nhưng khó vượt trần.

TĂNG TRƯỞNG LÀ HỆ QUẢ CỦA THIẾT KẾ THỂ CHẾ

Hiện nay, giới hạn tăng trưởng của kinh tế nước ta không nằm ở quy mô nguồn lực, mà nằm ở thiết kế thể chế phân bổ quyền lực kinh tế. Muốn bứt phá, phải bắt đầu từ đây.

Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân và Nghị quyết số 79-NQ/TW về doanh nghiệp nhà nước, thông điệp lớn không chỉ là thúc đẩy khu vực kinh tế này hay siết lại khu vực kinh tế khác, mà là tái cấu trúc quyền lực kinh tế và xây dựng hệ sinh thái phát triển có chủ đích đáp ứng ba nguyên tắc: phân bổ nguồn lực dựa trên hiệu quả và cạnh tranh; ưu đãi có điều kiện, có thời hạn; quyền lực kinh tế đi kèm trách nhiệm giải trình. Một hệ sinh thái phát triển méo mó sẽ khiến nguồn lực chảy theo đặc quyền thay vì chảy theo năng suất.

Nghị quyết 68 mở rộng không gian cho tư nhân trở thành động lực tăng trưởng thực chất; Nghị quyết 79 đặt doanh nghiệp nhà nước vào kỷ luật thị trường và chuẩn mực hiệu quả. Khi đặt cạnh nhau, hai nghị quyết chính là yêu cầu tái cân bằng quyền tiếp cận nguồn lực chiến lược, từ vốn, đất đai đến cơ hội thị trường trên nền tảng cạnh tranh minh bạch. Chỉ khi quyền tiếp cận nguồn lực được quyết định bởi năng lực tạo ra giá trị, tăng trưởng mới thực sự được dẫn dắt bởi năng suất.

Hệ sinh thái phát triển có chủ đích không thể vận hành bằng đặc quyền cấu trúc. Nó chỉ hình thành khi Nhà nước kiến tạo luật chơi, còn thị trường quyết định phân bổ. Tăng trưởng bền vững không bắt đầu từ ưu ái khu vực nào, mà bắt đầu từ việc thiết kế lại cấu trúc quyền lực để nguồn lực chảy về nơi hiệu quả nhất.

(*) Nguyên Tổng cục trưởng Tổng cục Thống kê, Bộ Kế hoạch và Đầu tư (nay là Cục Thống kê, Bộ Tài chính)

Theo Vneconomy

Sau bốn thập kỷ đổi mới, kinh tế Việt Nam đã đạt những thành tựu quan trọng về quy mô và hội nhập. Bước vào giai đoạn 2026-2030, câu hỏi không còn là “tăng bao nhiêu phần trăm”, mà là “tăng trưởng theo cấu trúc nào” khi dư địa lao động giá rẻ thu hẹp, tín dụng không thể mở rộng vô hạn, chuỗi giá trị toàn cầu tái định hình và tăng trưởng theo quán tính đã chạm giới hạn. Đã đến lúc phải chuyển sang mô hình tăng trưởng theo kiến trúc - với Nhà nước đóng vai trò thiết kế cấu trúc phát triển, thay vì chỉ điều hành nhịp độ.

Từ đầu thập niên 1990 đến nay, tăng trưởng kinh tế của Việt Nam được thúc đẩy bởi ba động lực chính: mở cửa hội nhập thúc đẩy hoạt động thương mại quốc tế về hàng hoá, thu hút FDI và mở rộng tín dụng nội địa. Cấu trúc này giúp nền kinh tế duy trì tốc độ tăng GDP khá cao trong nhiều năm, đưa Việt Nam trở thành nền kinh tế có độ mở thuộc nhóm lớn nhất trong các nền kinh tế toàn cầu.

Tăng trưởng theo quán tính là mô hình dựa trên mở rộng đầu vào: tăng lao động, tăng vốn, mở rộng tín dụng, thu hút FDI, khai thác lợi thế chi phí thấp. Mô hình này mang tính “gia tốc theo mở rộng quy mô” hơn là nâng cấp theo chiều sâu, nâng cao chất lượng tăng trưởng.

Giá trị gia tăng nội địa trong nhiều ngành còn thấp; năng suất lao động tăng nhưng chưa tương xứng, khu vực doanh nghiệp trong nước chưa chiếm vị trí chi phối trong các chuỗi giá trị chiến lược. Mô hình này có ba giới hạn cấu trúc: Hiệu suất biên của vốn suy giảm khi nền kinh tế đạt quy mô nhất định, đầu tư thêm không còn tạo ra mức tăng trưởng tương ứng; phụ thuộc vào chuỗi giá trị ngoại sinh nếu công nghệ lõi và thị trường đầu ra ngoài tầm kiểm soát, giá trị gia tăng nội địa bị giới hạn; rủi ro chu kỳ tài chính gia tăng vì tăng trưởng dựa vào mở rộng tín dụng kéo dài dễ tạo ra mất cân đối vĩ mô.

Khi môi trường quốc tế thuận lợi, mô hình tăng trưởng theo quán tính vẫn tạo ra tăng trưởng. Khi bối cảnh kinh tế, chính trị thế giới biến động khó lường, sự phụ thuộc cấu trúc bắt đầu lộ diện. Tăng trưởng theo quán tính có thể duy trì ổn định, nhưng khó tạo ra bước nhảy vọt. Vấn đề không nằm ở tốc độ tăng trưởng 8 - 10%, mà ở chỗ năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) chưa trở thành động lực chính. Khi TFP không dẫn dắt, tăng trưởng sớm muộn sẽ chạm trần.

MÔ HÌNH KINH TẾ HIỆN TẠI ĐÃ TIỆM CẬN GIỚI HẠN

Mọi mô hình tăng trưởng đều có chu kỳ hiệu lực của nó. Khi các điều kiện nền tảng thay đổi, từ cơ cấu dân số, cấu trúc vốn đến vị trí trong chuỗi giá trị toàn cầu - những động lực từng tạo ra tăng trưởng cao có thể dần suy giảm hiệu quả. Vấn đề không nằm ở việc tăng trưởng có chậm lại hay không, mà ở chỗ các chỉ báo kinh tế bắt đầu phản ánh sự tiệm cận giới hạn cấu trúc của mô hình tăng trưởng hiện tại. Ba tín hiệu kinh tế có thể quan sát rõ:

Thứ nhất, cấu trúc giá trị gia tăng. Trong nhiều ngành xuất khẩu chủ lực, tỷ lệ nội địa hóa còn thấp; khâu thiết kế, thương hiệu và công nghệ lõi vẫn thuộc về doanh nghiệp nước ngoài. Điều này đồng nghĩa với việc Việt Nam chủ yếu tham gia ở khâu lắp ráp và gia công - nơi biên lợi nhuận thấp, dễ thay thế.

Thứ hai, cấu trúc vốn. Tăng trưởng tín dụng nhiều năm ở mức cao so với tăng trưởng GDP danh nghĩa đã tạo áp lực lên ổn định vĩ mô. Khi tín dụng trở thành động lực chính, nền kinh tế dễ lệ thuộc vào chu kỳ tiền tệ.

Thứ ba, cấu trúc dân số và lao động. Lợi thế dân số vàng đang thu hẹp. Khi chi phí lao động tăng lên, lợi thế cạnh tranh dựa trên giá rẻ mất dần hiệu lực nếu không được thay thế bằng công nghệ và năng suất.

Những tín hiệu này không đồng nghĩa với suy thoái, nhưng là dấu hiệu cảnh báo về trần cấu trúc của mô hình kinh tế hiện nay.

Nền kinh tế có thể tăng trưởng mà không nâng cấp; nhưng không thể nâng cấp nếu không thay đổi cấu trúc tăng trưởng.

TĂNG TRƯỞNG THEO KIẾN TRÚC: TÁI PHÂN BỔ ĐỂ BỨT PHÁ

Khi các động lực truyền thống dần suy giảm hiệu lực, vấn đề không còn là việc mở rộng thêm bao nhiêu vốn hay lao động, mà là phân bổ lại nguồn lực theo hướng nào.

Lịch sử phát triển cho thấy, bước nhảy vọt về năng suất và vị thế quốc gia không đến từ tăng thêm đầu vào, mà từ việc tái cấu trúc dòng vốn, công nghệ, chính sách vào những điểm nút chiến lược. Chính tại đây, khái niệm tăng trưởng theo kiến trúc trở thành yêu cầu tất yếu, một lựa chọn tái phân bổ để bứt phá, thay vì tiếp tục đi theo quán tính.

Tăng trưởng theo kiến trúc là mô hình kinh tế ở đó Nhà nước chủ động thiết kế cấu trúc phát triển dài hạn, bằng giải pháp xác định ngành chiến lược, phân bổ nguồn lực tập trung, kiến tạo hệ sinh thái và điều phối chính sách liên ngành.

Khác với cách tiếp cận “để thị trường tự chọn ngành thắng cuộc”, mô hình này nhấn mạnh vai trò định hướng chiến lược của Nhà nước trong bối cảnh cạnh tranh địa kinh tế, chính trị gay gắt.

Nhiều quốc gia đã vận dụng cách tiếp cận này ở các mức độ khác nhau. Israel tạo dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo được nhà nước kích hoạt. Tại Israel, đầu thập niên 1990, nền kinh tế đứng trước áp lực hội nhập và tái cơ cấu. Thay vì hỗ trợ dàn trải, Chính phủ lựa chọn cách tiếp cận mang tính thiết kế cấu trúc. Chính phủ không chỉ khuyến khích khởi nghiệp mà chủ động thiết kế hệ sinh thái đổi mới sáng tạo thông qua quỹ đầu tư mạo hiểm Yozma.

Điểm đặc biệt là Nhà nước chia sẻ rủi ro ban đầu nhưng không can thiệp điều hành, sau một thời gian tư nhân có thể mua lại phần vốn nhà nước. Cách làm này không tạo ra bao cấp, mà kích hoạt thị trường vốn mạo hiểm nội địa.

Cùng với công cụ tài chính, Israel xây dựng mối liên kết chặt giữa khu vực quốc phòng công nghệ cao với đại học và doanh nghiệp khởi nghiệp. Công nghệ lõi được ươm tạo trong môi trường nghiên cứu, sau đó thương mại hóa nhanh chóng. Chính sự kết nối ba trụ cột này đã hình thành một hệ sinh thái khởi nghiệp có mật độ cao bậc nhất thế giới.

Singapore với mô hình điều phối tập trung và quy hoạch ngành chiến lược. Singapore chọn cách xây dựng hệ sinh thái dựa trên nền tảng thể chế và điều phối chiến lược, quy hoạch ngành mũi nhọn, xây dựng cụm liên kết chiến lược trong lĩnh vực tài chính, logistics và công nghệ cao.

Vai trò điều phối mạnh mẽ, nhất quán của Nhà nước Singapore tạo môi trường thể chế minh bạch, ổn định, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và đảm bảo chi phí giao dịch thấp. Niềm tin thể chế trở thành nền móng thu hút dòng vốn toàn cầu. Hệ sinh thái tài chính, công nghệ, logistics và dịch vụ cao cấp không hình thành tự phát, mà vận hành trong một cấu trúc điều phối thống nhất.

Hàn Quốc với chiến lược công nghiệp hóa dựa trên các tập đoàn đầu tàu. Khác với Israel và Singapore, Hàn Quốc thực hiện chiến lược công nghiệp hóa có chọn lọc, tập trung nguồn lực vào các ngành trụ cột, đầu tư lớn cho R&D và giáo dục. Chính phủ hỗ trợ tín dụng và chính sách nhưng gắn chặt với điều kiện xuất khẩu, nâng cấp công nghệ và cạnh tranh quốc tế. Doanh nghiệp không đạt tiêu chuẩn sẽ không tiếp tục được nhận hỗ trợ.

Hàn Quốc xây dựng các cụm công nghiệp nơi doanh nghiệp đầu chuỗi, nhà cung ứng nội địa, viện nghiên cứu và chính quyền địa phương cùng vận hành trong một hệ thống liên kết. Sự gắn kết giữa chính sách công nghiệp và năng lực doanh nghiệp tạo ra bước chuyển mạnh mẽ về năng suất và vị thế công nghệ.

Điểm chung của ba quốc gia này không nằm ở mô hình thể chế giống nhau, mà ở khả năng kiến tạo cấu trúc phát triển có chủ đích. Không phải là sự can thiệp của Nhà nước mà là tư duy và năng lực thiết kế hệ sinh thái dài hạn, nhất quán, có trọng tâm và phương pháp tổ chức phát triển. Tăng trưởng cao không đến từ ngẫu nhiên thị trường, mà từ thiết kế chiến lược dài hạn...

TÁI THIẾT CẤU TRÚC LÀ YÊU CẦU TẤT YẾU

Khi giới hạn cấu trúc đã lộ diện và nhu cầu tái thiết trở nên rõ ràng, câu hỏi không còn là “có nên thay đổi hay không”, mà là “thay đổi vào thời điểm nào”, bởi thời điểm quyết định quan trọng không kém việc ban hành và thực thi chính sách. Mỗi chu kỳ tái cấu trúc kinh tế toàn cầu đều mở ra cơ hội, nhưng cũng hàm chứa cái giá phải trả rất lớn nếu chậm trễ.

Giai đoạn 2026-2030 chính là thời điểm như thế, bởi giai đoạn này mang tính bản lề đối với nền kinh tế nước ta bởi ba lý do: chuỗi cung ứng toàn cầu đang tái cấu trúc; công nghệ Al và bán dẫn làm thay đổi cấu trúc sản xuất; áp lực chuyển đổi xanh buộc doanh nghiệp nâng cấp công nghệ.

Nếu Việt Nam chủ động kiến tạo cấu trúc kinh tế phù hợp sẽ tạo ra chu kỳ tăng trưởng mới. Ngược lại, nếu tiếp tục duy trì cấu trúc cũ, nền kinh tế sẽ đối mặt với chi phí cơ hội rất lớn - bị mắc kẹt ở khâu giá trị thấp, trong khi các quốc gia khác chiếm lĩnh công nghệ lõi. Trong cạnh tranh địa kinh tế, chậm một chu kỳ đồng nghĩa với mất cả thập kỷ.

Nhận diện được cơ hội là bước đầu, biến cơ hội thành tăng trưởng thực chất là câu chuyện khác. Chuyển sang mô hình tăng trưởng theo kiến trúc không thể chỉ dừng ở tuyên bố định hướng, mà đòi hỏi những điều kiện nền tảng đủ mạnh để bảo đảm quá trình chuyển đổi diễn ra thực chất, đồng bộ.

Để tăng trưởng theo kiến trúc trở thành hiện thực, cần ba điều kiện kinh tế cốt lõi:

Một là, lựa chọn ưu tiên chiến lược có cơ sở dữ liệu và phân tích lợi thế động. Không thể chọn ngành theo phong trào, phải dựa trên khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị và nâng cao TFP.

Hai là, tái cấu trúc tài chính công theo hướng tập trung. Đầu tư công cần đóng vai trò vốn xúc tác, tạo hiệu ứng lan tỏa và thu hút nguồn lực tư nhân cho hệ sinh thái chiến lược, thay vì phân bổ dàn trải theo địa giới hành chính.

Ba là, thiết lập cơ chế điều phối liên ngành mạnh. Chính sách giáo dục, tín dụng, thuế và hạ tầng phải đồng bộ theo mục tiêu ngành, nếu không sẽ triệt tiêu lẫn nhau. Nếu thiếu đồng bộ, mô hình kiến trúc sẽ biến thành chính sách ưu đãi đơn lẻ.

Tăng trưởng theo quán tính đã hoàn thành sứ mệnh lịch sử trong giai đoạn hội nhập và mở rộng quy mô. Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu và giới hạn nội tại ngày càng rõ rệt, mô hình này không còn đủ để đưa Việt Nam tiến lên nấc thang phát triển cao hơn.

Chuyển sang tăng trưởng theo kiến trúc không phải là thay đổi vai trò thị trường, mà là nâng cấp vai trò Nhà nước từ điều hành chu kỳ sang thiết kế cấu trúc dài hạn. Không phải tốc độ tăng trưởng quyết định vị thế quốc gia, mà là cấu trúc phía sau tốc độ đó tạo nên vị thế quốc gia...

(*) Nguyên Tổng cục trưởng Tổng cục Thống kê, Bộ Kế hoạch và Đầu tư (nay là Cục Thống kê, Bộ Tài chính)

Theo Vneconomy

Những đợt tăng điểm gần đây trên các thị trường chứng khoán đã khiến nhiều người so sánh với đợt phục hồi ngắn ngủi sau cuộc xâm lược Ukraine của Nga năm 2022, một đợt tăng điểm sau đó đã nhường chỗ cho những đợt giảm sâu hơn. Tuy nhiên, chiến lược gia Henry Allen của Deutsche Bank cho rằng những so sánh đó là không phù hợp.

“Sự kiên cường mà chúng ta đã chứng kiến trên nhiều loại tài sản có ý nghĩa hơn so với vẻ ngoài ban đầu, và không chỉ đơn thuần là dấu hiệu của sự tự mãn,” ông Allen viết, chỉ ra bốn điểm khác biệt chính giữa cú sốc năng lượng hiện nay và cú sốc đã làm rung chuyển thị trường ba năm trước.

“Thứ nhất, để nói rõ ràng, giá dầu và khí đốt hiện nay thấp hơn so với thời điểm đó. Điều này áp dụng cho cả giá giao ngay và kỳ vọng,” nhà phân tích này nói.

Ông giải thích rằng tại thời điểm tương đương, một tháng sau khi xung đột Ukraine bắt đầu, hợp đồng tương lai Brent đang định giá một cú sốc kéo dài, với hợp đồng sáu tháng trên 100 USD mỗi thùng. Hiện nay, chúng nằm dưới 80 USD mỗi thùng.

Thứ hai, tác động của bất kỳ đợt tăng giá nào cũng nhỏ hơn do lạm phát tích lũy khoảng 10% kể từ năm 2022 và cường độ năng lượng tiếp tục giảm.

Thứ ba, lạm phát đang bắt đầu từ mức cơ sở thấp hơn, có nghĩa là các ngân hàng trung ương không phải đối mặt với áp lực thắt chặt chính sách một cách quyết liệt như trước.

Thứ tư, dữ liệu kinh tế vĩ mô vẫn duy trì ở mức mở rộng ở cả hai bên Đại Tây Dương, trái ngược với các cú sốc dầu mỏ trong quá khứ, bao gồm cuộc khủng hoảng năm 1973 và Chiến tranh Vùng Vịnh năm 1990, khi sự suy giảm kinh tế xảy ra ngay lập tức.

Deutsche Bank cho biết đợt suy giảm năm 2022 trở nên sâu sắc hơn vì nó trùng với một cú sốc năng lượng nghiêm trọng, lạm phát cao và chu kỳ tăng lãi suất mạnh nhất trong một thế hệ.

“Hiện nay, chúng ta không đạt đến những ngưỡng nghiêm trọng đó,” ông Allen viết.

Nhà phân tích này cũng nhấn mạnh rằng chỉ số S&P 500 đã ghi nhận ba tuần liên tiếp tăng trên 3%, chỉ là lần thứ ba xảy ra như vậy kể từ Thế chiến II, Deutsche Bank lưu ý.

Theo Investing

Xung đột leo thang tại Trung Đông đang nhanh chóng lan thành cú sốc kinh tế toàn cầu, trong đó châu Á nổi lên là khu vực chịu tác động rõ rệt nhất: không phải vì khoảng cách địa lý, mà vì sự phụ thuộc lớn vào năng lượng nhập khẩu.

Theo Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), châu Á hiện là khu vực dễ tổn thương nhất trước các cú sốc giá dầu. Nguyên nhân nằm ở cấu trúc năng lượng: nhiều nền kinh tế lớn trong khu vực như Nhật Bản, Hàn Quốc hay Ấn Độ phụ thuộc nặng vào nguồn cung từ Trung Đông, với tỷ lệ nhập khẩu trong một số trường hợp vượt 80% nhu cầu.

Khi giá dầu tăng, tác động không dừng ở thị trường năng lượng mà lan nhanh sang toàn bộ nền kinh tế. Chi phí vận tải và sản xuất leo thang, kéo theo giá hàng hóa và dịch vụ đi lên. IMF cảnh báo hệ quả kép có thể xảy ra: lạm phát tăng trở lại trong khi tăng trưởng bị kéo chậm, tạo áp lực lên quá trình phục hồi vốn còn mong manh tại nhiều quốc gia.

Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) đưa ra các kịch bản cụ thể hơn. Nếu xung đột kéo dài, tăng trưởng khu vực châu Á - Thái Bình Dương có thể giảm tới 1,3 điểm phần trăm, trong khi lạm phát gia tăng đáng kể. Với các nền kinh tế nhập khẩu năng lượng ròng, đây là cú sốc đủ lớn để làm lệch quỹ đạo tăng trưởng.

Áp lực đặc biệt rõ với các nền kinh tế phụ thuộc vào xuất khẩu. Là trung tâm sản xuất của thế giới, châu Á nhạy cảm với chi phí đầu vào, trong đó năng lượng đóng vai trò then chốt. Giá dầu tăng đồng nghĩa với chi phí sản xuất cao hơn, biên lợi nhuận bị thu hẹp và sức cạnh tranh suy giảm. Đây là những yếu tố có thể kéo giảm tốc độ xuất khẩu trong các quý tiếp theo.

Không chỉ dừng ở tăng trưởng và lạm phát, cú sốc năng lượng còn đặt ra rủi ro lớn hơn đối với dòng vốn và tỷ giá trong khu vực. Theo IMF, các nền kinh tế nhập khẩu năng lượng thường đối mặt với áp lực kép khi giá dầu tăng: thâm hụt tài khoản vãng lai mở rộng, trong khi đồng nội tệ chịu sức ép mất giá.

Ấn Độ là một ví dụ điển hình. Theo dữ liệu từ IEA, nền kinh tế này hiện nhập khẩu khoảng 85% nhu cầu dầu, khiến cán cân thương mại và đồng rupee đặc biệt nhạy cảm với biến động giá năng lượng. Trong các giai đoạn giá dầu tăng trước đây, thâm hụt vãng lai của Ấn Độ thường nới rộng nhanh, buộc Ngân hàng Trung ương phải can thiệp để ổn định thị trường ngoại hối.

Áp lực tương tự có thể lan sang các nền kinh tế khác trong khu vực, buộc nhiều ngân hàng trung ương phải duy trì chính sách tiền tệ thận trọng lâu hơn dự kiến. Trong bối cảnh đó, lãi suất cao kéo dài không chỉ làm tăng chi phí vốn mà còn làm gia tăng rủi ro đảo chiều dòng vốn, một yếu tố từng gây biến động mạnh tại các thị trường mới nổi.

Cùng một cú sốc năng lượng, nhưng mức độ tác động lại không đồng đều giữa các khu vực. Mỹ, với vai trò là nhà sản xuất dầu lớn, có khả năng hấp thụ phần nào tác động từ giá năng lượng tăng. Ngược lại, phần lớn các nền kinh tế châu Á gần như không có “vùng đệm”, khiến tác động lan rộng và sâu hơn.

Điều này lý giải vì sao mỗi biến động tại Trung Đông đều nhanh chóng trở thành rủi ro kinh tế đối với châu Á. Và nếu xung đột kéo dài, áp lực sẽ không chỉ dừng lại ở giá dầu, mà còn lan sang các biến số nền tảng như tỷ giá, dòng vốn và tăng trưởng theo cách âm thầm nhưng dai dẳng.

Theo Investing

Bên lề hội nghị Quỹ Tiền Tệ Thế giới (IMF) và Ngân hàng Thế giới (World Bank) tại Washington tuần này, phóng viên CNBC đã có cuộc trao đổi với hơn 30 thống đốc ngân hàng trung ương, chính trị gia và các nhà hoạch định chính sách. Tất cả đều bày tỏ mối quan ngại sâu sắc về cuộc chiến Mỹ - Iran và những rủi ro kinh tế đi kèm.

Các cuộc phỏng vấn diễn ra ngay trước thời điểm Iran tuyên bố mở cửa hoàn toàn eo biển Hormuz cho tàu bè thương mại vào thứ Sáu (17/4) (nhờ thỏa thuận ngừng bắn giữa Israel và Lebanon), nhưng sau đó lại lập tức tuyên bố đóng cửa yết hầu năng lượng vào thứ Bảy (18/4) với lý do Mỹ không thực hiện đúng nghĩa vụ.

Một cuộc chiến kéo dài

Cuộc chiến tại Iran đã “chiếm sóng” mọi cuộc thảo luận trong bối cảnh quỹ đạo vẫn vô cùng mịt mù. Tổng thống Mỹ Donald Trump mới đây tuyên bố cuộc chiến “sẽ sớm kết thúc”, nhưng thực tế cho thấy các thông điệp từ Washington và Tehran vẫn rất hỗn loạn. Tiến trình đàm phán hòa bình chưa hề có sự rõ ràng.

“Câu hỏi tôi nhận được nhiều nhất hiện nay là: liệu cuộc chiến này có tác động lớn không? Câu trả lời là: nó đã tác động rồi”, Pierre Gramegna, Giám đốc điều hành Cơ chế Bình ổn Châu Âu (ESM), chia sẻ. “Hãy nhìn vào tỷ lệ lạm phát những tháng qua. Hãy nhìn vào những gì đang xảy ra tại các cây xăng trên toàn thế giới. Tác động là quá rõ ràng”.

Cuộc chiến tại Iran đã “chiếm sóng” mọi cuộc thảo luận trong bối cảnh quỹ đạo vẫn vô cùng mịt mù. (Nguồn: CNBC)

Trích dẫn lời văn hào Colombia Gabriel García Márquez, ông Gramegna nhận định: “Bắt đầu một cuộc chiến thì dễ, kết thúc nó mới khó”.

Thống đốc Ngân hàng Trung ương Pháp, ông François Villeroy de Galhau, cảnh báo các nhà hoạch định không thể chỉ đặt cược vào kịch bản thuận lợi nhất: “Chúng ta đang đối mặt với sự bất ổn chưa từng có. Cuộc chiến có thể kéo dài, tạo ra những hệ lụy dây chuyền không chỉ lên năng lượng mà còn nhiều sản phẩm khác. Chúng tôi dự báo lạm phát sẽ cao hơn và tăng trưởng sẽ thấp đi”.

Bóng ma đình lạm (Stagflation)

Nhiều chuyên gia cảnh báo về thách thức kép: tăng trưởng suy yếu đi kèm lạm phát phi mã, hay còn gọi là đình lạm.

Ông Pierre Gramegna lo ngại: “Nếu cuộc chiến kéo dài thêm vài tháng, và eo biển Hormuz bị phong tỏa hoặc phong tỏa một phần, lạm phát năm nay có thể tăng thêm từ 1% đến 1,5%. Trong kịch bản tồi tệ hơn, nếu lạm phát tăng vọt 2,5%, thế giới sẽ rơi vào đình lạm. Đó là tin rất xấu cho toàn cầu”.

An ninh năng lượng: Cuộc khủng hoảng lớn nhất lịch sử?

Bộ trưởng Tài chính Hy Lạp Kyriakos Pierrakakis cảnh báo thế giới “có tiềm năng đối mặt với cuộc khủng hoảng năng lượng lớn nhất lịch sử”

“Không chỉ dầu mỏ, 1/3 lượng phân bón thế giới (bao gồm lưu huỳnh, heli, hóa dầu) đi qua eo biển Hormuz. Đây là rủi ro khổng lồ”, ông Pierrakakis nhấn mạnh. Ông cũng cho rằng tháng 4 có thể tồi tệ hơn tháng 3, vì những chuyến hàng cuối cùng rời cảng từ cuối tháng 2 dự kiến sẽ cập bến vào khoảng ngày 20/4. Sau thời điểm đó, sự thiếu hụt nguồn cung sẽ lộ rõ hơn trên thị trường.

Tại Châu Âu, Bộ trưởng Tài chính Pháp Roland Lescure cho biết khu vực này cần đẩy mạnh đầu tư vào điện hạt nhân và năng lượng tái tạo để tự chủ và tăng khả năng chống chịu. Trong khi đó, IMF hối thúc mọi quốc gia châu Á nên cân nhắc đa dạng hóa chuỗi cung ứng năng lượng ngay lập tức.

Thế giới nín thở chờ diễn biến tiếp theo của cuộc xung đột. (Nguồn: CNBC)

Thách thức từ “màn sương” bất định

Sự bất định kéo dài khiến việc lập kế hoạch trở nên bất khả thi. Thống đốc Ngân hàng Trung ương Phần Lan, ông Olli Rehn, nhấn mạnh rằng Ngân hàng Trung ương Châu Âu (ECB) chưa cam kết về bất kỳ lộ trình tăng lãi suất cụ thể nào.

“Tầm nhìn hiện tại vô cùng mờ mịt”, ông Rehn nói.

Chủ tịch Ngân hàng Trung ương Đức (Bundesbank), ông Joachim Nagel, cũng mô tả tình hình hiện tại là rất u ám. Với những tin tức về Iran thay đổi theo từng ngày, các nhà điều hành chính sách của ECB đang phải áp dụng chiến thuật “đánh giá theo từng cuộc họp” (meeting-to-meeting approach).

Thống đốc Ngân hàng Trung ương Slovenia, ông Primoz Dolenc, thừa nhận: “Kịch bản cơ sở của chúng tôi là không cần can thiệp chính sách tiền tệ vì giả định cú sốc cung này sẽ qua đi nhanh chóng. Nhưng thành thật mà nói, tôi không biết kịch bản đó có thực tế hay không. Chúng ta đang thiếu hụt thông tin trầm trọng để đưa ra một đánh giá chuẩn xác nhất”.

Theo Doanh Nghiệp & Kinh Doanh

Triển vọng của nhiều nền kinh tế lớn cũng xấu đi. Anh là nước bị hạ dự báo tăng trưởng mạnh nhất, với mức giảm 0,5 điểm phần trăm, xuống còn 0,8% trong năm nay.

IMF cho rằng triển vọng tăng trưởng của Anh xấu đi chủ yếu do tác động từ chiến sự Iran và việc Ngân hàng Trung ương Anh (BOE) được dự báo sẽ giảm lãi suất chậm hơn so với kỳ vọng trước đó. Dù tăng trưởng của Anh được dự báo phục hồi lên 1,3% vào năm 2027, con số này vẫn thấp hơn các dự báo trước đây do áp lực từ giá năng lượng được cho là sẽ còn kéo dài.

IMF cũng hạ dự báo đối với Đức, Pháp, Mỹ và Trung Quốc. Trong đó, Đức bị điều chỉnh giảm 0,3 điểm phần trăm, xuống 0,8%, còn các nền kinh tế còn lại bị hạ nhẹ hơn, ở mức 0,1 điểm phần trăm. Trong khi đó, Nhật được giữ nguyên dự báo tăng trưởng ở mức 0,6%.

Ngược lại với nhiều nền kinh tế lớn, Ấn Độ và Nga lần lượt được nâng dự báo thêm 0,1 và 0,3 điểm phần trăm.

Với Ấn Độ, sự điều chỉnh này phản ánh lực đỡ từ việc Mỹ giảm mức thuế quan bổ sung với hàng Ấn Độ giúp bù đắp tác động từ chiến sự Iran. Trong khi đó, IMF cho rằng triển vọng của Nga cải thiện nhờ giá hàng hóa cơ bản tăng, đặc biệt là giá năng lượng, qua đó hỗ trợ tăng trưởng của nước này trong năm 2026 so với dự báo đưa ra hồi tháng 1.

Nếu nhìn vào nhóm 10 nền kinh tế lớn nhất thế giới năm nay xét theo GDP danh nghĩa dự báo, ngoài 8 quốc gia trong biểu đồ có Italy và Brazil.

IMF hạ dự báo tăng trưởng năm 2026 của Italy từ 0,7% xuống 0,5% trong bối cảnh chiến sự Iran làm gia tăng áp lực lên giá năng lượng và triển vọng kinh tế châu Âu. Ngược lại, tổ chức này nâng dự báo của Brazil từ 1,6% lên 1,9% nhờ sản lượng nông nghiệp tăng mạnh và mặt bằng giá lương thực, nhiên liệu cao hơn.

Theo Vneconomy

Cuộc chiến giữa Mỹ và Iran đã bước sang tháng thứ hai và theo đánh giá của IEA, đây đã là cú sốc nguồn cung lớn nhất từng ghi nhận đối với thị trường dầu mỏ toàn cầu.

Tổng giám đốc IEA, Fatih Birol, chia sẻ với tờ Le Figaro rằng cuộc khủng hoảng hiện nghiêm trọng hơn cả các cú sốc dầu mỏ năm 1973, 1979 và cả cú sốc do chiến sự Ukraine năm 2022 cộng lại.

Giá dầu thô WTI tại Mỹ hiện đang dao động quanh mức 97 USD/thùng.

Điều khiến cuộc khủng hoảng lần này trở nên đặc biệt không nằm ở mức tăng giá, mà ở phạm vi tác động lan rộng của nó. Không chỉ dầu mỏ, giá khí đốt, chi phí vận tải và thậm chí cả lương thực đều bị cuốn vào vòng xoáy tăng giá, tạo nên một “cú sốc đa tầng” hiếm thấy.

Trong bối cảnh đó, nền kinh tế thế giới đang phải đối mặt với nguy cơ lạm phát quay trở lại. Khi chi phí năng lượng tăng, giá sản xuất và vận chuyển leo thang, áp lực sẽ nhanh chóng truyền sang giá tiêu dùng.

Nguy hiểm hơn, nhiều chuyên gia cảnh báo về kịch bản “đình lạm” - khi tăng trưởng chững lại nhưng giá cả vẫn tiếp tục leo thang, tương tự giai đoạn khủng hoảng những năm 1970. Đây cũng là lý do khiến các ngân hàng trung ương rơi vào thế khó, khi việc kiểm soát lạm phát có thể đồng thời làm suy yếu đà phục hồi kinh tế.

So với các cuộc khủng hoảng trước đây, thế giới hiện nay lại dễ bị tổn thương hơn. (Nguồn: The Economist)

Ông Birol cho biết nền kinh tế toàn cầu đang phải đối mặt với nhiều cú sốc cùng lúc từ cuộc xung đột này và tác động không chỉ dừng lại ở năng lượng.

“Chúng ta đang đối diện với một cú sốc năng lượng lớn, kết hợp giữa cú sốc dầu mỏ, khí đốt và cả lương thực. Đây là một biến động lớn đối với nền kinh tế”, ông nói.

Eo biển Strait of Hormuz được xem là điểm nghẽn chiến lược đối với hoạt động thương mại toàn cầu, không chỉ với dầu mỏ mà còn với nhiều mặt hàng quan trọng khác như phân bón và khí heli. Đây cũng là vấn đề then chốt trong các cuộc đàm phán nhằm chấm dứt xung đột, khi Iran muốn được công nhận quyền kiểm soát tuyến đường này.

Người đứng đầu IEA cảnh báo rằng, ngay cả khi eo biển Hormuz được mở lại hoàn toàn, sẽ cần thêm thời gian để khôi phục đầy đủ hoạt động sản xuất năng lượng trong khu vực.

So với các cuộc khủng hoảng trước đây, thế giới hiện nay lại dễ bị tổn thương hơn. Nền kinh tế toàn cầu đã trở nên phụ thuộc sâu sắc vào các chuỗi cung ứng liên kết chặt chẽ, nơi bất kỳ gián đoạn nào cũng có thể tạo ra hiệu ứng lan truyền nhanh chóng.

Cuộc xung đột lần này diễn ra trong bối cảnh kinh tế toàn cầu vẫn chưa hoàn toàn phục hồi sau đại dịch, trong khi lạm phát chưa được kiểm soát triệt để, khiến mức độ rủi ro càng gia tăng.

Dù bày tỏ sự lo ngại về tác động kinh tế trước mắt, ông Birol cho rằng cuộc khủng hoảng này có thể thúc đẩy quá trình chuyển dịch sang năng lượng tái tạo và điện hạt nhân - yếu tố có thể mang lại lợi ích lâu dài cho kinh tế toàn cầu.

Ông cũng khuyến nghị các quốc gia cần sử dụng năng lượng một cách tiết kiệm, nâng cao hiệu quả, đồng thời đẩy mạnh phát triển năng lượng tái tạo và đa dạng hóa chuỗi cung ứng.

Theo Doanh Nghiệp & Kinh Doanh

Tổng thống Mỹ Donald Trump đang đưa ra các kịch bản khác xa nhau cho cuộc chiến ở Iran. (Ảnh minh họa: MarketWatch).

Các tín hiệu mâu thuẫn từ Tổng thống Mỹ Donald Trump đang khiến giới đầu tư rất khó đoán định xung đột ở Iran sẽ diễn ra như thế nào. Trong những ngày gần đây, ông khi thì tuyên bố Mỹ sẽ chỉ dừng tấn công nếu Tehran mở cửa lại Eo biển Hormuz, khi thì ẩn ý Mỹ sẽ sớm rút lui và để lại vấn đề Hormuz cho những nước khác giải quyết.

Hai khả năng trái ngược đó lại tương ứng với dự báo của ông Larry Fink, CEO của công ty quản lý tài sản lớn nhất thế giới BlackRock. Theo ông, cuộc chiến ở Iran chỉ có thể dẫn đến một trong hai kết cục: giá dầu giảm xuống 40 USD/thùng hoặc duy trì ở mức trên 100 USD/thùng trong nhiều năm, thậm chí lên đến gần 150 USD/thùng.

Con số 40 USD gắn với kịch bản các cường quốc chấp nhận Iran quay trở lại hệ thống quốc tế, cho phép dầu và các mặt hàng xuất khẩu khác của nước này buôn bán tự do trên thị trường thế giới.

Ngược lại, con số 150 USD xuất phát từ kịch bản Iran duy trì vị thế đối địch, đe dọa thương mại và Eo biển Hormuz.

Ông Fink nhấn mạnh: “Mọi người phải hiểu rằng sẽ không có con số nào ở giữa”.

Trong bài đăng trên mạng xã hội Truth Social vào ngày 1/4, ông Trump tuyên bố Iran đã đề nghị ngừng bắn, nhưng Mỹ sẽ chỉ xem xét điều đó một khi Eo biển Hormuz “được mở cửa, tự do và thông thoáng”.

Bài đăng này ngầm chỉ ra tầm quan trọng của Eo biển Hormuz với Mỹ. Dù Mỹ là nhà sản xuất dầu lớn nhất thế giới và nhập khẩu rất ít dầu khí qua Hormuz, thị trường năng lượng toàn cầu có tính liên thông cao, nên bất kỳ gián đoạn nào cũng gây ra tác động dây chuyền. Trong tháng qua, giá xăng ở Mỹ đã tăng hơn 36%, vượt mức 4 USD/gallon.

Điều đó cho thấy Mỹ có lý do để nỗ lực mở cửa Hormuz, dù bằng quân sự hay ngoại giao.

Bà Emma Salisbury, Thành viên cấp cao tại Viện Nghiên cứu Chính sách Đối ngoại, tin chắc ông Trump sẽ leo thang xung đột bằng cách chiếm một hòn đảo của Iran trong vùng Vịnh.

Nguồn tin của tờ Wall Street Journal cho biết Các Tiểu Vương quốc Arab Thống nhất (UAE) đang chuẩn bị giúp Mỹ khai thông Eo biển Hormuz bằng vũ lực. Đất nước vùng Vịnh này cũng đang kêu gọi các cường quốc quân sự ở châu Âu và châu Á thành lập liên minh để góp sức.

Mỹ và Iran cũng có thể sẽ cố đạt thỏa thuận để mở cửa Hormuz, nhưng triển vọng thành công không cao. Theo báo cáo của các cơ quan tình báo Mỹ, chính phủ Iran tin rằng họ có ưu thế trong cuộc chiến và không cần phải chấp nhận các điều kiện của Mỹ. Ngoài ra, Iran không tin tưởng Mỹ và không cho rằng Tổng thống Trump nghiêm túc về việc đàm phán.

Dù ông Trump theo đuổi con đường nào, việc Mỹ mở cửa Eo biển Hormuz vẫn là kịch bản tốt nhất với nguồn cung năng lượng toàn cầu.

Khi an ninh hàng hải được đảm bảo, tàu chở dầu có thể lưu thông bình thường tới các nền kinh tế châu Á - khu vực phụ thuộc lớn vào nguồn cung Trung Đông. Trước khi xung đột nổ ra, nhiều tổ chức đã dự báo thị trường dầu năm 2026 sẽ ở trạng thái tương đối dư cung, với giá trung bình khoảng 60 USD/thùng.

Nếu chiến sự kết thúc, các nước vùng Vịnh sẽ có thể khôi phục sản lượng đã cắt giảm, trong khi đó Iran - một khi được dỡ bỏ lệnh trừng phạt - cũng sẽ quay lại thị trường quốc tế với nguồn cung đáng kể.

Khi nguồn cung đồng loạt gia tăng, cán cân cung - cầu không chỉ được khôi phục mà còn có thể nghiêng về phía dư cung, đặc biệt khi quá trình chuyển dịch sang năng lượng sạch đã được đẩy nhanh trong thời gian chiến sự.

Trong bối cảnh đó, giá dầu hoàn toàn có thể giảm sâu về vùng 40 USD/thùng, giống như kịch bản ông Fink đề cập.

Tuy Mỹ có động lực, nhưng việc mở lại Hormuz không hề dễ dàng. Iran vẫn chưa chính thức ngồi vào bàn đàm phán. Trong khi đó, phương án quân sự sẽ làm tiêu tốn đáng kể tài nguyên vũ khí của Washington, đồng thời tiềm ẩn nhiều nguy hiểm đối với binh sĩ Mỹ.

Rất có thể chính vì lý do này, ông Trump đã phát tín hiệu rằng các nước phụ thuộc vào dầu Trung Đông nên tự đảm nhận vai trò đảm bảo lưu thông tại Hormuz.

Trong bài phát biểu toàn quốc vào ngày 1/4, ông tuyên bố những nước nhập khẩu dầu từ vùng Vịnh - ở châu Âu và châu Á - nên cố gắng mở cửa Eo biển Hormuz. Ông nói: “Những nước này nên giành lấy Eo biển Hormuz và trân trọng nó. Họ có thể làm điều đó dễ dàng”.

Đến nay chưa có dấu hiệu nào cho thấy các quốc gia này sẵn sàng phát động hoặc tham gia một chiến dịch quân sự. Vào ngày 2/4, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron còn nói rõ phương án quân sự ở Hormuz là phi thực tế.

Vì vậy, nếu lực lượng Mỹ rút khỏi Iran mà không giải quyết vấn đề Hormuz, trong ngắn hạn kịch bản dễ xảy ra nhất là Tehran sẽ siết chặt gọng kìm với tuyến hàng hải này.

Ủy ban An ninh Quốc gia của Quốc hội Iran đang chuẩn bị thông qua dự luật mới, theo đó các tàu thuyền đi qua Eo biển Hormuz phải trả phí và cấm các quốc gia không thân thiện với Iran vào Vịnh Ba Tư.

Ông Ebrahim Azizi, Chủ tịch Ủy ban An ninh Quốc gia Iran tuyên bố: “Cuối cùng ông Trump đã đạt được giấc mơ thay đổi chế độ - nhưng là trong chế độ hàng hải của khu vực. Eo biển Hormuz chắc chắn sẽ mở cửa trở lại, nhưng không phải cho Mỹ: Nó sẽ mở cửa cho những ai tuân thủ luật mới của Iran”.

Liệu các quốc gia có chấp nhận kế hoạch “trạm thu phí” của Iran hay không? Một mặt, giá dầu thế giới hiện vẫn đang ở mức cao, trên 100 USD/thùng. Nếu Tehran áp dụng mức phí không quá lớn, chẳng hạn khoảng 0,5 USD/thùng, các nước xuất khẩu vùng Vịnh có thể chấp nhận để duy trì dòng chảy dầu khí và bảo vệ nguồn thu.

Tuy nhiên, Hormuz không chỉ là bài toán kinh tế, mà còn đi kèm với nhiều ý nghĩa chính trị. Việc để Iran kiểm soát eo biển này đồng nghĩa với việc các quyết định xuất khẩu và chính sách kinh tế—vốn trước đây do các nước vùng Vịnh tự chủ—có nguy cơ phải phụ thuộc vào Tehran. Về dài hạn, một cơ chế như vậy khó có thể duy trì ổn định.

Đối với các quốc gia ngoài Trung Đông, vấn đề cũng tương tự. Trong bối cảnh nguồn cung năng lượng căng thẳng, việc tàu thuyền có thể đi qua Hormuz an toàn - thậm chí khi phải trả thêm chi phí - có thể là giải pháp chấp nhận được trong ngắn hạn. Nhưng về lâu dài, sự phụ thuộc vào một tuyến hàng hải bị kiểm soát mang tính chính trị sẽ khiến an ninh năng lượng trở nên bấp bênh.

Ông Hasan Alhasan, thành viên cấp cao của Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế, cảnh báo rằng nếu kiểm soát được Hormuz, Iran có thể áp đặt các biện pháp trừng phạt lên bất kỳ quốc gia nào vào bất kỳ thời điểm nào, đồng thời luôn có khả năng đe dọa dòng chảy hàng hải qua eo biển này.

Rủi ro này sẽ được phản ánh vào thị trường năng lượng, giữ giá dầu ở mức cao. Nếu giá dầu tăng lên 150 USD/thùng như kịch bản của CEO BlackRock Larry Fink, nguy cơ suy thoái kinh tế toàn cầu sẽ gia tăng đáng kể.

Khi giá năng lượng leo thang, các hộ gia đình buộc phải cắt giảm chi tiêu cho những hàng hóa và dịch vụ khác, làm suy yếu nhu cầu tiêu dùng—động lực chính của nhiều nền kinh tế.

Với doanh nghiệp, chi phí đầu vào tăng trong khi sức cầu suy giảm sẽ bào mòn biên lợi nhuận, buộc họ trì hoãn đầu tư, thu hẹp hoạt động, thậm chí cắt giảm nhân sự. Trên thực tế, các ngành tiêu thụ nhiều năng lượng tại châu Âu như thép, hóa chất và xi măng đã phải kêu gọi hỗ trợ khẩn cấp từ chính phủ.

Bên cạnh đó, để kiểm soát lạm phát do giá năng lượng tăng cao, các ngân hàng trung ương có thể cần phải tăng lãi suất, gây thêm sức ép lên tăng trưởng kinh tế.

Theo Doanh Nghiệp & Kinh Doanh